thumb|Fragment pierwszej z ośmiu akwafort. Mąż trzyma tytułową butelkę alkoholu, proponując żonie napicie się go. Na kolejnych akwafortach jego picie szybko prowadzi do ubóstwa, szaleństwa i śmierci Butelka (ang. The Bottle) – seria ośmiu akwafort autorstwa brytyjskiego karykaturzysty George’a Cruikshanka, opublikowanych w 1847 roku. Akwaforty przedstawiają rodzinę doprowadzoną do ruiny przez alkohol. Inspiracją dla serii było osiem obrazów pod zbiorczym tytułem A Rake’s Progress autorstwa angielskiego malarza Williama Hogartha.

Geneza George Cruikshank rozpoczął swoją artystyczną karierę około 1809 roku jako karykaturzysta i satyryk, później skupiając się na ilustracjach książkowych, a jego ilustracje do dzieł Charlesa Dickensa należą do jego najbardziej pamiętnych dzieł. Około 1845 roku Cruikshank wszedł w ostatnią „fazę abstynencką” w swojej karierze, trwającą aż do śmierci w 1878 roku. W tym okresie jego twórczość przejawiała żarliwe poparcie dla ruchu abstynenckiego. Butelka i jej kontynuacja, Dziecko pijaka, to najbardziej znane dzieła Cruikshanka z tego okresu.

Cruikshank przez całe życie był alkoholikiem, a jego ojciec, Isaac Cruikshank, zmarł podczas zawodów w piciu. Cruikshank nie był abstynentem w czasie, gdy tworzył Butelkę, choć wkrótce potem się nim stał.

Opis Pierwsza akwaforta z serii przedstawia zamożną rodzinę – męża, żonę i trójkę dzieci – spożywającą posiłek w domu. Mąż trzyma w dłoniach butelkę alkoholu i kieliszek, a według podpisu zaprasza żonę „na łyk”. Pokój stanowi również tło dla większości kolejnych akwafort, choć jego wygląd ulega zmianie wraz ze stopniowym ubywaniem mebli i dekoracji, które nadają pierwszej akwaforcie aurę przytulności i ciepła. Na drugiej akwaforcie dowiadujemy się, że mąż stracił pracę, a rodzina musi zastawić ubrania, aby zapłacić za alkohol. Na trzeciej większość ich mebli zostaje skonfiskowana, aby spłacić długi. Na czwartej rodzina jest zmuszona żebrać o pieniądze na ulicy, a na piątej dowiadujemy się, że najmłodsze dziecko zmarło z powodu „przeziębienia, nędzy i niedostatku”. Na szóstej akwaforcie mąż uderza żonę, ku rozpaczy ich dzieci. Na siódmej żona leży martwa, najwyraźniej zabita przez męża butelką po alkoholu. Ostatnia scena, której akcja rozgrywa się kilka lat później, przedstawia męża, teraz „beznadziejnego szaleńca”, którego w domu wariatów odwiedzają jego pozostali przy życiu syn i córka. W podpisie czytamy, że syn i córka zostali „wciągnięci... w występek i na ulicę”, co dodatkowo podkreśla ich krzykliwy wygląd.

Butelka alkoholu pojawia się jako powtarzający się motyw wizualny na każdej akwaforcie aż do siódmej, na której leży w kawałkach na podłodze, po tym jak mąż użył jej jako narzędzia zbrodni.

Interpretacje Wielu obserwatorów zwróciło uwagę na znaczenie aranżacji scen akwafort. Większość z nich znajduje się w tym samym pokoju (nawet dom wariatów na ostatniej akwaforcie nawiązuje do układu tego pomieszczenia), choć z biegiem czasu ulega on radykalnej transformacji, odzwierciedlając degradację jego mieszkańców. Na pierwszej akwaforcie pokój jest bogato umeblowany przedmiotami świadczącymi o poczuciu bezpieczeństwa rodziny, w tym obrazem kościoła, otwartą szafą wypełnioną porcelaną, dobrze nakarmionym kotem i kilkoma figurkami nad kominkiem. Zmiany w przedmiotach na kominku są jednym ze wskaźników nieszczęścia rodziny. Na drugiej akwaforcie figurka mężczyzny się przewróciła, a na trzecim figurki mężczyzny i kobiety zastąpiono kuflem. Na szóstej akwaforcie nad kominkiem pozostała jedynie butelka i kieliszek.

Dalszą symbolikę odnajdujemy w drzwiach pokoju. Na pierwszej akwaforcie są one zabezpieczone widocznym zamkiem. Na trzeciej drzwi są otwarte, odsłaniając pokój na świat zewnętrzny, a na piątej akwaforcie brakuje zamka, zastąpionego prostą zasuwką. Na trzeciej widoczna jest niewielka szczelina w ścianie, która w późniejszych scenach się poszerza, odsłaniając wewnętrzną strukturę budynku.

Wpływ Butelka cieszyła się ogromną popularnością i została opisana jako prawdopodobnie największy sukces w karierze Cruikshanka. Pierwszy nakład 100 000 egzemplarzy Butelki, wyprzedał się w ciągu kilku dni. Seria została wyprodukowana tanio, przy użyciu techniki cerografii i sprzedawana w cenie jednego szylinga. Lepsze reprodukcje sprzedawano również za 6 szylingów oraz 2 szylingi i 6 pensów.

Butelka była inscenizowana około osiem razy, w tym przez Toma Taylora (znanego jako „T.P. Taylor”). Zainspirowała ona powieść, poezję, kazania, slajdy do latarni czarnoksięskiej i wiele innych dzieł. Cruikshank nie kontrolował praw autorskich do akwafort, co umożliwiło rozwój imitacji i pochodnych dzieł.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Alkoholizm Kategoria:Ruch trzeźwościowy