thumb|250px|Stone i Ciłka na pocztówce z epoki Afera Miss Stone (bułg. Афера „Мис Стоун“, ang. Miss Stone Affair) – kryzys dyplomatyczny z lat 1901–1902 związany z porwaniem amerykańskiej misjonarki (Miss Stone) na terenie Macedonii, znajdującej się wówczas pod panowaniem Imperium Osmańskiego. Wydarzenie to odbiło się szerokim echem w Stanach Zjednoczonych.
Afera stała się jednym z pierwszych przypadków, w których rząd USA musiał zmierzyć się z wyzwaniem terroryzmu międzynarodowego, nie posiadając jeszcze rozbudowanej dyplomatycznej ani militarnej infrastruktury do reagowania na podobne zagrożenia.
Porwanie Porwania dokonała grupa związana z Macedońskim Komitetem Rewolucyjnym (m.in. Jane Sandanski), której celem było zdobycie środków finansowych na działalność zbrojną przeciwko władzom osmańskim. Rebelianci posługiwali się metodami określanymi przez część współczesnych komentatorów jako bandyckie, lecz sami przedstawiali swoje działania jako walkę narodowowyzwoleńczą. Chociaż Organizacja Rewolucyjna uważała, że amerykańska interwencja może być jedną z niewielu skutecznych dróg do uzyskania macedońskiej niezależności, wsparcie ze Stanów Zjednoczonych pozostawało "werbalne i moralne". Paradoksalnie, amerykańskie wsparcie dla sprawy macedońskiej było jednym z powodów dla którego za cel obrana została obywatelka tego kraju. Poza motywem finansowym, liczono, że Amerykanie skierują swój gniew na Osmanów; liczono także, że zakładnicy mogą wykazać chęć współpracy ze swoimi porywaczami.
Miss Stone wraz z towarzyszącą jej bułgarską współpracownicą została uprowadzona 3 września 1901 roku podczas podróży z konferencji religijnej. Sprawa szybko stała się przedmiotem zainteresowania amerykańskich dyplomatów, władz osmańskich oraz opinii publicznej w USA.
Negocjacje i uwolnienie zakładniczek thumb|left|200px|Ellen Maria Stone Negocjacje w sprawie uwolnienia zakładnic trwały kilka miesięcy i były skomplikowane ze względu na brak jasności, kto odpowiadał za porwanie – czy była to zorganizowana akcja ruchu macedońskiego, czy też działalność lokalnych band. Administracja prezydenta Theodore’a Roosevelta znalazła się w trudnej sytuacji: z jednej strony presja opinii publicznej i naciski prasy wymagały szybkich działań, z drugiej – USA nie dysponowały w regionie środkami wojskowymi ani sojusznikami, którzy mogliby wymusić rozwiązanie kryzysu. Dyplomaci amerykańscy próbowali mediacji poprzez władze bułgarskie i osmańskie, lecz obie strony wykorzystywały sytuację do własnych celów politycznych. W tym czasie Miss Stone i Ciłka przetrzymywane były w trudnych warunkach, zmuszane do długich marszów w górach i kilkukrotnie zagrożone utratą życia w przypadku niepowodzenia negocjacji.
Ostatecznie okup w wysokości około 66 tysięcy dolarów został zebrany dzięki inicjatywie amerykańskich wspólnot religijnych, prywatnych darczyńców oraz częściowo dzięki naciskowi opinii publicznej. W lutym 1902 roku Miss Stone i Katerina Ciłka zostały uwolnione w pobliżu Strumicy. Powrót misjonarki był sukcesem, choć w rzeczywistości afera ujawniła ograniczone możliwości amerykańskiej dyplomacji i brak doświadczenia w radzeniu sobie z terroryzmem międzynarodowym.
Konsekwencje wydarzenia W literaturze amerykańskiej sprawa Miss Stone jest interpretowana jako przykład wczesnego konfliktu związanego z terroryzmem międzynarodowym i dowód na ograniczone możliwości USA w ochronie swoich obywateli za granicą na początku XX wieku. Jednocześnie wydarzenie to miało znaczenie propagandowe dla ruchu macedońskiego, gdyż zwróciło uwagę opinii międzynarodowej na sytuację w regionie i walkę z panowaniem osmańskim. Wydarzenia te przyczyniły się także do wzmocnienia przekonania w Stanach Zjednoczonych, że polityka zagraniczna musi brać pod uwagę nowe zagrożenia wynikające z działalności organizacji rewolucyjnych i nacjonalistycznych.
Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna wykorzystała środki z okupu (Miss-stonki) m.in. na zakup broni wykorzystanej w powstaniu w 1903 roku.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna Kategoria:Bułgaria w XX wieku