Ali-Adża Szychlinski (az. Əli Ağa İsmayıl Ağa oğlu Şıxlinski, ur. 3 marca 1863 we wsi Kazachły (ob. Aşağı Salahlı) w guberni jelizawietpolskiej, zm. 18 sierpnia 1943 w Baku) – azerski wojskowy służący w armii rosyjskiej, szkoleniowiec i arystokrata, generał porucznik. Uczestnik powstania bokserów, wojny rosyjsko-japońskiej i I wojny światowej, minister obrony Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu, a później przez krótki czas szkoleniowiec Armii Czerwonej. Uważany za azerskiego bohatera narodowego.

Życiorys Wczesne lata Urodził się 23 kwietnia 1865 roku we wsi Kazachły (obecnie Aşağı Salahlı) w guberni jelizawietpolskiej. Pisał, że jego ojciec, Ismajil Szychlinski, był potomkiem szlacheckiego rodu Szychlinskich, którego początki sięgają 1537 roku. Szychlinski napisał w swoim Notatniku oficerskim (az. Zabitin dəftəri), dzienniku, nad którym pracował od 1904 roku, że jego matka, Szach-Jemen chanum (z domu Gaibowa), była wnuczką Molli Vəli Vidadiego, XVIII-wiecznego azerrskiego poety. Ali-Adża Szychlinski miał również dwóch braci.

Początki kariery wojskowej W sierpniu 1876 roku Szychlinski wstąpił do tyfliskiej szkoły wojskowej, którą ukończył w 1883 roku. Kontynuował naukę w Michajłowskiej Akademii Artylerii w Petersburgu jako junkier. Był zdolnym uczniem, wyróżniał się jako dobry jeździec i gimnastyk. 11 sierpnia 1886 roku otrzymał stopień podporucznika i został przydzielony do 39 Brygady Artylerii stacjonującej w Aleksandropolu (obecnie Giumri). W 1887 roku awansował na porucznika i otrzymał pierwsze odznaczenie – Order Świętego Stanisława III klasy.

W 1894 roku awansował na sztabskapitana i został mianowany dowódcą drużyny szkoleniowej swojej brygady. W 1900 roku Szychlinski został przeniesiony do Zabajkalskiego Batalionu Artylerii na wschodniej Syberii. Został mianowany dowódcą baterii Zabajkalskiego Dywizjonu Artylerii. Brał udział w tłumieniu powstania bokserów w Chinach.

Wojna rosyjsko-japońska thumb|left|Oficerowie artylerii z Szychlinskim w środku (1905, Port Artur) Podczas wojny rosyjsko-japońskiej Szychlinski był dowódcą baterii artylerii. Wyróżnił się podczas oblężenia Port Artur, kiedy pomimo ciężkiego ranienia w nogę osobiście wycelował działa po śmierci ich obsługi, dzięki czemu odparł ataki przeważających sił japońskich. Za zasługi na polu walki 28 września 1905 roku został odznaczony Orderem Świętego Jerzego IV klasy i awansowany na podpułkownika. Otrzymał również Broń Złotą.

Oficerska Szkoła Artylerii thumb|Schemat „trójkąta Szychlinskiego” W styczniu 1906 roku Szychlinski został oddelegowany do Oficerskiej Szkoły Artylerii w Carskim Siole, którą ukończył z wyróżnieniem w sierpniu tego samego roku i został mianowany jej wykładowcą. Podczas pełnienia tej funkcji Szychlinski opublikował szereg prac na temat artylerii, w tym książkę pt. Zastosowanie artylerii polowej w bitwie oraz wynalazł oryginalny przyrząd do namierzania celów, nazwany na jego cześć „trójkątem Szychlinskiego”. W 1908 roku Szychlinski awansował do stopnia pułkownika, a w 1912 roku otrzymał stopień generała majora i został zastępcą komendanta Oficerskiej Szkoły ArtyleriiСписок (по старшинству в чинах) генералам, штаб и обер-офицерам и классным чиновникам Офицерской артиллерийской школы /За декабрь 1912 г./ // Архив Военно-исторического музея артиллерии, инженерных войск и войск связи. Ф. 25, оп. 98/5, д. 2086, c. 33 об.— 34 .

