mały|Pozostałości świątyni Baala w Ugarit. Świątynia Baala w Ugarit – świątynia typu migdolN. Amzallag, Yahweh and the Origins of Ancient Israel, s. 36. ku czci boga Baala w starożytnym Ugarit (obecnie Ras-Szamra). Odkryta w latach 1929–1930 w trakcie francuskich wykopalisk prowadzonych przez René Dussauda i Claude’a SchaefferaO. Callot, Y. Calvet, Les sanctuaires de l’acropole d’Ougarit, s. 23.. Odkopana faza struktury pochodzi z epoki późnego brązu.

Datowanie Świątynia powstała w środkowej epoce brązuPh.J. Boyes, Script and Society, s. 155.. Zniszczyło ją trzęsienie ziemi z poł. XIII w. p.n.e.Ph.J. Boyes, Script and Society, s. 155., została jednak odbudowanaPh.J. Boyes, Script and Society, s. 155, 230.; odkopana struktura przedstawia układ świątyni właśnie z przełomu XIII i XII w. p.n.e.T. Teba, D. Theodossopoulos, J. Crow, Exposing the Sacred Monumentality in Ugarit. Kres działalności świątyni przyniósł upadek Ugarit ok. 1180 r. p.n.e.

Historia wykopalisk Fundamenty świątyni odkryto w trakcie pierwszej kampanii wykopaliskowej wiosną 1929 roku, którą kierował francuski archeolog Claude Schaeffer. Początkowo Schaeffer przypuszczał, że odnalazł fundamenty pałacu. W swoim raporcie wspomina on również o odnalezionych tam fragmentach rzeźb egipskich. Dopiero w trakcie drugiej kampanii z następnego roku stało się jasne, że odkryta budowla to świątyniaO. Callot, Y. Calvet, Les sanctuaires de l’acropole d’Ougarit, s. 23.. W 1931 roku wykopaliska w świątyni zawieszono, by powrócić do nich rok później. Odkopano wówczas południowy dziedziniec, a także odkryto prowadzące na niego z ulicy schody oraz podbudowę kwadratowego, kamiennego ołtarza. W trakcie dalszych prac znaleziono tzw. Stelę Baala z Piorunem (ang. Baal with Thunderbolt). Dopiero w 1934 roku udało się odsłonić wschodni mur otaczający świątynięO. Callot, Y. Calvet, Les sanctuaires de l’acropole d’Ougarit, s. 24..

Położenie i cechy architektoniczne świątyni mały|Rekonstrukcja świątyni Baala w Ugarit; ostatnia faza świątyni z końca XIII w. p.n.e. Świątynia Baala była położona na wzgórzu o wysokości 20 mM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110. wznoszącym się w północno-wschodniej części telluCh. Gates, Ancient Cities, s. 159.. Podobnie ulokowany był drugi ważny obiekt sakralny w Ugarit – świątynia DaganaM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 113–114., oddalona od świątyni Baala o ok. 50–60 m w linii prostejM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 107 (na podstawie mapy stanowiska).. Pomiędzy dwoma świątyniami znajdował się słynny Dom Wielkiego Kapłana (ang. House of the Great/High Priest)M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 106., w którym znaleziono, między innymi, tabliczki z tekstami mitologicznymi w języku ugaryckimM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 111.. Cały kompleks świątyni zajmował powierzchnię 850 m² i był ogrodzony; od miasta prowadziły do niego schodyM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 108.. Świątynia Dagana nie została jednak odbudowana po zniszczeniach wywołanych trzęsieniem ziemi w poł. XIII w. p.n.e.; miejsce po tej strukturze zostało podniesione, wyrównane i przygotowane pod jakąś inną budowlęPh.J. Boyes, Script and Society, s. 155. – w ostatniej fazie istnienia Ugarit kompleks świątynny został zatem poddany gruntownej przebudowie, która nie została ukończona.

