Richard Kirwan (ur. 1 sierpnia 1733 w Cloughballymore w hrabstwie Galway w Irlandii, zm. 1 czerwca 1812 w Dublinie) – irlandzki przyrodoznawca, chemik, geolog, mineralog, meteorolog i klimatolog, zajmujący się również logiką i metafizyką. Członek Royal Society i prezes . Laureat Medalu Copleya (1782).

Życiorys Irlandia i Francja (1733–1777) Był bratankiem (1708–1779), irlandzkiego wojskowego słynącego z pojedynków, potomkiem gaelickiego klanu Kirwanów (Ó Ciardhubháinów, O’Kirovane’ów), znanego od średniowiecza, jednego z czternastu najbardziej wpływowych rodów hrabstwa Galway (tzw. ). W 1741 zmarł jego ojciec, Martin Kirwan z Cregg. Początkowo pobierał nauki w Irlandii, a w 1750 wyjechał do Francji, gdzie do 1754 studiował literaturę łacińską na Uniwersytecie w Poitiers. W 1754 rozpoczął w St. Omer (lub Hesden) nowicjat w zakonie jezuitów, ale w 1755 zrezygnował z niego po śmierci starszego brata Patricka, zabitego w pojedynku, po czym wrócił do Irlandii i odziedziczył po bracie majątek rodzinny przynoszący dochody w wysokości od trzech do czterech tysięcy funtów szterlingów rocznie. thumb|left|Ruiny w hrabstwie Galway, gdzie Richard Kirwan stworzył prywatne laboratorium chemiczne thumb| w Connacht, rodzinna rezydencja Kirwanów, w której Richard Kirwan mieszkał w latach 1773–1777 thumb|left|skala=0.6|Strona tytułowa An Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids (1787) W 1757 zawarł związek małżeński z Anne Blake, córką sir Thomasa Blake’a, z którą miał dwie córki, Marię Therese i Elizę. Żona zmarła w 1765. W tym okresie stworzył w należącym do Blake’ów w hrabstwie Galway prywatne laboratorium chemiczne i zaczął gromadzić bibliotekę naukową. W 1761 rozpoczął w Londynie studia prawnicze, w 1764 przyjął doktrynę Kościoła Irlandii i w 1766 wszedł w skład irlandzkiej adwokatury jako tzw. barrister, ale po dwóch latach zrezygnował z praktyki adwokackiej, by poświęcić się pracy naukowej. W latach 1773–1777, rezydując w rodzinnym w hrabstwie Galway, studiował grekę starożytną i współczesne języki europejskie. W Cregg również posiadał własne laboratorium chemiczne (jego ruiny zachowały się na terenie sadu wchodzącego w skład posiadłości).

Londyn (1777–1787) W latach 1777–1787 mieszkał w Londynie, w 1780 został członkiem Royal Society, w 1782 otrzymał Medal Copleya za cykl rozpraw na temat powinowactwa chemicznego. W okresie pobytu w Londynie przyjaźnił się m.in. z Henrym Cavendishem, Josephem Priestleyem i Josephem Banksem. W 1784 opublikował Elements of Mineralogy, pierwsze systematyczne opracowanie mineralogii w języku angielskim, a w 1787 swoje najbardziej znane dzieło, An Essay on Phlogiston and the Constitution of Acids. Początkowo był zwolennikiem teorii flogistonu, ale w 1791 stał się jej przeciwnikiem pod wpływem krytyki ze strony francuskiego chemika Antoine’a Lavoisiera i jego współpracowników. W 1787 opublikował książkę An Estimate of the Temperatures of Different Latitudes, wytyczając nowe kierunki badań wiatrów w atmosferze ziemskiej jako prekursor pojęcia masa powietrza.

W 1780, w trakcie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775–1783), stracił swoją cenną bibliotekę, przejętą w czasie transportu do Anglii przez amerykański okręt korsarski, obecnie przechowywaną w zbiorach w Salem w stanie Massachusetts. Dowódca amerykańskiego okrętu, Thomas Kirwan, również pochodził z rodu Kirwanów z Cregg.

Dublin (1787–1812) thumb|skala=0.6|Wieża dawnego przy Hill Street w Dublinie, na którego cmentarzu pochowano Kirwana W 1787 przeprowadził się do Dublina. Od 1785 był członkiem założycielem i w 1799 wybrano go na jej prezesa, którym pozostał aż do śmierci. W czasie pobytu w Irlandii, oprócz prac z dziedziny chemii, opublikował Geological Essays (1799), a także książki o logice (Logick, 1807) i metafizyce (Metaphysical Essays, 1811). Pisał o religii, filologii, filozofii, meteorologii, górnictwie, ogłosił prekursorską rozprawę o magnetyzmie (Thoughts on Magnetism, 1797). W latach 1789–1808 przeprowadził w Dublinie pierwsze w historii ciągłe obserwacje meteorologiczne najwyższej i najniższej temperatury dziennej. Stworzył w ogrodzie swojego domu przy Cavendish Row w Dublinie pierwszą nowoczesną stację meteorologiczną w kraju, wyposażoną w termometry, barometr, deszczomierz i anemometr własnej konstrukcji, któremu poświęcił jedną z publikacji (Description of a New Anemometer, 1808). Notował wyniki codziennych pomiarów od lat 80. XVIII wieku aż do śmierci w 1812. Był uważany w Irlandii za autorytet w kwestii prognozowania pogody.

W 1794 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu w Dublinie (w zakresie prawa) i Złoty Medal za zasługi w nabyciu i opracowaniu cennej kolekcji minerałów niemieckiego geologa Nathanaela Gottfrieda Leskego (tzw. ). Był członkiem honorowym m.in. Pruskiej Akademii Nauk w Berlinie, Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk (1784), Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego (1786), Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk (1789) i Francuskiej Akademii Nauk (1808). Sympatyzował z irlandzkim ruchem niepodległościowym lat 1796–1798. Odmówił przyjęcia tytułu baroneta zaproponowanego przez lorda Castlereagha, lecz nosił honorowy tytuł generalnego inspektora kopalni królewskich w Irlandii. Oprócz języka angielskiego znał języki łaciński, starogrecki, hebrajski, niemiecki, szwedzki, francuski, włoski, hiszpański i irlandzki. Został pochowany na (obecnie nieistniejącym) cmentarzu przy przy Hill Street w Dublinie. W jego kondukcie pogrzebowym przechodzącym przez miasto uczestniczyło ok. 900 osób.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Profil Richarda Kirwana na stronach Royal Society Rękopisy Richarda Kirwana w zbiorach Royal Society Książki Richarda Kirwana dostępne w internecie

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Poitiers Kategoria:Członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Pruskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Royal Society Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Irlandii Kategoria:Geolodzy Kategoria:Irlandzcy chemicy Kategoria:Irlandzcy filozofowie XVIII wieku Kategoria:Irlandzcy prawnicy Kategoria:Klimatolodzy Kategoria:Konwertyci na protestantyzm Kategoria:Laureaci Medalu Copleya Kategoria:Logicy Kategoria:Ludzie związani z Dublinem Kategoria:Ludzie związani z górnictwem Kategoria:Ludzie związani z Londynem Kategoria:Meteorolodzy Kategoria:Mineralodzy Kategoria:Urodzeni w 1733 Kategoria:Zmarli w 1812