Kryzys polityczny w Salwadorze w 2021 roku – wydarzenie, które miało miejsce w Salwadorze 1 maja 2021 roku, kiedy Zgromadzenie Ustawodawcze przegłosowało usunięcie kilku sędziów i , którzy byli przeciwnikami prezydenta Nayiba Bukele. Wydarzenie to zostało określone przez opozycję i część mediów jako autogolpe czyli rodzaj zamach stanu, w którym przywódca kraju lub grupa będąca u władzy nielegalnie przejmuje większą kontrolę, niż zezwalają na to przepisy lub konstytucja. Podobnie określano także kryzys polityczny w Salwadorze w 2020 roku, kiedy to Bukele wydał rozkaz wejścia 40 żołnierzy do Zgromadzenia Ustawodawczego, aby zmusić polityków do zatwierdzenia wniosku o pożyczkę w wysokości 109 milionów dolarów od Stanów Zjednoczonych na realizację prezydenckiego planu bezpieczeństwa dla kraju.
Tło
9 lutego 2020 roku prezydent Salwadoru Nayib Bukele nakazał 40 żołnierzom wejście do Zgromadzenia Ustawodawczego, aby wywrzeć presję na jego deputowanych, by zagłosowali za wnioskiem o pożyczkę w wysokości 109 milionów dolarów od Stanów Zjednoczonych. Pieniądze te miały być przeznaczone na wsparcie jego projektu o nazwie , będącego planem zwalczania przestępczości w Salwadorze. W czasie kryzysu prezydent zasiadł na krześle , przewodniczącego Zgromadzenia Ustawodawczego, i po kilku minutach opuścił budynek, informując tłum zwolenników: „Damy tym łajdakom tydzień, a jeśli do tego czasu nie zatwierdzą planu [pożyczki], wezwiemy ich ponownie”, odnosząc się do polityków, których potrzebował, aby zatwierdzić wniosek o pożyczkę.
Po incydencie wybuchły niewielkie protesty przeciwko Bukele, jednak w mediach społecznościowych znacznie więcej Salwadorczyków wyraziło poparcie dla prezydenta. Posłowie i opozycja potępili działania Bukele, nazywając je próbą zamachu stanu. Sąd Najwyższy Salwadoru również potępił jego działania i zakazał mu zwoływania Zgromadzenia Ustawodawczego, a Ministerstwu Obrony podejmowania jakichkolwiek działań niezgodnych z Konstytucją. Incydent ten uznano za przykład regresu demokracji w Salwadorze.
Podczas pandemii COVID-19 w Salwadorze Bukele nakazał aresztowanie osób naruszających nakazy izolacji. Trybunał Konstytucyjny, będący częścią Sądu Najwyższego, orzekł, że aresztowanie obywateli za naruszenie nakazów izolacji jest nielegalne, jednak Bukele otwarcie odrzucił i zignorował orzeczenie sądu. 8 listopada 2020 roku Raúl Melara, prokurator generalny Salwadoru, wszczął śledztwa w sprawie korupcji w dwudziestu instytucjach rządu Bukele.
Kryzys thumb|Posłowie oklaskują usunięcie sędziów Sądu Najwyższego ze stanowisk W zwyciężyła prezydencka partia , zdobywając 56 z 84 miejsc w Zgromadzeniu Ustawodawczym. Nowa sesja Zgromadzenia Ustawodawczego rozpoczęła się 1 maja 2021 roku. Kadencja Ponce’a na stanowisku przewodniczącego Zgromadzenia Ustawodawczego zakończyła się wraz z nową sesją legislatury, która wybrała na nowego przewodniczącego Zgromadzenia Ustawodawczego większością 64 głosów za, przy 20 wstrzymujących się.
Po wybraniu Castro na przewodniczącego Zgromadzenie Ustawodawcze zagłosowało za usunięciem wszystkich pięciu sędziów Sądu Najwyższego, którzy w przeszłości sprzeciwiali się Bukele. Posłowie powołali się na fakt, że sędziowie ci wcześniej „wydawali arbitralne decyzje”. Głosowanie zakończyło się 64 głosami za, 19 przeciw i 1 wstrzymującym się. Elisa Rosales, posłanka Nuevas Ideas, stwierdziła, że istnieją „jasne dowody” na to, że sędziowie utrudniali działalność rządu i że musieli zostać usunięci w celu ochrony społeczeństwa. Zaraz po głosowaniu pięciu sędziów uznało głosowanie za niezgodne z konstytucją, ale nie cofnęło to decyzji parlamentu. Sędziami, którzy zostali usunięci, byli prezes , Aldo Enrique Cáder, Carlos Sergio Avilés, Carlos Ernesto Sánchez i Marina de Jesús Marenco.