Brama wejściowa prowadząca na dziedziniec ulokowana była w zachodniej części ogrodzenia świątyni. Na dziedzińcu znajdował się ołtarz ustawiony bezpośrednio przed wejściem do świątyni z wotami w kształcie kamiennych kotwicM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 109.. Samo wejście do świątyni znajdowało się od strony południowej budowli, na lewo od bramyM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 109.. Budynek świątyni miał wymiary 16 × 22 m i składał się z dwóch przylegających do siebie struktur o prostokątnym planieCh. Gates, Ancient Cities, s. 163; M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 109.. Pierwszym z nich był przedsionek; z dziedzińca prowadziły do niego schody. Druga właściwa część świątyni, zdecydowanie wyższa, posiadała taras w górnej części. Z przedsionka do głównej części budowli przechodziło się przez drzwi, po których zachowały się resztki kamiennego proguM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 109.. Najprawdopodobniej właśnie w głównej części świątyni pierwotnie znajdowały stele znalezione w pobliżu budowliM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110.. Kolejny ciąg trzyczęściowych schodów prowadził na taras, na którym znajdowała się jeszcze mała budowla o prostokątnym planie. Wysokość całej świątyni szacuje się na 18–20 mM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110., a doliczając do tego wysokość wzniesienia, wzgórze ze świątynią mierzyło ok. 40 m i było widoczne z morzaM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110..

Na tarasie świątynnym prawdopodobnie składano ofiary. Tego typu praktykę znamy z mitologicznego tekstu ugaryckiego Legenda o KircieTeksty z Ugarit. Tom 2: Legendy, s. 275.:

Ponadto taras mógł być wykorzystywany do wysyłania sygnałów ogniowych w celu komunikacji z pobliskim portem Minet el-Beida i wioską Ras Ibn Hani (nazwy starożytne nie są znane)M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110; Ch. Gates, Ancient Cities, s. 163..

W obrębie murów świątynnych, w dwóch narożnikach (północno-zachodnim i południowo-wschodnim narożniku) mieściły się struktury o charakterze gospodarczym: przeznaczone były m.in. do zakwaterowania strażników i przygotowywania posiłków ofiarnychT. Teba, D. Theodossopoulos, J. Crow, Exposing the Sacred Monumentality in Ugarit.. U stóp północnego stoku wzgórza znajdowało się dolne miasto, które było zapleczem ekonomicznym świątyniT. Teba, D. Theodossopoulos, J. Crow, Exposing the Sacred Monumentality in Ugarit..

Odbudowany po trzęsieniu ziemi budynek świątyni nie wychodził poza fundamenty bryły z okresu średniej epoki brązu. Poszerzeniu uległ jednak dziedziniec przed świątynią; zewnętrzny ołtarz prawdopodobnie również jest późniejszą innowacjąT. Teba, D. Theodossopoulos, J. Crow, Exposing the Sacred Monumentality in Ugarit.. Poszerzenie dziedzińca i wzniesienie na nim ołtarza sugerują zmiany w sprawowaniu kultu, skierowane ku odprawianiu ceremoniałów na zewnątrz budynku świątynnegoT. Teba, D. Theodossopoulos, J. Crow, Exposing the Sacred Monumentality in Ugarit..

Odkryte artefakty Świątynia padała łupem szabrowników już w starożytnościM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 106.. Na początku XX w. turecki gubernator dokonał poważnych zniszczeń na terenie świątyni, poszukując kosztownościM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 108.. Pozostałością po tej grabieży są elementy architektoniczne rozrzucone po zachodniej stronie wzniesieniaM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 106–108.. Wśród nich w 1932 r. znaleziono tzw. Stelę Baala z PiorunemM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110., która obecnie znajduje się w paryskim LuwrzeKolekcja: Département des Antiquités orientales, AO 15775.. Na steli ukazano Baala trzymającego maczugę i piorun, któremu nadano kształt włóczni, oraz mniejszą postać, prawdopodobnie króla UgaritC. Schaeffer, Les fouilles de Minet-El-Beida et de Ras-Shamra, s. 123., którego identyfikuje się z Niqmaddu IVN. Wyatt, The Baʿal au Foudre Stela and Its Historical Context, s. 434..

