Ilybius erichsoni – gatunek wodnego chrząszcza z rodziny pływakowatych i podrodziny Agabinae. Zamieszkuje Europę, palearktyczną Azję i nearktyczną Amerykę Północną.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1837 roku przez Wilhelma Ferdinanda Erichsona pod nazwą Agabus nigroaeneus. Jako miejsce typowe wskazano Berlin. Nadana nazwa okazała się jednak młodszym homonimem, w związku z czym w 1868 roku Max Gemminger i Edgar von Harold wprowadzili dlań nową nazwę Agabus erichsoni. Friedrich Wilhelm Maklin opisał ten takson niezależnie w 1881 roku jako odmianę cincticollis gatunku Agabus altaicus (synonim I. subtilis), wskazując jako miejsce typowe syberyjskie Kołmogorowo.
I. erichsoni tworzy w obrębie rodzaju grążak grupę gatunków erichsoni wraz z podobnymi I. subtilis i I. balkei.
Morfologia Owad dorosły Chrząszcz o owalnym w zarysie, niezbyt mocno sklepionym ciele długości od 12 do 13 mm, zwykle bardziej wydłużonym niż u podobnego I. subtilis. Wierzch ciała jest jednolicie ciemny. Przedplecze ma przednie kąty z wycięciami na zewnętrznych krawędziach i zaokrąglonymi wierzchołkami. Na powierzchni pokryw występują nakłucia ułożone w nieprzerwanych lub nieznacznie przerywanych szeregach. Mikrorzeźba pokryw ma postać siateczki o małych, acz nieco większych niż u I. subtilis oczkach długości nie większej niż ⅓ długości tarczki. Przedpiersie cechuje się mocniej niż u I. subtilis sklepionym wyrostkiem międzybiodrowym. Boczne części zapiersia (skrzydełka) mają trójkątne wierzchołki. Odnóża tylnej pary u samca mają stopy o członach od pierwszego do czwartego pozbawionych wklęśnięć przy zewnętrznych krawędziach oraz raczej długich pazurkach. Przednie stopy samca mają wewnętrzny pazurek zaopatrzony w ząbek. Samcze genitalia różnią się do tych u I. subtilis krótszymi paramerami i krótszym, szerszym, mocniej w przedniej części zagiętym płatem środkowym (prąciem).
Larwa Pierwsze stadium larwalne ma około 9 mm długości ciała. Jest bardzo wąskie i mocno wydłużone. Głowa ma około 1,3 mm długości, jest ciemna z dwoma wyraźnymi, trójkątnymi plamkami na nadustku, wydłużona z nieco wklęśniętymi, ku przodowi rozbieżnymi, a przy tylnym brzegu dość mocno wygiętymi bokami. Krawędź nadustka jest mocno wygięta kątowo. Kąty ciemieniowe są wyraźne. Szyja jest 4,5 raza szersza niż dłuższa, dobrze od głowy wygraniczona. Wierzch tułowia jest jasnobrunatny. Przedplecze jest dwukrotnie szersze niż dłuższe. Ubarwienie odwłoka jest jasnobrunatne z ciemniejszą częścią tylną. Ma on ostatni segment stożkowaty z zaokrąglonym szczytem, szerszy niż w przypadku I. subtilis. Przysadki odwłokowe są mniej więcej dwukrotnie dłuższe od owego segmentu i mają bardzo krótki człon wierzchołkowy, osiągający co najwyżej 1/8 długość członu nasadowego. Szczecinki tergalne są bardzo krótkie i niemal niedostrzegalne. Szczecinki cerkalne mają długość nie większą niż 1/5 długości członu nasadowego przysadek.
Drugie stadium larwalne przekraczać może 14 mm długości ciała i osiągać 3 mm szerokości. Jest ono wyraźnie tężej zbudowane niż u podobnego I. subtilis. Wierzch zazwyczaj jest jasnobrunatny z podbarwieniem oliwkowym, rzadziej ciemnobrunatny, przy czym przy szwie nadustkowym i na przedpleczu, a czasem też na śródpleczu i zapleczu obecne są jasne plamki. Głowa osiąga od 1,4 do 1,5 mm długości i od 1,45 do 1,55 mm szerokości; czułki i głaszczki ma dłuższe niż u I. subtilis. Szyja odgraniczona jest od głowy ciemnym nibyszwem. Przedplecze osiąga od 1,25 do 1,3 mm długości i od 2,8 do 2,85 mm szerokości. Uda ostatniej pary mają dłuższy niż u I. subtilis szereg kolców. Końcowy segment odwłoka jest stożkowaty z zaokrąglonym szczytem. Dosiebne szczecinki cerkalne wyraźnie skoncentrowane są u nasady przysadek odwłokowych, choć zwykle słabiej niż u I. subtilis.
Trzecie stadium larwalne osiąga od 13,5 do 22 mm długości ciała. Kształt ma silniej pośrodku rozszerzony i słabiej spłaszczony niż u I. subtilis. Ubarwione jest z wierzchu jasnobrunatnie z bardzo słabo zaznaczonym, jasnym wzorem, przy czym na bokach głowy i nadustka wyraźnie widać ciemne smugi, a barwa szyi jest jednolita. Głowa jest wyraźnie szersza niż dłuższa; mierzona z szyją osiąga od 2,4 do 2,5 mm długości. Szyja odgraniczona jest od głowy ciemnym nibyszwem. Ostatni segment odwłokowy jest pękaty i tępo zakończony. Dosiebne szczecinki cerkalne wyraźnie skoncentrowane są nasady przysadek odwłokowych, choć zwykle słabiej niż u I. subtilis.
Ekologia i występowanie Chrząszcz tyrfofilny i hylofilny. Zasiedla niewielkie, okresowe zbiorniki wodne w lasach i ich okolicach. Wybiera takie o dnie z zalegającym opadłym listowiem, często zarośnięte torfowcami, innymi mchami lub turzycami. W czasie suszy osobniki dorosłe przenoszą się do niewielkich cieków wodnych, wybierając odcinki o spokojnym nurcie. Larwy spotyka się w marcu i kwietniu. Zimowanie ma miejsce w ściółce lub pod mchami w stadium dorosłym.
Gatunek holarktyczny. W Europie znany jest z Niemiec, Szwajcarii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Białorusi oraz północy i centrum europejskiej części Rosji. W Azji notowany jest z syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Kazachstanu, Azerbejdżanu, Iranu, Mongolii i Japonii. Poza tym występuje w nearktycznej Ameryce Północnej. W Polsce jest rzadko spotykany; wykazany został z kilkunastu stanowisk, przy czym w XXI wieku tylko raz – z Suwalskiego Parku Krajobrazowego.
Przypisy
Kategoria:Pływakowate Kategoria:Chrząszcze Ameryki Północnej Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iranu Kategoria:Chrząszcze Japonii Kategoria:Chrząszcze Mongolii Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1868 roku