Tadeusz Jerzy Krzystek (ur.10 kwietnia 1919 w Lutyni Dolnej, zm. 18 lutego 2013 w Penrhos w Walii) – żołnierz Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, mechanik lotniczy, działacz społeczny, autor tzw. „Listy Krzystka”.
Życiorys Tadeusz urodził się w Lutyni Dolnej na Zaolziu w rodzinie Stefana i Otylii z domu Turke. W Lutni Dolnej uczęszczał do Szkoły Powszechnej, jednak po zajęciu Zaolzia przez Czechosłowację jego rodzina przesiedliła się do Wodzisławia Śląskiego, gdzie ukończył szkołę Powszechną. Rozpoczął naukę w gimnazjum, jednak z powodów finansowych rodziny w klasie trzeciej przerwał naukę, podjął się pracy zarobkowej. Pracował jako junak w Junackich Hufcach Pracy. W tym czasie zainteresował się lotnictwem, zgłosił się na szkolenia lotnicze uzyskując w latach 1936–1938 kolejne stopnie pilota szybowcowego, zdobywając uprawnienia: klasy A, B i najwyższy C. W 1938 po odzyskaniu Zaolzia przez Polskę powrócił do Lutyni, porzucił pracę w hufcach i zaczął pracować w kopalni jako górnik. W kwietniu 1939 zgłosił się ochotniczo do lotnictwa wojskowego, dostał przydział do 2 kompanii Batalionu Lotnictwa w Świeciu. W czasie wstępnego przeszkolenia wojskowego wykryto u Tadeusza wadę wzroku w jednym oku i zamiast na szkolenie pilotów skierowano go na szkolenie mechaników lotniczych. Po napaści Niemiec na Polskę we wrześniu 1939 roku wraz ze szkolną kompanią lotniczą został ewakuowany transportem kolejowym na wschód Polski. 25 września 1939 w Bożej Woli dostał się do niewoli sowieckiej, został aresztowany przez NKWD. Przebywał w różnych obozach jenieckich w Radziwiłowie, Sytnie, Radotyczach, Janowie k. Lwowa. W obozach tych pracował fizycznie przy budowie dróg oraz różnych pracach gospodarczych. W czerwcu 1941 wraz z innymi jeńcami transportem ewakuacyjnym wysłany został do obozu w Starobielsku. Tam też na podstawie amnestii władz ZSRR na podstawie porozumienia z polskim rządem Tadeusz Krzystek został zwolniony z obozu 24 sierpnia 1941. Tadeusz zgłosił się tworzącej się armii polskiej w Tockoje. Następnie został skierowany do Kranowodzka do tworzącej się Eskadry Łącznikowej dowodzonej przez kpt. Eugeniusza Kowalczyka. W 1942 wraz innymi lotnikami przez Persję i Palestynę został przetransportowany do Wielkiej Brytanii, gdzie w Blackpool został przyjęty do Polskich Sił Powietrznych (otrzymał nr sł. RAF 704615). Jednak z powodu wady wzroku w polskiej 16 Szkole Pilotażu (No. 16 (Polish) Flying Training School RAF), przydzielono go do pracy w charakterze pomocnika mechanika samolotowego, jednocześnie uczył się języka angielskiego. W marcu 1943 został skierowany został do Halton, gdzie w Szkole Kształcenia Specjalistycznego RAF (Specialist Training School) ukończył pięciomiesięczny specjalistyczny kurs mechaników przyrządów pokładowych. Jako mechanik lotniczy pełnił służbę w 302 Dywizjonie Myśliwskim „Poznańskim”. W czerwcu 1944 dostał przydział do 133 Skrzydła Myśliwskiego w Coolham, gdzie obsługiwał polskie samoloty 306 Dywizjonu Myśliwskiego i 315 Dywizjonu Myśliwskiego. W październiku 1945 roku został skierowany do szkoły lotniczej w Cammeringham, gdzie jako instruktor Lotniczej Szkoły Technicznej szkolił polskich mechaników. Po ukończeniu szkolenia doskonalącego instruktorów uzyskał status samodzielnego instruktora specjalistów od przyrządów pokładowych. Po rozwiązaniu PSZ wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Przez dwa lata w ramach kontraktu pracował w brytyjskiej szkole technicznej w Melksham (12 School of Technical Training), Air Navigation School w Driffield oraz w Fellwell. Służbę wojskową zakończył 13 listopada 1947 w stopniu plutonowego (bryt. Corporal). Pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, był członkiem Samopomocy Lotniczej, Stowarzyszenia Lotników Polskich (SLP) w Wielkiej Brytanii, był