thumb|300px|Monument częściowo zniszczony przez rabusiów
Bilbao – prekolumbijskie stanowisko archeologiczne położone w południowo-zachodniej części Gwatemali w departamencie Escuintla. Jeden z ośrodków cywilizacji Majów. Wraz ze stanowiskami El Baúl i El Castillo wchodzi w skład Strefy Archeologicznej Cotzumalhuapa.
Opis Stanowisko znajduje się na obrzeżach miasta Santa Lucía Cotzumalguapa na wysokości 370 m n.p.m. około 50 km od wybrzeża Pacyfiku. Razem z pobliskimi miastami El Baúl i El Castillo tworzyło centrum kultury Cotzumalhuapa, który zajmował obszar około 10 km2. Nad regionem dominuje aktywny wulkan Fuego, od którego Bilbao dzieli około 21 km.
Nazwa stanowiska pochodzi od dawnej plantacja kawy Finca Bilbao, położonej około 2 km na północ od Santa Lucía Cotzumalguapa.
Pozostałości miasta otaczają pola trzciny cukrowej oraz zabudowa miejska. Nie ma widocznych budowli, poza kopcami porośniętymi trzciną. W bardzo dobrym stanie zachowały się natomiast duże kamienne rzeźby.
Historia Badania archeologiczne wykazały, że Bilbao było zasiedlone już w okresie preklasycznym (ok. 500 p.n.e.–250 n.e.), co potwierdziły odkrycia wczesnych platform ceremonialnych i monumentalnych rzeźb w stylu, który później rozwinął się w unikalną sztukę kultury Cotzumalhuapa.
W okresie klasycznym nastąpił szczyt rozwoju miasta, które podobnie jak El Baúl stało się centrum polityczno-religijnym, znanym z monumentalnych stel i ołtarzy z realistycznymi scenami rytualnymi i mitologicznymi, wyróżniającymi się na tle sztuki Majów i innych kultur Mezoameryki. Analiza ceramiki i obsydianu wskazała na ożywioną wymianę handlową z wyżynami Majów, wybrzeżem Pacyfiku oraz centralnym Meksykiem.
Około IX wieku n.e. ośrodek zaczął podupadać, prawdopodobnie w wyniku zmian klimatycznych, erupcji wulkanicznych, przesunięć szlaków handlowych i konfliktów politycznych.
W okresie postklasycznym (po 900 roku n.e.) Bilbao zachowało jedyny w rejonie Cotzumalhuapa większy kompleks mieszkalny.
Odkrycie i badania thumb|Jedna ze stel znajdująca się w Muzeum Etnologicznym w Berlinie
W 1860 roku miejscowy urzędnik Pedro de Anda, oczyszczając teren pod plantację kawy natknął się na pierwsze ruiny i monumenty. Później do swoich własności dołączył kolejny kawałek ziemi, a około 1890 roku nazwę plantacji przemianował z Finca Peor es Nada na Finca Bilbao. W 1957 roku nazwę całej posiadłości zmieniono na Finca Las Ilusiones, jednak nazwa Bilbao pozostała określeniem stanowiska archeologicznego.
W 1863 roku austriacki lekarz Siméon Habel, wykonał rysunki niektórych rzeźb, które w 1878 roku opublikował Smithsonian Institution. W 1876 roku Adolph Bastian z Muzeum Królewskiego w Berlinie zawarł umowę z Andą na eksplorację oraz przewiezienie części monumentów do muzeum. Łącznie wywieziono 31 zabytków, z czego osiem stanowiły dobrze zachowane stele przedstawiające graczy podczas gry w piłkę.
W 1882 roku Eduard Seler opublikował opis rzeźb z Bilbao, które znalazły się w Muzeum Królewskim, a w latach 1895–1897 wraz z żoną Caecilie Seler-Sachs odwiedzili Bilbao, która wykonała odlewy niektórych zabytków oraz wykonała fotografie.
W latach 1962–1963 badacze z Milwaukee Public Museum oraz Saint Paul Science Museum pod kierownictwem archeologa Lee Parsonsa przeprowadzili wykopaliska, podczas których przeprowadzili szczegółowe badania terenu, sporządzili mapy i układ stanowiska oraz zinwentaryzowali 76 zabytków.
W 1996 roku przeprowadzono jedne z większych badań terenowych, w czasie których przeprowadzono analizę stratygraficzną w wybranych miejscach, co pozwoliło określić chronologię warstw osadniczych, ponadto wykonano mapowanie GPS i dokumentację fotograficzną. Odsłonięto kamienne rzeźby, w tym stele i ołtarze, które wcześniej były częściowo zakopane lub zarośnięte trzciną cukrową. Znaleziono też ceramikę datowaną na późny okres klasyczny (ok. 600–800 n.e.), a także fragmenty obsydianu i narzędzi rytualnych.
Przypisy
Kategoria:Miasta Majów w Gwatemali