– japoński malarz, grafik, rzeźbiarz i projektant ogrodów, tworzący prace o unikalnym stylu, łączącym filozofię Dalekiego Wschodu, taką jak buddyzm, ze sztuką Zachodu. Wyróżniony tytułami: Doktora Honoris Causa i Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Honorowego Senatora Uniwersytetu Lublańskiego oraz Profesora Honorowego Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach.
Życiorys Urodził się w Takamatsu w prefekturze Kagawa i już od dzieciństwa pasjonował się malarstwem. W latach 1957–1961 studiował na wydziale sztuki zachodniej w Tokio, po czym wrócił do rodzinnego Takamatsu.
W 1971 roku założył w Sakaide Grupę Sztuki Współczesnej Ryû, której celem stało się zbliżanie kultury Wschodu i Zachodu poprzez międzynarodową wymianę kulturalną i globalne działania artystyczne skupiające się zarówno na edukacji, jak i kulturze. W 1981 roku w rodzinnym mieście założył 21. Międzynarodową Akademię Sztuk Pięknych, która aktywnie zaczęła wspierać lokalną działalność kulturalną.
W latach 80. XX wieku zaczął pokazywać swoje prace w Europie, prezentując inspirowane japońską kaligrafią abstrakcyjne formy. Pierwsza jego zweryfikowana wystawa zaprezentowana była podczas 18. Biennale Sztuk Graficznych w w 1989 roku.
Momentem przełomowym w jego karierze artystycznej był zorganizowany w 1991 roku z inicjatywy rządów Wielkiej Brytanii i Japonii Festiwal Japoński w Londynie, na którym pojawiła się jego duża wystawa. Hamano postanowił podjąć działania zapewniające mu rozpoznawalność w świecie sztuki Zachodu. W tym czasie formy ekspresji artystycznej w Japonii poddały się wpływowi postmodernizmu, co doprowadziło do spopularyzowania ruchu .
Po udziale w brytyjskim festiwalu, Hamano wystawiał swoje prace w całej Europie, m.in. w Pawilonie Japońskim na oraz na dużej wystawie retrospektywnej, która odbyła się w Wersalu, Parlamencie Europejskim i . W 2000 roku gościł na audiencji u papieża Jana Pawła II, podczas której zaprezentował swoją pracę Jedność, upamiętniającą Wielki Jubileusz Roku 2000. W 2011 roku założył Instytut Sztuki Hamano Toshihiro i galerię White Cube Takamatsu Tsukumo. W 2014 roku był jurorem Biennale Utazu Art Award wraz z krytykiem sztuki i rektorem Uniwersytetu Artystycznego Tama .
Działalność artystyczna Toshihiro Hamano zajmuje się głównie malarstwem, a także grafiką, rzeźbą, grawerstwem, kaligrafią, freskami czy ogrodami krajobrazowymi. Jego działalność artystyczna koncentruje się wokół zenistycznej koncepcji ma, kładąc nacisk na wykorzystanie pustych przestrzeni, aby ułatwić widzowi zrozumienie całej kompozycji. Artysta łączy w swojej sztuce elementy Wschodu i Zachodu, tradycję i współczesność oraz konkret i abstrakcję.
Jest mistrzem estetyki wabi-sabi. Dr hab. Sybilla Skałuba o jego stylu napisała: „W jego pracach obecna jest harmonia między pojęciem mu – nicością, a hikari – światłem, dwoma symbolami wywodzącymi się z japońskiej tradycji”. Dodała: „W świecie sztuki współczesnej, gdzie często dominują nadmiar i chaos, twórczość Toshihiro Hamano wyróżnia się szczególną czystością formy i głębią znaczeń”.
Już we wczesnej twórczości, zainicjowanej na studiach w Tokio, w dużym stopniu interesował się możliwością zaadaptowania do własnej twórczości osiągnięć sztuki europejskiej. Inspirował się twórczością Michała Anioła, abstrakcją typu informel, amerykańskim action painting bądź francuskim surrealizmem. Szybko natomiast stworzył swój własny unikalny styl. Podczas Międzynarodowego Triennale Grafiki w Krakowie w 1994 roku, na którym przyznano mu Grand Prix, prezentowane przez niego prace były hybrydami, nadającymi kaligraficznym znakom postać monumentalnych struktur architektonicznych. Podobny charakter miały prace wyeksponowane na wystawie urządzonej w 1997 roku w krakowskim Międzynarodowym Centrum Kultury. mały|lewo|Fragment buddyjskiej świątyni w Narze (2013) Do najważniejszych dzieł w dorobku Hamano należą prace zrealizowane na zamówienie Hinoshi Koson, przełożonej buddyjskiej świątyni w Narze, które stały się wyposażeniem nowego pawilonu. Pierwszy etap, obejmujący wykonanie dwóch murali (Morze chmur i góry w oddali oraz Niebiański lot), ukończony został w latach 90. XX wieku. Po 2001 roku ozdobił przesuwne drzwi z kompozycjami Początek i Alfa-Omega oraz zrealizował cztery wielkopowierzchniowe panele typu fusuma z wyobrażeniami Ilustracji z życia księcia Shōtoku, na tle czterech pór roku. W 2010 roku namalował Bodhisattwę, który stał się głównym symbolem pawilonu. Poszczególne przedstawienia na panelach świątyni w Narze zostały dodatkowo opracowane na grafikach. Jedna nich, wykonana techniką mieszaną na papierze, została przekazana w 2008 roku przez rząd Japonii do Kolekcji Sztuki Współczesnej Parlamentu Europejskiego.