członkiem polskiego klubu szybowcowego na lotnisku Lasham, gdzie jako pilot ponownie zaczął latać na szybowcach. W 1947 po zakończeniu służby wojskowej pracował jako zegarmistrz, rozpoczął studia na Politechnice w Croydon, po ukończeniu uzyskując tytuł inżyniera. Udzielał się społecznie i pracował w polskich organizacjach kombatanckich pełniąc różne funkcje: był Skarbnikiem Honorowym SLP (1964–1975), Generalny Sekretarz Stowarzyszenia (1974–1999), w 1999 roku objął stanowisko kierownika biura i skarbnika Fundacji SLP, pełnił funkcję Prezesa Klubu Szybowcowego Stowarzyszenia Lotników Polskich (1966–1975). Posiadał licencję pilota PPL, jako pilot szybowcowy uzyskał także uprawnienia instruktora British Gliding Association oraz posiadał Odznakę Szybowcową. Tadeusz brał udział w zawodach szybowcowych startując na szybowcu SZD-30 Pirat o nazwie „Dywizjon 303”. W 1998 roku Tadeusz z żoną Anną z pomocą Danuty Sławińskiej rozpoczęli tworzyć spis polskiego personelu lotniczego Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii. Lista została utworzona na podstawie udostępnionych dokumentów z brytyjskiego RAF i zawierała nazwiska 17 000 osób, w tym także: numery ewidencyjne RAF, specjalność wojskowa, stopień wojskowy. W 2003 Tadeusz Krzystek brał udział w Światowym Zjeździe Lotników Polskich odbywającym się w Warszawie, tam zaprezentował wydrukowany „Spis Polskiego Personelu Lotniczego Polskich Sił Powietrznych”, spis ten zyskał uznanie w środowisku weteranów polskiego lotnictwa. Tadeusz postanowił rozszerzyć zawartość tej bazy danych, rok później uzupełniał zebrane dane o dodatkowe informacje: kraj osiedlenia się danej osoby, data zgonu i miejscu pochowania. Szukał informacje w różnych źródłach, w tym: , publikacjach prasowych, książkach oraz kartotekach członków Stowarzyszenia Lotników Polskich. Uzupełniony spis ukończył w 2007 roku przed Jubileuszowym Światowym Zjazdem Lotników Polskich w Warszawie. W tym samym roku ukazała się w Polsce drukiem książka pt. „Spis Polskiego Personelu Lotniczego Polskich Sił Powietrznych”, było to pierwsze wydanie. W 2008 r. ukazało się drugie wydanie tej książki która zawierała nowe informacje. Tadeusz Krzystek określił cel stworzenia wykazy imiennego lotników:
Ponadto Tadeusz Krzystek jest współautorem książki pt. „Dowódcy Dywizjonów Polskich Sil Powietrznych na Zachodzie”. Książka zawiera spis wszystkich dowódców dywizjonów Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie z okresu II wojny światowej, była napisana przy współpracy z Józefem Zielińskim, ukazała się w 2002.
Tadeusz Krzystek zmarł 18 lutego 2013 w Polskim Osiedlu w Penrhose w Walii, jego prochy złożono na cmentarzu Lotników Polskich w Newark.
Lista Krzystka Na podstawie danych zgromadzonych przez Annę i Tadeusza Krzystka stworzona została internetowa baza danych, w tej bazie znajdują się dane personelu Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii z lat 1940–1947. Fundacja Historyczna Lotnictwa Polskiego kontynuuje prace nad uzupełnianiem spisu, który znany jest pod nazwą „Lista Krzystka”. Fundacja Historyczna Lotnictwa Polskiego uhonorowała Tadeusza Krzystka tytułem honorowego członka.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Order Odrodzenia Polski (2005) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1998) Medal Lotniczy
Przypisy
Zobacz też Lista Bajana
Bibliografia
Linki zewnętrzne Wywiad redaktora Wooda Conrada z Tadeuszem Krzystkiem, nagranie audio z 1989 roku Imperial War Museum - iwm.org.uk Tzw. „Lista Krzystka” – internetowa baza danych personelu Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii w latach 1940-1947 - listakrzystka.pl
Kategoria:Żołnierze Polskich Sił Powietrznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Medalem Lotniczym Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 2013