Instytut Badań Lotniczych im. M.M. Gromowa (, skrót: LII) – rosyjski ośrodek badań i prób w locie statków powietrznych, zlokalizowany w Żukowskim pod Moskwą, zaliczany do państwowych centrów naukowych Federacji Rosyjskiej.

Historia Instytut powstał 8 marca 1941 r. na bazie wydzielonych jednostek CAGI, zgodnie z postanowieniami Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 13 czerwca 1940 r., a pierwszym kierownikiem został pilot-doświadczalny Michaił Gromow. Równocześnie wykorzystano nowo utworzone lotnisko „Ramienskoje”, a instytut od początku zaplanowano jako ośrodek prowadzący badania statków powietrznych, napędów, wyposażenia samolotowego i specjalnego oraz ich współdziałania w badaniach naziemnych i próbach w locie. Pierwszym zastępcą ds. lotniczych był A.B. Jumaszow, a ds. naukowych A.W. Czesałow; główne kierunki prowadzili m.in. M.A. Tajc, W.S. Wiedrow, B.N. Jegorow, G.S. Kałaczow i N.S. Strojew, a pionierską działalność lotniczą współtworzyli znani piloci-doświadczalni – J.K. Stankiewicz, A.N. Grinczik, N.S. Rybko, G.M. Szijanow, M.L. Gallaj i S.N. Anochin.

W początkowym okresie instytut skupiał około 1500 specjalistów przeniesionych z CAGI. W latach II wojny światowej część personelu i zaplecza ewakuowano do Kazania i Nowosybirska; prace koncentrowały się na poprawie osiągów użytkowanych samolotów bojowych oraz ich niezawodności. Po wojnie LII rozszerzył zakres badań w locie, prowadząc m.in. prace nad tankowaniem w powietrzu, rozwijając latające laboratoria i techniki badań systemów uzbrojenia. Od końca lat 40. funkcjonuje również Szkoła pilotów doświadczalnych im. A.W. Fiedotowa.

W latach 50. i 60. XX wieku istotny wkład wnoszono w badania stateczności i sterowności samolotów, w tym przeciwdziałania wejściu w korkociąg przy dużych kątach natarcia, aerodynamiki śmigłowców, obciążeń konstrukcji i drgań, a także problematyki lotu hipersonicznego (aerotermodynamika, osłony termiczne, systemy sterowania). Rozwijano także badania nad samolotami pokładowymi, silnikami i instalacjami pokładowymi – pilotażowo-nawigacyjnymi, łączności, systemami ratownictwa i tankowania w locie. Szczególny dorobek stanowiły badania nad oddziaływaniem statków powietrznych na otoczenie – falą dźwiękową, hałasem, śladem wirów za skrzydłami, widocznością radiolokacyjną czy wpływem stanu nawierzchni drogi startowej na funkcjonowanie lotnictwa.

Od końca lat 50. instytut uczestniczył w badaniach kosmicznych: wspólnie z OKB Siergieja Korolowa wykorzystywano rakiety balistyczne z eksperymentalnymi modelami hipersonicznymi, które osiągały wysokości 100–500 km i powracały w atmosferę. LII prowadził również szeroki program badań systemów podtrzymania życia i ratownictwa dla statków „Wostok”, „Woschod” i „Sojuz”. Pierwsza grupa kosmonautów, w tym Jurij Gagarin, szkoliła się w laboratoriach instytutu na symulatorze opracowanym przez jego specjalistów. W kolejnych latach LII uczestniczył w programie „Spiral” oraz projekcie „Energia – Buran”.

Główną infrastrukturą instytutu jest lotnisko doświadczalne w Żukowskim z pasem startowym o długości 5403 m – jednym z najdłuższych w Europie. Rozważano je jako alternatywne miejsce lądowania dla wahadłowca „Buran”. Od 1992 r. na terenie LII odbywają się międzynarodowe salony lotniczo-kosmiczne MAKS.

Instytut został odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru (1945) i Orderem Rewolucji Październikowej (1981). W 1994 r. nadano mu status Państwowego Centrum Naukowego Federacji Rosyjskiej, który był wielokrotnie potwierdzany decyzjami rządowymi w latach 1997–2013. Rozwijano także filie: kompleks poligonowych badań i testów lotniczych oraz sanatorium-profilaktorium „Polet”. W 1997 r. rząd Federacji Rosyjskiej powierzył instytutowi zadania z zakresu naukowo-metodycznego wsparcia regulacji państwowej w dziedzinie lotnictwa eksperymentalnego.

Od lat 90. LII uczestniczył w programach innowacyjnych, takich jak Irkut MC-21, SSJ-100 i jego wersje, a także w projektach wojskowych dotyczących prób systemów uzbrojenia, walki radioelektronicznej i technologii kosmicznych, m.in. powrotnego modułu VRB. Instytut współuczestniczył również w badaniach nowoczesnych silników, takich jak PD-14 czy eksperymentalne hipersoniczne silniki strumieniowe (ГПВРД).

W 2012 r. instytut przekształcono w spółkę akcyjną, a jego akcje włączono do kapitału Zjednoczonej Korporacji Lotniczej.

Prace badawcze W instytucie od lat 40. XX wieku prowadzono badania i próby w locie wielu typów samolotów, zarówno bojowych, jak i przerobionych na latające laboratoria. W pierwszych dekadach testowano m.in. Su-7, Su-15, An-12, Tu-22 i MiG-25, które wykorzystywano do analiz charakterystyk lotnych, badań układów paliwowych i prób tankowania w powietrzu. W eksperymentach wykorzystywano także MiG-21U i Su-7U do lotów niskoprędkościowych oraz MiG-25P do prób wysokościowych powyżej 20 km, w tym lotów parabolicznych.

Od lat 80. intensywnie badano nowe typy – Su-17, Su-24, Su-25, Su-27, MiG-23 i MiG-29 – w szerokich kampaniach prób obejmujących charakterystyki manewrowe, systemy awioniczne i odporność konstrukcji. W testach uczestniczył m.in. pilot-doświadczalny Aleksandr Krutow.

Na przełomie XX i XXI wieku wykorzystywano także przebudowany Tu-154M jako platformę doświadczalną dla testów awioniki i systemów pokładowych. Do dziś jedną z głównych platform badawczych jest Ił-76LL – samolot-laboratorium napędów, na którym prowadzono m.in. próby silnika PD-14 w 2015 r. oraz nowsze testy jednostki PD-8.

Sankcje międzynarodowe Po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Rosji przeciwko Ukrainie LII znalazł się wśród podmiotów objętych restrykcjami Unii Europejskiej, zgodnie z decyzją Rady 2022/2478 z 16 grudnia 2022 r.. Instytucję ujęto także w publicznie dostępnych wykazach sankcyjnych prowadzonych przez Narodową Agencję ds. Zapobiegania Korupcji Ukrainy (portal War & Sanctions).

Galeria

Zobacz też Centrum Badania Lotu imienia Neila A. Armstronga – amerykański odpowiednik LII.

Przypisy

Kategoria:Przemysł w Rosji