Siemion Markowicz Dimansztejn (ros. Семён Маркович Диманштейн, ur. 1886 w Siebieżu, zm. 25 sierpnia 1938) – żydowski rewolucjonista w Imperium Rosyjskim, radziecki działacz partyjny.
Życiorys Urodził się w biednej rodzinie, uczył się w tradycyjnych żydowskich szkołach, m.in. w jesziwie w Lubawiczach, gdzie w wieku 18 lat zdał egzamin na rabina, a jednocześnie był uczniem szewca i pracował jako mechanikBiogram na stronie centrasia.org (ros.) [dostęp 2025-09-24]. W 1904 wstąpił do SDPRR, za działalność rewolucyjną był niejednokrotnie aresztowany, a w 1908 skazany na cztery lata katorgi i później zesłany na Syberię (do guberni irkuckiej), skąd w 1913 zbiegł i następnie wyemigrował do Niemiec. Deportowany do Francji, wstąpił do Francuskiej Partii Socjalistycznej i działał w paryskiej grupie SDPRR(b) (bolszewickiej), jednocześnie pracował jako ślusarz w Paryżu, skąd wrócił do Rosji w kwietniu 1917, po rewolucji lutowej. Prowadził działalność propagandową w armii, był przewodniczącym Wojskowej Organizacji przy Ryskim Komitecie SDPRR(b), wchodził w skład Komitetu Centralnego Związku Metalowców, redagował "Okopową Prawdę", brał udział w rewolucji październikowej. W 1917 został członkiem kolegium Ludowego Komisariatu Pracy RFSRR, a od 1917 do 1920 wchodził w skład kolegium Ludowego Komisariatu ds. Narodowości RFSRR, w którym od 1 lutego 1918 był komisarzem ds. żydowskich, a jednocześnie był sekretarzem Centralnego Biura Sekcji Żydowskich KC RKP(b)Przewodnik po historii Partii Komunistycznej i ZSRR (ros.) [dostęp 2025-09-24].
Jednym z celów kierowanego przez niego Centralnego Biura Sekcji Żydowskich było zlikwidowanie w Rosji Radzieckiej języka hebrajskiego, uznanego przez bolszewików za reakcyjny; do 1925 niemal wszystkie kursy hebrajskiego dla Aszkenazyjczyków zostały zlikwidowane, co stanowiło pierwszy w historii przypadek, że język został określony w kategorii słuszności. Zamknięto w ZSRR szkoły Tarbutu, wycofywano też z bibliotek książki napisane po hebrajsku. Pod koniec 1920 Biuro rozpoczęło kampanię przeciwko chederom i jesziwom, ponadto zwalczano i likwidowano synagogi i miejsca kultu religijnegoPaweł Śpiewak, Żydokomuna. Interpretacje historyczne, Warszawa 2012, s. 88-89.
W listopadzie i grudniu 1918 prowadził podziemną działalność komunistyczną na terytorium Litwy, a od 8 grudnia 1918 do 27 lutego 1919 był ludowym komisarzem pracy Litewskiej SRR, a od 6 marca 1919 do 5 września 1920 członkiem KC Komunistycznej Partii Litwy i Białorusi. Od 23 marca do 5 kwietnia 1920 był zastępcą członka KC KP(b)U, w 1920 pełnomocnym przedstawicielem RFSRR w Bucharskiej LRR, a od lipca 1920 do 1921 ludowym komisarzem oświaty Turkiestańskiej SRR i jednocześnie członkiem Turkiestańskiego Biura KC RKP(b) i pełnomocnikiem Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych RSFRR na Azję Środkową. Od 1922 do 1924 kierował Wydziałem Propagandy i Agitacji KC KP(b)U, od 10 kwietnia 1923 do 12 maja 1924 był członkiem Biura Organizacyjnego KC KP(b)U, następnie przewodniczącym Komitetu Pomocy Narodom Północnych Krańców Centralnego Komitetu Wykonawczego (CIK) ZSRR, od stycznia 1927 do maja 1928 zastępcą kierownika Wydziału Propagandy i Agitacji KC WKP(b), a od maja 1928 do stycznia 1930 Wydziału Agitacji, Propagandy i Prasy KC WKP(b), jednocześnie kierował Sektorem Narodowym KC WKP(b) i wchodził w skład Centralnego Biura Organizacji Narodów Wschodu przy KC WKP(b). W 1930 był dyrektorem Wszechzwiązkowego Naukowego Stowarzyszenia Orientalistów, następnie dyrektorem Instytutu Narodowości przy CIK ZSRR, redaktorem odpowiedzialnym pisma "Nowyj Wostok", dyrektorem Instytutu Badawczego Etnicznych i Narodowych Kultur Narodów Wschodu ZSRR przy CIK ZSRR, przewodniczącym KC Towarzystwa Osiedlania Ziemskiego Robotników Żydowskich w ZSRR i redaktorem pisma "Riewolucyja i nacjonalnosti". Miał stopień doktora nauk historycznych.
21 lutego 1938 został aresztowany, następnie skazany na śmierć przez Izbę Wojskową Sądu Najwyższego ZSRR pod zarzutem udziału w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej i rozstrzelany. 13 sierpnia 1955 został pośmiertnie zrehabilitowanyMartyrolog rozstrzelanych w Moskwie i obwodzie moskiewskim (ros.) [dostęp 2025-09-24].
Bibliografia Paweł Śpiewak, Żydokomuna. Interpretacje historyczne, Warszawa 2012.
Przypisy
Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Ofiary wielkiej czystki Kategoria:Radzieccy politycy Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Więźniowie w Imperium Rosyjskim Kategoria:Zmarli w 1938