Silvestras Teofilis Valiūnas, Sylwester Teofil Walenowicz (ur. 11 lipca 1789 w Paūniskiai koło Rosień, zm. 1831 na Żmudzi) – litewski poeta, tworzący w językach litewskim i polskim, uczestnik powstania listopadowego.
Życiorys Urodził się w rodzinie chłopskiej. Uczęszczał do pijarskiej szkoły powiatowej w Rosieniach, po czym w 1807 roku wstąpił do seminarium duchownego w Worniach, a w latach 1808-1812 studiował w wileńskim seminarium duchownym, gdzie w latach 1811-1812 uczęszczał na seminarium z filologii klasycznej prowadzone przez Gotfryda Ernesta Groddecka. Po ukończeniu seminarium z tytułem magistra nie przyjął święceń kapłańskich, lecz zamiast tego wstąpił do pułku lekkiej kawalerii pod dowództwem generała Jana Konopki w armii Napoleona. Po klęsce wyprawy na Rosję i rozbiciu jego oddziału pod Słonimiem wrócił na Żmudź i zamieszkał w Aużbikowie. Uczestniczył w powstaniu listopadowym jako oficer, został ranny w potyczce pod Cytowianami i zginął w jego trakcie, choć okoliczności jego śmierci nie są znane.
Twórczość Tworzył satyry bliskie tradycji oświeceniowej (nasycone dydaktyzmem, wyśmiewające przede wszystkim ludzkie przywary, szlachtę, urzędników oraz kler), elegie filozoficzne oraz poematy liryczne bliższe w swojej stylistyce romantyzmowi. W skład jego dorobku poetyckiego wchodzą m.in. : cykl satyryczno-obyczajowy Kontabernija Płungiańsko-Telszewska, refleksyjno-elegijne Dumy, poemat Sobieskiada, tłumaczenie elegii Pogrzeb Tadeusza Kościuszki w grobach królów polskich w Krakowie z języka francuskiego na polski, balladę Biruta czy Pas Jo Mylistos Dionizo Poškos.
Jego Biruta jest uznawana za pierwszą balladę romantyczną napisaną w języku litewskim. Utwór został stworzony około 1823 roku, po raz pierwszy opublikowany po polsku w 1828 roku w autorskim przekładzie w piśmie Kolumb. Utwór stał się jedną z najpopularniejszych pieśni w społeczeństwie litewskim. Nie zachował się rękopis utworu - przetrwał on w trzech, różniących się między sobą wersjach, jedną z nich zanotował Dionizy Paskiewicz, zaś druga jest tłumaczeniem Ludwika Adama Jucewicza. Pieśń przedstawia dzieje pogańskiej Litwy i opowiada historię księżnej Biruty, wajdelotki i żony księcia Kiejstuta. Autor skupia się na sielankowym przedstawieniu historii Litwy i miłości Biruty oraz Kiejstuta, zaś sam utwór charakteryzuje się płynnością formy między stylizacją literacką a pieśnią gminną. Ballada jest uznawana za przykład utworu romantycznego, ponieważ na pierwszy plan wysuwa się w nim tło historyczne, podkreślone są pierwiastki folklorystyczne oraz uwypuklone są dramatyzm i liryzm dzieła. Ballada stała się jedną z najpopularniejszych pieśni ludowych na Litwie - kilkukrotnie wspominał o niej Maironis, a jej tytuł służył wręcz za metonimię pieśni ludowych (np. w wierszu Maironisa - „tu słychać po wioskach piosenkę Biruty”). Ballada służyła za inspiracje do powstania poematu Biruta Józefa Ignacego Kraszewskiego.
Po polsku napisał zaginiony, składający się z 24 pieśni, poemat Sobieskiada oraz wiersze takie jak Wodkołyk Porterowicz czynny członek Kontuberii oraz Wszystkowidz Postrzegacki, opublikowane w prasie wileńskiej.
Prowadził korespondencję z Dionizym Paszkiewiczem na temat języka litewskiego i tłumaczył jego ody z dialektu żmudzkiego na język polski.
Przypisy
Kategoria:Litewscy poeci Kategoria:Polscy pisarze romantyzmu Kategoria:Litewscy pisarze polskojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Wilnem Kategoria:Ludzie związani z Rosieniami Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Oficerowie powstania listopadowego Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1789 Kategoria:Zmarli w 1831 Kategoria:Polegli w powstaniu listopadowym