Przy wejściu do świątyni znaleziono kamienne bloki, będące elementami kwadratowego ołtarza o szerokości 2 mM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 109.. Obok ołtarza znajdowało się łącznie 17 dużych kamiennych kotwic, tj. kamiennych bloków z wydrążonymi jednym lub trzema otworamiM. Yon, s.v. Ugarit, s. 260; M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110.. Każdy z nich waży około 600 kgM. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 109.. Były one prawdopodobnie wotami złożonymi w świątyni przez marynarzyA.J. Brody, „Each Man Cried Out to His God”, s. 6, 22, 33; M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 110.. In situ znaleziono również fragmenty egipskich rzeźb zawierające inskrypcje hieroglificzne, poświadczające włączenie ugaryckiego bóstwa do kultów egipskichPh.J. Boyes, Script and Society, s. 158.. Ów synkretyzm dotyczył Baala i egipskiego boga Seta, a artefaktem, który najlepiej obrazuje to zjawisko, jest stela egipskiego dostojnika Mamy z okresu Nowego PaństwaE. Levy, A Fresh Look at the Baal-Zaphon Stele, s. 297; M. Yon, The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, s. 106.. Inskrypcja ze steli wymienia ofiary dla Baala-Ṣafona, ikonografia natomiast przedstawia boga Seta w stylu „azjatyckim”, upodobnionego do lewantyńskiej ikonografii BaalaE. Levy, A Fresh Look at the Baal-Zaphon Stele, s. 305.. Inne, znacznie mniej znane artefakty odnalezione w świątyni to: fragmenty sfinksów Amenemhata IIIPh.J. Boyes, Script and Society, s. 159., statua wezyra Senwosret-Ankha z jego rodziną z okresu Średniego PaństwaPh.J. Boyes, Script and Society, s. 159. i dwa obiekty z napisami w języku akadyjskim. Pierwszy z nich to zielony kamień z bardzo fragmentarycznie zachowaną inskrypcją, której odczyt z tego powodu jest niemożliwyPh.J. Boyes, Script and Society, s. 155.. Drugi to tabliczka klinowa z listem od Niqmepy, króla miasta Alalah, do Ibiranu, króla UgaritPh.J. Boyes, Script and Society, s. 155.; w związku z tym, że nadawcą jest prawdopodobnie Niqmepa panujący w Alalah w XV w. p.n.e., to adresatem jest inny Ibiranu z Ugarit, niż władca znany z XIII w. p.n.e.Ph.J. Boyes, Script and Society, s. 155; I. Singer, A Political History of Ugarit, s. 620.

Przypisy

Bibliografia Amzallag N., Yahweh and the Origins of Ancient Israel: Insights from the Archaeological Record, Cambridge–New York 2023. Boyes Ph.J., Script and Society: The Social Context of Writing Practices in Late Bronze Age Ugarit, Oxford–Philadelphia 2021. Brody A.J., „Each Man Cried Out to His God”: The Specialised Religion of Canaanite and Phoenician Seafarers, Atlanta 1998. Callot O., Calvet Y., Les sanctuaires de l’acropole d’Ougarit. Les temples de Baal et de Dagan, Lyon 2011. Gates Ch., Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece, and Rome, London–New York 2011. Levy E., A Fresh Look at the Baal-Zaphon Stele, „The Journal of Egyptian Archaeology” 100 (2014), s. 293–310. Münnich M. (red.), Teksty z Ugarit. Tom 2: Legendy, Lublin 2023. Schaeffer C., Les fouilles de Minet-El-Beida et de Ras-Shamra. Quatrième campagne (printemps 1932): rapport sommaire, „Syria” 14/2 (1933), s. 93–127. Singer I., A Political History of Ugarit, [w:] Handbook of Ugaritic Studies, ed. W.G.E. Watson, N. Wyatt, Leiden–Boston–Köln 1999, s. 603–733. Teba T., Theodossopoulos D., Crow J., Exposing the Sacred Monumentality in Ugarit: Remodelling the Temple of Baal, „Proceedings for the Structural Analysis of Hi-storical Structures SAHC 2016”, Leuven 2016, wersja elektroniczna. Wyatt N., The Baʿal au Foudre Stela and Its Historical Context, „Ugarit-Forschungen” 49 (2018), s. 429–437. Yon M., s.v. Ugarit, [w:] The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East, ed. E.M. Meyers, vol. V, New York–Oxford 1997, s. 255–262. Yon M., The City of Ugarit at Tell Ras Shamra, Winona Lake 2006.

Kategoria:Świątynie starożytne