Na terenie miasta Sakaide w prefekturze Kagawa prowadził liczne realizacje przestrzenne; zaprojektował m.in. kamienny ogród oraz stojącą przed wejściem do ratusza Wieżę Miłości. Przyczynił się także do otwarcia .
Utrzymuje bliskie relacje z Polską, prowadząc międzynarodową wymianę kulturalną. Również tam najczęściej prezentowane były jego wystawy, w tym na Międzynarodowym Triennale Grafiki w Krakowie oraz w Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach. Jego dzieła ma w swoich zasobach m.in. w Muzeum Sztuki w Łodzi. Poza Polską, miał również wystawy m.in. w Słowenii i Wielkiej Brytanii. Trzykrotnie wystawiał swoje dzieła na targach Expo: w , 2005 roku w Aichi i w 2025 roku w Osace.
Wystawy 1991: wystawa na Festiwalu Japońskim w Londynie, Wielka Brytania 1998: wystawa retrospektywna, Pinakoteka Brera, Mediolan, Włochy 2007: wystawa retrospektywna, w Paryżu, Francja 2010: wystawa w Hamano Room (kolekcja sir Petera Parkera) w Londynie, Wielka Brytania 2014: wystawa retrospektywna, , Takamatsu, Japonia 2016: Beauty of Synthesis, Meditation and Traces (Ma), , Londyn, Wielka Brytania 2021: Spojrzenie z bliska. Spojrzenie z oddali, Open Eyes Festival 2021, Kraków, Polska 2021: wystawa prac, Muzeum Historii Nantes w , Francja 2022: Esprit et forme du Japon, , Francja 2024: Beauty of Japan – Tradition and Modernity, Muzeum Śląskie w Katowicach, Polska 2025: Trzy wielkie arcydzieła Toshihiro Hamano, Gallery East, Osaka-Kansai Expo 2025, Japonia
Nagrody i wyróżnienia 1985, 2012: Nagroda Kultury czasopisma , Japonia 1994: Odznaczenie Ministra Kultury, Słowenia 1996: Doktor Honoris Causa , Wielka Brytania 1999: Honorowy Senator Uniwersytetu Lublańskiego, Słowenia 1999: Srebrny Medal Uniwersytetu w Lublanie, Słowenia 2002: Nagroda za Zasługi dla Kultury Prefektury Kagawa, Japonia 2006: Doktor Honoris Causa Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, Polska 2006: Odznaczenie 2007: Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Polska 2012: Nagroda Komisarza Agencji ds. Kultury, Japonia 2016: Odznaczenie Ministra Spraw Zagranicznych Japonii 2017: Medal oraz Dyplom Jubileuszu 50-lecia Międzynarodowego Biennale i Triennale Grafiki w Krakowie, Polska 2017: Nagroda „Excellent Work Award” na 6. Międzynarodowej Wystawie Sztuki Crans 2017: Oficer Orderu Sztuki i Literatury, Francja 2017: Order Wschodzącego Słońca ze Złotymi i Srebrnymi Promieniami, Japonia 2018: Profesor Honorowy Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, Polska 2021: Honorowa Nagroda Wymiany Międzynarodowej na 10. Międzynarodowej Wystawie Sztuki Crans
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Urodzeni w 1937 Kategoria:Ludzie urodzeni w Takamatsu Kategoria:Japońscy artyści współcześni Kategoria:Japońscy malarze Kategoria:Japońscy graficy Kategoria:Japońscy rzeźbiarze Kategoria:Japońscy kaligrafowie Kategoria:Ogrodnicy Kategoria:Absolwenci uczelni w Tokio Kategoria:Artyści związani z Krakowem Kategoria:Artyści związani z Katowicami Kategoria:Artyści związani z Lublaną Kategoria:Ludzie związani z Newcastle upon Tyne Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Krakowie Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Wielkiej Brytanii Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Oficerowie Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Japończycy odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca