Bitwa nad Canal du Nord – starcie zbrojne stoczone w ramach ofensywy stu dni pod koniec I wojny światowej. Bitwa miała miejsce w regionie Nord-Pas-de-Calais w północnej Francji, wzdłuż nieukończonego odcinka Canal du Nord i na obrzeżach Cambrai, między 27 września a 1 października 1918 roku. Aby uniemożliwić Niemcom wysłanie posiłków przeciwko atakowi w jednym miejscu, atak wzdłuż Canal du Nord był częścią serii alianckich ofensyw na całym froncie zachodnim. Atak rozpoczął się dzień po rozpoczęciu ofensywy w Meuse-Argonne, dzień przed ofensywą we Flandrii i dwa dni przed bitwą nad St. Quentin Canal.

Atak miał miejsce wzdłuż granicy między sektorami brytyjskich 5. i 3 Armii, które miały kontynuować natarcie rozpoczęte bitwą o linię Drocourt-Quéant, bitwą pod Havrincourt i bitwą pod Epehy. 1 Armia miała poprowadzić forsowanie Canal du Nord i zabezpieczyć północną flankę 3 Armii, podczas gdy obie armie zbliżały się do Cambrai. 3 Armia miała również zdobyć Kanał Skaldy, aby wesprzeć 4 Armię w bitwie nad St. Quentin Canal.

Tło Budowa Canal du Nord rozpoczęła się w 1913 roku, aby połączyć rzekę Oise z Kanałem Dunkierka-Skalda. Wraz z wybuchem I wojny światowej prace zostały wstrzymane, a poszczególne odcinki kanału znajdowały się w różnym stadium realizacji. Podczas odwrotu Niemcy uczynili teren wzdłuż kanału na północ od Sains-lès-Marquion praktycznie nieprzejezdnym, niszcząc mosty i zalewając i tak już bagnisty teren otaczający kanał. Jedynym przejezdnym terenem był ten na południu, gdzie niewielki, 3,7-kilometrowy odcinek kanału między Sains-lès-Marquion a Mœuvres pozostał w dużej mierze suchy z powodu nieukończonych prac nad kanałem. Nawet w stanie częściowo przekopanym, suchy odcinek kanału nadal stanowił poważną przeszkodę. Kanał miał około 37 metrów szerokości, z zachodnim brzegiem o wysokości od 3 do 4,5 metra i wschodnim brzegiem o wysokości około 1,5 metra. Brytyjska 1 Armia (gen. Henry Horne) została zmuszona do wstrzymania ofensywy do czasu zabezpieczenia przejścia przez kanał.

Brytyjski atak na linię Drocourt-Quéant 2 września 1918 roku zakończył się rozbiciem Niemców na froncie o długości 6,4 km. Kilka formacji na niemieckiej linii frontu szybko ustąpiło przed brytyjskim natarciem, ale Brytyjczycy napotkali wówczas bardziej zdecydowany opór ze strony pułków niemieckiej 1 Dywizji Rezerwowej Gwardii, 2 Dywizji Rezerwowej Gwardii i 3 Dywizji Rezerwowej. Aby zapewnić obserwację wszystkich mostów na rzece Sensée i Canal du Nord, brytyjski atak miał być kontynuowany następnego dnia, ale Niemcy uprzedzili Brytyjczyków, wycofując się szerokim frontem.

Oberste Heeresleitung (OHL, niemieckie naczelne dowództwo armii) wydało 17 Armii rozkaz wycofania się za rzekę Sensée i Canal du Nord w nocy 2 września, a 2 Armii – wycofania się na linię Hindenburga następnej nocy. Dalej na południe, 18. i 9 Armia miały wycofywać się kolejno, co doprowadziło do opuszczenia wyłomu zdobytego podczas ofensywy wiosennej do 9 września. Na północy 4. i 6 Armia wycofały się między Lens a Ypres, porzucając wyłom nad Lys i zdobycze osiągnięte w bitwie nad Lys.

Brytyjskie patrole lotnicze rano 3 września doniosły o braku Niemców między grzbietem Dury a Canal du Nord. 3 Armii udało się bez oporu zająć miasta Quéant i Pronville oraz zobaczyć, jak Niemcy wycofują się szerokim frontem. Gdy Brytyjczycy zbliżali się do nowej linii frontu niemieckiego, zwiadowcy donieśli, że wschodni brzeg Canal du Nord jest silnie broniony, a przeprawy przez kanał zostały zniszczone, z wyjątkiem Palluel, gdzie Niemcy utrzymywali przyczółek po zachodniej stronie kanału.

Plan taktyczny i przygotowania thumb|Mapa bitwy szczegółowo przedstawiająca granice sektorów brygad i cele Korpusu Kanadyjskiego 3 września Naczelny Dowódca Armii Alianckich, marszałek Francji Ferdinand Foch, nakreślił przyszły przebieg ofensywy alianckiej na froncie zachodnim. Aby uniknąć ryzyka zgromadzenia dużych rezerw niemieckich przeciwko pojedynczemu atakowi aliantów, Foch opracował plan generalnej ofensywy między Verdun a wybrzeżem Belgii. Plan zakładał ataki aliantów w czterech oddzielnych punktach niemieckich linii, przeprowadzane w ciągu czterech kolejnych dni. Grupa Armii Flandria pod dowództwem króla Belgii Alberta I miała przeprowadzić najbardziej wysuniętą na północ operację i zaatakować pozycje niemieckie we Flandrii, a następnie ruszyć w kierunku Gandawy i Brugii. Brytyjska 1. i 3 Armia miały zaatakować i przekroczyć Canal du Nord, przekroczyć północne przedłużenie linii Hindenburga i zdobyć miasto Cambrai, kluczowe niemieckie centrum łączności i zaopatrzenia. Brytyjska 4 Armia i francuska 1 Armia miały zaatakować Niemców wzdłuż St. Quentin Canal, próbując przełamać linię Hindenburga między Holnon a Vendhuile. Na południu amerykańska 1 Armia i francuska 4 Armia miały przeprowadzić ofensywę w Meuse-Argonne między Reims a Verdun, posuwając się wzdłuż Mozy i przez Las Argoński.

System obronny Canal du Nord był ostatnią dużą, przygotowaną pozycją obronną Niemców naprzeciwko brytyjskiej 1 Armii. Stanowił on istotną przeszkodę, ponieważ Niemcy podjęli działania mające na celu włączenie niedokończonego kanału do swojego systemu obronnego. Poza uszkodzeniami, które miały na celu maksymalne utrudnienie przeprawy przez kanał, na północ od Mœuvres, mniejsze ramię linii Wsparcia Hindenburga, linia Kanału Północnego, przebiegało bezpośrednio za wschodnim brzegiem kanału. Większe ramię pomocniczej linii Hindenburga przecinało kanał w Mœuvres i w ten sposób pozostało dobrze ugruntowane po wschodniej stronie kanału na południe od Mœuvres. Uzupełnieniem była linia Marquion-Cantaing, biegnąca wzdłuż osi północ-południe, około kilometr na wschód od kanału, a także linia Marcoing, położona na zachód od Cambrai. Atak na Canal du Nord miał rozpocząć się 27 września 1918 roku, dzień po rozpoczęciu ofensywy w Meuse-Argonne, dzień przed ofensywą we Flandrii i dwa dni przed bitwą nad St. Quentin Canal.

Brytyjska 1 Armia działała w ramach, w którym jej głównym zadaniem było zabezpieczenie północnej flanki brytyjskiej 3 Armii. Brytyjska 3 Armia miała za zadanie zabezpieczyć Kanał Skaldy, aby móc wspierać brytyjską 4 Armię podczas bitwy nad St. Quentin Canal. Na froncie brytyjskiej 1 Armii, Korpus Kanadyjski miał poprowadzić atak pod dowództwem Arthura Currie, przeprawiając się przez w dużej mierze suchy kanał na froncie o szerokości zaledwie 2,5 km między Sains-lès-Marquion i Mœuvres. Atak na wąskim froncie był konieczny, ponieważ Niemcy celowo zalali większość frontu naprzeciwko Kanadyjczyków, tworząc nieprzebyte bagna. Po przekroczeniu kanału korpus miał zdobyć linię Marquion, wioski Marquion i Bourlon, Las Bourlon, a na koniec zabezpieczyć ogólną linię biegnącą od Fontaine-Notre-Dame do Sauchy-Lestrée. Currie podzielił cele Korpusu Kanadyjskiego na dwie fazy; pierwsza miała na celu zdobycie Canal du Nord i Lasu Bourlon, druga miała na celu zdobycie mostów na Kanale Skaldy i „wzgórza w pobliżu Cambrai”. Bezpośredni przełożony Curriego, Horne, uznał niekonwencjonalny kanadyjski plan ataku na początkowo wąskim froncie, a następnie rozwinięcia go w wysoce skomplikowanym manewrze za niebezpiecznie ryzykowny. Kiedy Currie odmówił zmiany planu, Horne zwrócił się do byłego przełożonego Curriego, Bynga, oraz do dowódcy Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, gen. Douglasa Haiga, ale Haig odmówił odrzucenia decyzji Curriego.

Aby zmusić Niemców do zgadywania lub kwestionowania lokalizacji głównego natarcia, XXII Korpus otrzymał rozkaz zajęcia niemieckich pozycji wzdłuż Canal du Nord między Sauchy-Lestrée a Palluel. Podobnie, VII Korpus i reszta XXII Korpusu otrzymały polecenie przeprowadzenia drobnych ataków na północ od rzeki Scarpe, aby uniemożliwić Niemcom przesunięcie jednostek z tego obszaru do miejsca głównego natarcia. Zakładając, że Korpus Kanadyjski odniesie sukces w natarciu, zamiarem było natychmiastowe i szybkie wykorzystanie jego zdobyczy terytorialnej przy wsparciu XVII, VI i IV Korpusu brytyjskiej 3 Armii.

Bitwa thumb|Kanadyjscy żołnierze w bitwie nad Canal du Nord thumb|Zaprzęg konny Royal Field Artillery ciągnący 18-funtowe działo polowe w górę zbocza na brzegu Canal du Nord w pobliżu Moeuvres, w tle zniszczony most thumb|Oddział wojsk inżynieryjnych podczas budowy przeprawy przez Canal du Nord Przez następny tydzień Currie i Byng przygotowywali się do starcia. Dwie dywizje zostały wysłane na południe, aby przeprawić się przez kanał w słabszym punkcie, podczas gdy kanadyjscy saperzy pracowali nad budową drewnianych mostów dla sił atakujących. W wąskim, o szerokości 2500 metrów, suchym korytarzu wybranym do ataku, Kanadyjczycy mieli rozpocząć atak z zaledwie czterema batalionami, liczącymi łącznie 2100 żołnierzy. Następnie wojska z trzech dywizji kanadyjskich i jednej brytyjskiej miały przejść przez ten wąski korytarz i rozproszyć się, aby nacierać w wielu kierunkach. Mimo, że kanał był w dużej mierze suchy, konieczność szybkiego przeprawienia tych wojsk, wraz z artylerią i zaopatrzeniem, oznaczała, że ​​jednostki inżynieryjne Korpusu Kanadyjskiego (które były kilkakrotnie większe niż odpowiadające im jednostki brytyjskie) musiały szybko zbudować mosty nad kanałem.

O godzinie 5:20 rano 27 września cztery czołowe bataliony kanadyjskie zaatakowały w całkowitej ciemności. Chociaż Niemcy zdawali sobie sprawę ze zbliżającej się ofensywy, niemieccy obrońcy z 1 Dywizji Rezerwowej Gwardii i 3 Dywizji Marynarki Wojennej zostali zaskoczeni. To zaskoczenie mogło mieć kluczowe znaczenie, ponieważ Currie wyraził obawę, że gdyby Niemcy dowiedzieli się o gromadzeniu się jego wojsk do ataku, mogliby zbombardować ten wąski odcinek i poważnie utrudnić lub uniemożliwić przeprowadzenie operacji.

Korpus Kanadyjski miał ważny cel zdobycia Lasu Bourlon; armia niemiecka wykorzystała wzniesienie w lesie do rozstawienia swoich dział. Cele Korpusu Kanadyjskiego zostały osiągnięte do końca dnia, w tym linie Czerwona, Zielona i Niebieska. Kanadyjczycy posunęli się o prawie 8 km pierwszego dnia bitwy.

W ciągu następnych kilku dni Niemcy wzmocnili cztery dywizje pierwotnie walczące z Kanadyjczykami żołnierzami z sześciu kolejnych dywizji, a kolejne trzy dywizje wzmocniły te walczące z Brytyjczykami. Chociaż zmniejszyło to zdolność Niemców do wysyłania rezerw w inne sektory zagrożone atakami aliantów, niemiecki opór w sektorze Cambrai nasilił się, spowalniając natarcie. Mimo to do 1 października wszystkie cele wyznaczone przez Curriego zostały zdobyte. Siły kanadyjskie i brytyjskie zajęły teren wokół Cambrai z wielu stron, i przejęły główne linie obrony wokół miasta.

Następstwa Bitwa doprowadziła do przebicia większości umocnień linii Hindenburga i umożliwiła kolejny atak w bitwie pod Cambrai, który zakończył penetrację i rozpoczął natarcie poza linię Hindenburga. Utrata Cambrai i Canal du Nord uczyniła niemiecką pozycję na pozostałej części linii Hindenburga nie do utrzymania, podobnie jak inne starcia, takie jak przełamanie linii Hindenburga w bitwie nad St. Quentin Canal. To skłoniło niemieckie dowództwo do uznania, że ​​nie jest w stanie wygrać tej wojny.

Przypisy

Bibliografia

Canal du Nord Canal du Nord