I wojna światowa Kiedy w 1914 roku wybuchła I wojna światowa, Ali-Adża Szychlinski został mianowany dowódcą artylerii garnizonowej w Petersburgu. W styczniu 1915 roku został oddelegowany na Front Północno-Zachodni, aby kierować szkoleniem załóg ciężkiej artylerii. 23 maja 1915 roku został mianowany głównodowodzącym Frontu Północno-Zachodniego, a po podziale frontu na dwa zajmował to samo stanowisko na Froncie Zachodnim. Powierzono mu tworzenie batalionów i brygad ciężkiej artylerii. Od kwietnia 1916 roku Szychlinski pełnił obowiązki inspektora artylerii Frontu Zachodniego. Odpowiadał za artyleryjskie aspekty operacji Frontu Zachodniego. 2 kwietnia 1917 roku został awansowany do stopnia generała porucznika.

Azerbejdżańska Armia Narodowa Po rewolucji lutowej w Rosji, Ali-Adża Szychlinski został mianowany dowódcą 10 Armii we wrześniu 1917 roku. Po rewolucji październikowej zrezygnował ze stanowiska i przeniósł się do Tyflisu, gdzie powierzono mu zadanie utworzenia korpusu muzułmańskiego (azerskiego). Korpus wspierał osmańską Kaukaską Armię Islamu w bitwie o Baku, walcząc z siłami bolszewickimi i brytyjskimi. W styczniu 1919 roku rząd Demokratycznej Republiki Azerbejdżanu mianował Szychlinskiego zastępcą ministra obrony Republiki Azerbejdżanu Samada beja Mehmandarowa. 28 czerwca 1919 roku Ali-Adża Szychlinski został awansowany do stopnia generała artylerii armii azerbejdżańskiej. Po inwazji Armii Czerwonej na Azerbejdżan i ustanowieniu władzy sowieckiej w tym kraju w kwietniu 1920 roku, Szychlinski został aresztowany, lecz zwolniony dwa miesiące później dzięki wstawiennictwu Narimana Narimanowa.

Armia Czerwona thumb|List o Samadzie beju Mehmandarowie i Ali-Adży Szychlinskim, który Nariman Narimanow wysłał do Włodzimierza Lenina (1920) thumb|left|Ali Agha Szychliński w mundurze Armii Czerwonej (17 lutego 1929) W latach 1920–1921 Szychlinski został oddelegowany do Moskwy, gdzie był doradcą w departamencie inspekcji artylerii Armii Czerwonej i wykładał w Wyższej Szkole Artylerii. 18 lipca 1921 roku został przeniesiony z powrotem do Baku, gdzie nauczał w szkole wojskowej i został zastępcą przewodniczącego wojskowego towarzystwa naukowego garnizonu bakijskiego. W 1926 roku opublikował Rosyjsko-azerski krótki słownik wojskowy. Odszedł ze służby wojskowej w 1929 roku.

Śmierć thumb|Budynek, w którym mieszkał Ali-Adża Szychlinski w Baku Ostatnie dni spędził w swoim domu, mieszkaniu nr 14 przy ulicy Dżafara Dżabarliego w Baku. Na niedługo przed śmiercią, w 1942 roku Ali-Adża Szychlinski spisał swoje wspomnienia zatytułowane Moje wspomnienia. Książka ukazała się dziewięć miesięcy po śmierci generała, w maju 1944 roku. Znany rosyjski i radziecki specjalista wojskowy, doktor nauk wojskowych, generał major Jewgienij Barsukow, napisał do niej przedmowę. Książka została wydana przez „Azərnəşr” w języku azerskim i rosyjskim w 1984 roku, w nakładzie ponad 60 tys. egzemplarzy, z dodatkami i objaśnieniami.

