thumb|Castilleja angustifolia thumb|Castilleja bella thumb|Castilleja covilleana Castilleja – rodzaj roślin z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae). Obejmuje ponad 200 gatunków. Rośliny te są półpasożytami występującymi na obu kontynentach amerykańskich oraz w strefie umiarkowanej Azji, sięgając na zachodzie za Ural do wschodnich krańców europejskiej części Rosji. Rośliny te zasiedlają zróżnicowane siedliska od solnisk nadmorskich po łąki alpejskie, od mokradeł po pustynie i tundrę.

Niektóre gatunki bywają uprawiane jako ozdobne i wykorzystywane jako rośliny barwierskie. Indianie Ameryki Północnej wykorzystywali te rośliny jako lecznicze (w tym jako zapobiegające ciąży) i do celów ceremonialnych.

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w zachodniej części Ameryki Północnej (do rodzaju należą ok. 2/3 przedstawicieli zarazowatych z tego kontynentu). We wschodniej części tego kontynentu rosną 3 gatunki, w Ameryce Środkowej 8, w Ameryce Południowej (głównie w Andach) – 5. W północnej Eurazji występuje 5 gatunków. Na południu jeden gatunek sięga Chin. Do północno-wschodnich krańców Europy sięgają 3 gatunki.

Morfologia thumb|Castilleja exserta Pokrój Rośliny zielne, półkrzewy i rzadko krzewy; z palowym systemem korzeniowym lub wiązkowym, czasem kłączowe. Łodygę mają jedną lub więcej, nawet do 200. Nie są one mięsiste, zwykle wzniesione, czasem ścielące się i podnoszące. Nagie lub owłosione, w tym też gruczołowato. Liście Łodygowe, skrętoległe (tylko najniższe są naprzeciwległe), u niektórych gatunków skupione w rozetę przyziemną, u wielu malejące ku górze. Liście są siedzące lub ogonkowe, z blaszką czasem mięsistą lub skórzastą, pojedynczą i całobrzegą lub w różnym stopniu wcinaną do podzielonej, zarówno pierzasto jak i dłoniasto. Kwiaty Siedzące lub krótkoszypułkowe tworzą szczytowy kwiatostan w postaci wydłużonego lub skróconego kłosa albo grona, rzadko wtórnie rozgałęziającego się. Przysadki często są barwne na całej powierzchni lub przynajmniej na końcach. Kielich jest zielony lub zabarwiony w części wierzchołkowej, rozcięty jest na cztery symetryczne lub asymetryczne działki, bocznie spłaszczony. Korona u nasady jest zwykle biała lub jasnozielona, w dalszej części jest zielona, biała, żółta, pomarańczowa, czerwona, różowa lub fioletowa. W dole jest rurkowata, w górze silnie dwuwargowa. Górna warga dwułatkowa, dolna z trzema łatkami, rozmaicie wykształconymi, czasem zredukowanymi lub z kontrastująco zabarwionymi ząbkami. Pręciki są cztery, dwusilne, z nitkami nagimi lub owłosionymi, schowane w rurce korony. Zalążnia jest dwukomorowa, zwieńczona szyjką z główkowatym lub dwułatkowym znamieniem. Owoce Torebki pękające komorowo, zawierające kilkadziesiąt jajowatych lub kanciastych nasion.

Biologia i ekologia Rośliny roczne i byliny, półkrzewy i rzadko krzewy. Wszystkie są półpasożytami. Żywicielami są rośliny z rodzin: astrowatych, bobowatych, wiechlinowatych i rdestowatych. Ich zapylaczami są wabione nektarem błonkówki (często z rodzaju Bombus), a w przypadku roślin o czerwonych kwiatach także ptaki kolibrowate. Rośliny zawierają alkaloidy, w tym częściowo pozyskiwane od żywicieli, które pełnią funkcję ochronną przed roślinożercami. U niektórych związków tę samą funkcję pełni bioakumulacja selenu tworzącego w roślinach związki toksyczne dla zwierząt.

Rośliny te spotykane są w szerokim spektrum siedlisk – rosną w solniskach nadmorskich i wysoko w górach na łąkach alpejskich, zasiedlają zarówno mokradła jak i pustynie, występują także na tundrze.

Systematyka thumb|Castilleja lemmonii thumb|Castilleja miniata thumb|Castilleja pallescens Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny zarazowatych Orobanchaceae, w której obrębie klasyfikowany jest do plemienia Castillejeae.

Wykaz gatunków

Przypisy

Kategoria:Zarazowate