He Jiankui (chiń. upr. 贺建奎; ur. 1984 w Xinhua) – chiński biofizyk, który w 2018 roku ogłosił modyfikację genetyczną ludzkich zarodków z użyciem technologii CRISPR/Cas9, co miało doprowadzić do narodzin bliźniaczek odpornych na zakażenie HIV. Po międzynarodowej krytyce został skazany w Chinach na trzy lata więzienia za nielegalne praktyki medyczne.
Eksperyment i kontrowersje Pracując na Południowochińskim Uniwersytecie Nauki i Technologii (SUSTech) w Shenzhen, He Jiankui za pomocą technologii edycji genomu CRISPR/Cas9 zmodyfikował gen CCR5 w ludzkich zarodkach, aby potencjalnie uzyskać odporność na HIV. Procedura odbyła się w ramach zapłodnienia in vitro; He poinformował o narodzinach bliźniaczek, znanych jako Lulu i Nana. Władze chińskie potwierdziły później narodziny trzeciego zmodyfikowanego genetycznie dziecka.
Ujawnienie wyników podczas szczytu w Hongkongu (listopad 2018) spotkało się z szeroką krytyką środowiska naukowego, obejmującą naruszenia zasad etyki badań (brak medycznego uzasadnienia, nietransparentność, wątpliwa zgoda etyczna) oraz ryzyko niezamierzonych zmian w genomie (tzw. „off‑target”) i nieprzewidywalnych skutków zdrowotnych dla dzieci.
Konsekwencje prawne Po wszczęciu dochodzenia He Jiankui został zwolniony z pracy w SUSTech. W grudniu 2019 roku Sąd Rejonowy w dzielnicy Nanshan w Shenzhen skazał go na 3 lata pozbawienia wolności oraz grzywnę 3 mln juanów za nielegalne praktyki medyczne, w tym fałszowanie dokumentacji zgody etycznej; skazano także dwóch współpracowników. W kwietniu 2022 roku został zwolniony z więzienia.
Reakcje i regulacje Sprawa wywołała międzynarodową debatę i wezwania do wzmocnienia regulacji badań nad edycją genomu człowieka; odnotowano m.in. działania chińskich i globalnych gremiów w kierunku doprecyzowania standardów etycznych i nadzoru. W 2023 roku władze Hongkongu unieważniły jego wizę w związku z planami zawodowymi po odbyciu kary. Po zwolnieniu zapowiedział prowadzenie badań nad terapiami genowymi rzadkich chorób oraz uruchomienie laboratorium w Pekinie.
Zobacz też Inżynieria genetyczna CRISPR Bioetyka Zapłodnienie pozaustrojowe
Przypisy
Kategoria:Chińscy naukowcy Kategoria:Chińscy biolodzy Kategoria:Urodzeni w 1984