Ali-Adża Szychlinski zmarł na kardiosklerozę w szpitalu im. Adży-Musy Nagijewa. Pogrzeb odbył się 18 sierpnia 1943 roku, uczestniczyła w nim orkiestra Garnizonu Wojskowego w Baku.

Dziedzictwo thumb|Żona Ali-Adży Szychlinskiego, Nigar Szychlinska, pierwsza azerska pielęgniarka W 1970 roku ukazał się krótki film biograficzny na temat Ali-Adży Szychlinskiego pt. Generał w reżyserii Raufa Kazimowskiego. W 1980 roku tankowiec Azerbejdżańskiej Kaspijskiej Kompanii Żeglugowej został nazwany jego imieniem. W Baku i Qazax znajduje się ulica nazwana jego imieniem. Decyzją Rady Ministrów Azerbejdżańskiej SRR z 28 lipca 1990 roku imieniem Ali-Adży Szychlinskiego nazwano szósty kołchoz uprawy bawełny w dystrykcie Sabirabad oraz 135. szkołę średnią, znajdującą się w siódmym mikro-dystrykcie Baku. Na budynku, w którym mieszkał generał, znajduje się pamiątkowa płaskorzeźba. 23 lipca 1990 roku, na mocy dekretu Prezydenta Republiki Azerbejdżanu, ustanowiono stypendium im. generała Ali-Adży Szychlinskiego dla studentów szkół wyższych. W 1996 roku potomek generała, reżyser filmowy Zia Szychlinski, nakręcił krótkometrażowy film dokumentalny pt. Był uważany za Boga artylerii, który wyemitowano 16 listopada 2006 roku w Baku, przy wsparciu Ambasady Rosji w Azerbejdżanie. W 2014 roku prezydent Azerbejdżanu İlham Əliyev podpisał dekret upamiętniający 150. rocznicę śmierci generała Ali-Adży Szychlinskiego.

Znany rosyjski i radziecki specjalista wojskowy, doktor nauk wojskowych Jewgienij Barsukow, napisał o nim:

Ali-Adża Szychlinski jest jednym z bohaterów powieści rosyjsko-radzieckiego pisarza Aleksandra Stiepanowa Port Artur i Rodzina Zwonariowa:

Wyróżnienia i medale thumb|Grób Ali-Adży Szychlinskiego w Baku Order Świętego Stanisława III klasy (1891). Order Świętej Anny III klasy (1896) Order Świętego Stanisława z Mieczami II klasy (1901) Order Świętej Anny II klasy (1904) Broń Złota za Odwagę (1905) Order Świętej Anny IV klasy za Odwagę (1905) Order Świętej Anny II klasy (1905) Order Świętego Jerzego IV klasy (1905) Order Świętego Włodzimierza z Mieczami IV klasy (1905) Srebrny Medal „W upamiętnieniu wojny rosyjsko-japońskiej” (1907) Brązowy Medal „W upamiętnieniu 300. rocznicy panowania dynastii Romanowów” (1913) Krzyż Oficerski Legii Honorowej (1913) Order Świętego Włodzimierza III klasy (1913) Order Świętego Stanisława I klasy (1914) Order Świętej Anny I klasy (1915) Order Świętego Włodzimierza z Mieczami II klasy (1915) Krzyż Komandorski Legii Honorowej (1915)

Prace thumb|Książki autorstwa Ali-Adży Szychlinskiego Użycie artylerii na polu bitwy (1910) Zestaw zadań do rozwiązywania problemów artylerii górskiej i polowej (1916) Rosyjsko-azerbejdżański krótki słownik wojskowy (1926) Instrukcja artylerzysty Armii Czerwonej dla robotników i chłopów (1927) Moje wspomnienia (1944)

Galeria

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Azerscy generałowie Kategoria:Generałowie porucznicy Imperium Rosyjskiego Kategoria:Azerbejdżańscy ministrowie obrony Kategoria:Azerbejdżańscy politycy Kategoria:Demokratyczna Republika Azerbejdżanu Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Odznaczeni Bronią Złotą Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Zmarli w 1943