Portret hrabiny Colleoni (także Portret damy) – późnobarokowy obraz włoskiego malarza Fra Galgaria, powstały około 1710 roku. Przedstawia portret arystokratki – hrabiny Colleoni. Portret charakteryzuje się realizmem, subtelnym światłocieniem i psychologiczną głębią, typowymi dla twórczości artysty. Przed II wojną światową znajdował się w kolekcji żydowskiego marszanda Jacques’a Goudstikkera w Amsterdamie. W 1940 roku dzieło zostało zrabowane przez nazistów i włączone do zbiorów Hermanna Göringa, a następnie trafiło do Friedricha Gustava Kadgiena, oficera SS. Po wojnie obraz zaginął, a jego los pozostawał nieznany przez ponad 80 lat. W 2025 roku dzieło odnaleziono dzięki zdjęciom z ogłoszenia o sprzedaży nieruchomości w Argentynie.
Twórca
Giuseppe Ghislandi (1655–1743), określany mianem Fra Galgario, urodził się i tworzył w Bergamo. Zasłynął jako portrecista arystokracji oraz duchowieństwa. Jego twórczość charakteryzowała się realizmem, subtelnym światłocieniem i psychologiczną głębią. Portret damy jest mniej znany niż inne dzieła artysty, jednak stanowi ważny element jego dorobku, gdyż ilustruje biegłość w ukazywaniu statusu i charakteru modeli.
Historia obrazu Przed II wojną światową obraz należał do Goudstikkera, żydowskiego marszanda z Amsterdamu, właściciela jednej z największych prywatnych kolekcji w Europie. Zgromadził on ponad 1100 dzieł dawnych mistrzów, co czyniło go jednym z czołowych handlarzy sztuki w latach trzydziestych XX wieku. W 1940 roku Goudstikker zginął, uciekając przed niemiecką okupacją. Wkrótce jego kolekcja została przejęta przez nazistów i odsprzedana Göringowi za sumę nieproporcjonalnie niską wobec jej rzeczywistej wartości. Wśród skonfiskowanych dzieł znajdował się również Portret damy. Źródła wskazują, że obraz trafił w ręce Kadgiena, oficera SS i bliskiego współpracownika Göringa. Po 1945 roku Kadgien wyemigrował i osiadł w Argentynie, gdzie zmarł w 1978 roku. W jego rodzinie obraz przetrwał kolejne dekady.
W 2025 roku Portret damy znalazł się w centrum zainteresowania badaczy i opinii publicznej. W ogłoszeniu o sprzedaży domu w Mar del Plata, należącym do córki Kadgiena, Patricii, dziennikarze holenderscy z „Algemeen Dagblad” dostrzegli obraz wiszący nad kanapą, odpowiadający archiwalnym fotografiom Portretu damy. Jego autentyczność wstępnie (zastrzegając konieczność badań bezpośrednich) potwierdziła Holenderska Agencja Dziedzictwa Kulturowego. Pod wpływem publikacji argentyńska policja przeprowadziła rewizję nieruchomości, jednak obrazu już tam nie znaleziono. Zabezpieczono jedynie inne przedmioty, które mogą być dowodem w sprawie nielegalnego handlu sztuką. Według śledczych dzieło zostało usunięte krótko po nagłośnieniu informacji w mediach.
Władze argentyńskie zatrzymały właścicielkę domu i jej męża pod zarzutem ukrywania oraz utrudniania pracy wymiaru sprawiedliwości, a podczas nalotów w całym mieście przejęto także inne obrazy podejrzewane o pochodzenie z grabieży wojennych. 3 września 2025 roku na konferencji prasowej w sądzie federalnym w Mar del Plata ogłoszono, że rodzina Kadgien przekazała władzom Portret damy. Ekspert sztuki Ariel Bassano zbadał i potwierdził autentyczność płótna, datując je na rok 1710 i oceniając jego stan zachowania jako dobry.
Kontekst prawny Sprawa Portretu damy stanowi przykład problematyki restytucji dzieł sztuki zrabowanych podczas II wojny światowej, których znaczna część trafiła do Ameryki Południowej wraz z nazistowskimi uciekinierami. Zgodnie z konwencją haską z 1954 roku grabież i ukrywanie dóbr kultury w czasie konfliktów zbrojnych uznaje się za zbrodnię wojenną.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Obrazy malarzy barokowych