Później tego samego dnia Zgromadzenie Ustawodawcze również przegłosowało usunięcie Raúla Melary ze stanowiska prokuratora generalnego, który po głosowaniu złożył rezygnację. Następnego dnia zastąpił Melarę na stanowisku prokuratora generalnego. 3 maja 2021 roku powołano pięciu nowych sędziów, z których wszyscy byli zwolennikami Bukele. Nowymi sędziami byli Óscar Alberto López Jerez, który zastąpił Pinedę Navas na stanowisku prezesa Sądu Najwyższego, a także Luis Javier Suárez Magaña, Héctor Nahúm García, José Ángel Pérez Chacón i Elsy Dueñas Lovos. Każdemu z sędziów Sądu Najwyższego przydzielono uzbrojonych strażników jako osobistych ochroniarzy.
Skutki i reakcje krajowe Odwołanie sędziów i prokuratora generalnego zostało określone przez część agencji informacyjnych oraz opozycję polityczną w Salwadorze jako zamach stanu, autogolpe, grę o władzę oraz próbę przejęcia pełni władzy, ponieważ doprowadziło to do uzyskania przez prezydenta Bukele i jego partię większej władzy politycznej, niż wynikałoby to z przepisów. Działania te określono również jako „zagrożenie dla demokracji”.
, poseł Narodowego Sojuszu Republikańskiego (, ARENA), stwierdził 2 maja: „To, co wydarzyło się wczoraj wieczorem w Zgromadzeniu Ustawodawczym, gdzie ludzie zapewnili im większość w głosowaniu, to zamach stanu”. Działania Zgromadzenia Ustawodawczego poparło wielu zwolenników prezydenta Bukele. Poparcie dla działań władzy ustawodawczej wyraziły również oraz Policja.
Reakcje międzynarodowe Wydarzenia z 1 maja 2021 roku zostały przyjęte poza Salwadorem z dezaprobatą. Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Kamala Harris oświadczyła, że rząd Stanów Zjednoczonych wyraża „głębokie zaniepokojenie” o stan demokracji w Salwadorze. Sekretarz stanu Antony Blinken wydał oświadczenie, w którym wyraził „poważne zaniepokojenie” odwołaniem prokuratora generalnego, dodając: „Demokratyczne rządy wymagają poszanowania podziału władzy dla dobra wszystkich Salwadorczyków”. 20 września Stany Zjednoczone ogłosiły dodanie pięciu nowo mianowanych sędziów do listy osób niedemokratycznych i skorumpowanych (). Kongresmen oświadczył, że jest „zaniepokojony i rozgniewany” działaniami Zgromadzenia Ustawodawczego, dodając: „to nie jest demokracja, to zniszczenie niezależnego sądownictwa i rządów prawa”.
Julio Borges, Specjalny Komisarz ds. Stosunków Zagranicznych częściowo uznawanego p.o. prezydenta Wenezueli Juana Guaidó, nazwał rząd Bukele dyktaturą, stwierdzając, że „nie ma dobrych ani złych dyktatur: są dyktatury”. Wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Josep Borrell wyraził zaniepokojenie sytuacją w Salwadorze, stwierdzając, że usunięcie sędziów i Prokuratora Generalnego „podaje w wątpliwość praworządność [w Salwadorze]”. Organizacja Państw Amerykańskich potępiła wydarzenia z 1 maja, stwierdzając, że „pełny szacunek dla demokratycznych rządów prawa jest niezbędny”. Specjalny śledczy Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. niezależności systemów prawnych oświadczył: „Potępiam kroki podejmowane przez władzę polityczną w celu rozmontowania i osłabienia niezależności sądownictwa poprzez usuwanie członków izby konstytucyjnej”.
Niektóre z organizacji zajmujących się prawami człowieka potępiły tę akcję i oskarżyły Bukele o dopuszczenie do kryzysu politycznego. Juan Pappier z oddziału Human Rights Watch w Ameryce stwierdził, że Bukele „zlikwidował wszystkie wewnętrzne mechanizmy kontroli i równowagi władzy”. (UCA) oświadczył: „W tej mrocznej godzinie dla naszej i tak już słabej demokracji UCA wzywa do obrony tego, co zbudowano po wojnie [domowej w Salwadorze] kosztem tak wielkiego wysiłku i tak wielu istnień ludzkich: społeczeństwa, w którym powiedzenie «nie» władzy nie jest fantazją”.
Następstwa Po przejęciu kontroli nad parlamentem i usunięciu sędziów Sądu Najwyższego w sierpniu 2021 roku w Salwadorze doszło do zmiany w sądownictwie. W jej ramach usunięto z urzędu sędziów mających ponad 30-letni staż pracy oraz tych, którzy ukończyli 60 lat. Sąd Najwyższy zyskał również uprawnienie do arbitralnego przenoszenia sędziów na inne stanowiska.
Sąd Najwyższy w nowym składzie zatwierdził legalność ponownego startu Bukele w pomimo konstytucyjnego zapisu o jednokadencyjności. Nayib Bukele zwyciężył w nich uzyskując 84,65% głosów. 31 lipca 2025 roku Zgromadzenie Ustawodawcze zniosło limit kadencji prezydenta Salwadoru, umożliwiając urzędującemu prezydentowi start w wyborach w 2027 roku.
Przypisy
Kategoria:Salwador w XXI wieku Kategoria:Polityka Salwadoru Kategoria:2021 w Ameryce Północnej