Wróżka – istota o magicznych zdolnościach występująca w europejskich tradycjach folklorystycznych oraz literaturze, przedstawiona zazwyczaj jako niewielkie, antropomorficzne, skrzydlate stworzenie, najczęściej kobieta. Wróżki postrzegane są głównie jako postaci ingerujące w życie ludzi, mając na nie pozytywny (lub rzadziej negatywny) wpływ.

Etymologia Polskie słowo wróżka pochodzi od czasownika wróżyć, pojawiającego się po raz pierwszy w XVI wieku w znaczeniu „przepowiadać przyszłość”. W opowieściach i bajkach wróżka, podobnie jak wróżbiarka i wróżbitka, to „kobieta mająca moc czynienia czarów”, zazwyczaj przedstawiana jako postać pozytywna i przeciwstawiona czarownicy.

W języku prasłowiańskim czasownik *voržiti „przepowiadać przyszłość” prawdopodobnie pochodzi od rzeczownika *vorgъ, oznaczającego „rzucanie losów w celach wróżbiarskich”, a także „przeznaczenie objawiające się przy wróżeniu” i wywodzącego się z prasłowiańskiego czasownika *vergti, *vŕ̥gǫ „rzucić”.

W językach słowiańskich kontekst dywinacyjny oraz czarodziejski czasem przeplatają się nawzajem, np. rosyjskie vorožit’ i białoruskie varažýc’ noszą oba te znaczenia. W niektórych z nich noszą jednak tylko jedno znaczenie z tych dwóch: w chorwackim/serbskim słowa vrāžati i vražît dotyczą tylko magii, a słoweńskie vražiti dotyczy tylko wróżenia.

Charakterystyka Istoty określane mianem „wróżek”

Koncepcje germańskie i francuskie Według koncepcji francuskich i germańskich, wróżki są istotami kobiecymi obdarzonymi mocami nadprzyrodzonymi, wpływającymi na ludzkie przeznaczenie. proponuje definicję „kobiety nadprzyrodzonej, mieszkanki Innego Świata, która opuszcza swoje odległe królestwo, by zainteresować się sprawami śmiertelników i kierować ich losem”. przedstawiał je w XIX wieku jako cieszące się nadludzką mocą, lecz niekiedy poddane dziwnym i upokarzającym prawom.

Badacz istot magicznych , francuski specjalista w tej dziedzinie i autor , przedstawia wróżki jako matki chrzestne, wróżbitki i czarodziejki reprezentujące siły natury, wyraźnie odmienne od elfów i skrzatów – duchów męskich. Rozróżnia wróżki władające niebem, np. sprowadzające śnieg, deszcz i burzę, lub zwiastujące pory roku, takie jak wiosna czy okres Adwentu – przykładami są włoska Befana i francuska . „Wróżki domowe” to te, które mieszkają w ludzkich siedzibach, które chronią, ale mogą też terroryzować mieszkańców lub wprowadzać chaos, jak i . To rozróżnienie zostało już wcześniej zaproponowane przez . Następnie wyróżnia wróżki pochodzące z innych światów, często nocne, jak białe damy, banshee i . Pozostają wróżki wodne, roślinne oraz powietrzne, związane ze snem, jak , Morgana i Pani Jeziora. Choć widzi wróżki głównie jako kobiece, wspomina także o mężczyznach-wróżkach, o których pisał Paul Sébillot, a których najznamienitszym przedstawicielem jest .

W wierzeniach germańskich, samych w sobie ukształtowanych pod wpływem zapożyczeń z literatury celtyckiej i romańskiej, wyróżnia trzy typy istot nadprzyrodzonych: olbrzymów, krasnoludy i wróżki.

Koncepcja anglosaska Według angielskiej badaczki słowo fairies może opisywać każdą istotę magiczną (konia-wróżkę, łanię-wróżkę itd.), cały „mały lud”, bądź też specyficzny typ istot. Niektóre stworzenia opisywane jako wróżki posiadają zdolność metamorfozy – dotyczy to ludu fok (selkies) i wodnych koni (kelpies). Czarne psy, również zaliczane do „wróżek”, wydają się bardziej stałe w swojej formie.

Nazwa „fairies” obejmuje cały „mały lud” wywodzący się z mitologii celtyckiej, w tym skrzatów, krasnoludów i elfów folkloru germańskiego, a także trolli, gnomów, itd. W kulturze anglosaskiej, podobnie jak w germańskiej, to wróżka zębuszka wymienia dzieciom utracone mleczne zęby na pieniądze. We Włoszech postać ta współistnieje z .

Przypisy

Bibliografia Publikacje w języku polskim

Publikacje w języku francuskim

Publikacje w języku angielskim

Kategoria:Istoty i stworzenia folklorystyczne