Villa Negroni, znana również jako Villa Morosini, jest zabytkową rezydencją zlokalizowaną w Vezia w kantonie Tessin w Szwajcaria, uznawaną za jedną z najważniejszych i cennych rezydencji w kantonie. Wzniesiona na początku XVIII wieku dla Carlo Morosiniego z Lugano, rezydencja przeszła znaczące transformacje w XIX i XX wieku. W XIX wieku stała się ośrodkiem intelektualnym przyciągającym wybitnych przedstawicieli włoskiego życia kulturalnego zaangażowanych w ruch Risorgimento. Od 1976 roku stanowi własność miasta Lugano i figuruje w inwentarzu dóbr kultury o znaczeniu krajowym.
Historia
Okres początkowy (XVIII wiek)
Villa Negroni została wybudowana na początku XVIII wieku przez Carlo Morosiniego z Lugano. Pierwotnie nosiła nazwę Villa Morosini, odzwierciedlającą przynależność do wpływowej rodziny arystokracji weneckiej osiadłej na terenie Konfederacji Szwajcarskiej. Budowla reprezentowała architekturę barokową, stanowiąc reprezentacyjną rezydencję szlachty włoskiej XVIII wieku.
Era Risorgimenta (XIX wiek)
Szczytowy okres znaczenia rezydencji przypadł na wiek XIX, kiedy Villa Negroni stała się ośrodkiem artystycznym i intelektualnym przyciągającym wybitnych przedstawicieli włoskiego życia kulturalnego zaangażowanych w ruch Risorgimento. Rezydencję odwiedzili kompozytor Giuseppe Verdi, poeta i librecista Arrigo Boito, malarz Francesco Hayez oraz pisarz Antonio Fogazzaro. Rezydencja funkcjonowała jako znaczący ośrodek intelektualny regionu, będący punktem spotkań dla intelektualistów i artystów zaangażowanych w Risorgimento.
W 1819 roku posiadłość stała się rezydencją Giovanni Battisty Morosiniego (1782–1874), szwajcarskiego prawnika, polityka i sędziego kantonu Ticino, oraz jego żony Emilii Morosini (1804–1875), córki szwajcarskiego urzędnika i mecenaski kultury wspierającej społeczność Risorgimenta. Emilia pochodziła z domu Zeltnera w Solurze, w którym w ostatnich latach życia (1815–1817) mieszkał polski generał i bohater narodowy Tadeusza Kościuszki. Po śmierci Kościuszki jego serce, zgodnie z testamentem, zostało przekazane rodzinie Zeltnerów, a następnie przez małżeństwo Emilii przeniesione do Villa Negroni, gdzie przechowywano je w mauzoleum przez jakiś czas. Emilia Morosini była aktywną zwolenniczką ruchu Risorgimento. Podczas powstania w Mediolanie w marcu 1848 roku (tzw. Pięć dni Mediolanu) zebrała w swoim domu członków Rządu Tymczasowego Lombardii i organizowała pomoc dla powstańców, zbierając fundusze i zaopatrzenie.
W wyniku Powstania w Mediolanie i walk o włoską niepodległość trzej młodzi patrioci polegli w obronie Republiki Rzymskiej (1849): Emilio Morosini (1830–1849), syn właścicieli, Enrico Dandolo (1827–1849) i Luciano Manara (1825–1849). Ich szczątki zostały przeniesione do mauzoleum rezydencji. Mauzoleum symbolizowało połączenie historii polskiej i włoskiej – serce generała Tadeusza Kościuszki spoczywało tu obok włoskich patriotów Risorgimento, lecz nie pozostaje już tam. Wśród gości rezydencji był także generał Giuseppe Garibaldi.
Przebudowa na przełomie XIX i XX wieku
W 1860 roku rezydencja została rozbudowana. W 1910 roku posiadłość przeszła w ręce hrabiego Alessandra Negroniego z Mediolanu. Jego syn Giovanni Antonio, architekt, podjął się kompleksowej przebudowy, respektując oryginalne cechy architektury. Pod jego kierunkiem wzniesiono stajnie poniżej głównego terenu, nowe skrzydło północne połączone mostem z rzeźbami, kaplicę i ossuarium oraz utworzono formalny ogród włoski na przyległych terenach. Elementy dekoracyjne wykonano z kutego żelaza i przetransportowano z posiadłości rodziny Negroniego w Brianza (Włochy).
Ogród włoski powstał w latach 1910–1920 z elementami charakterystycznymi dla XVII wieku: przystrzyżone bukszpany, palmy, rabaty otoczone krawędziami, grota z tufy, fontanny, liczne statuetki i dekoracje z kutego żelaza. Projekt oparty był na ścisłej symetrii i reprezentował humanistyczne wartości renesansu włoskiego.
Nabytcie przez Lugano (od 1976)
W 1976 roku miasto Lugano nabyło posiadłość, dając początek kompleksowym pracom restauracyjnym. Po przejęciu rezydencja pełniła funkcje różnych instytucji edukacyjnych – siedzibę Szkoły Amerykańskiej, Kolegium Muzyki i Szkoły Zawodowej Projektowania Mody. Od 1990 roku działa tu Centrum Studiów Bankowych (Centro di Studi Bancari), jednostka edukacyjna Stowarzyszenia Bankowego Ticino. Restauracje w latach 1976, 1990 i 1996 objęły kompleksową renowację wnętrz i odnowienie ogródka z małym dziedzińcem według oryginalnych planów architekta Negroniego. Nasadzenia wykonano według starych schematów z lat 1910–1920.
Architektura
Budynek główny
Główny korpus reprezentuje architekturę barokową z elementami włoskiego klasycyzmu. Fasada południowa ma szesnaście osi okiennych z ramami ze sztuku i zawiera słonecznicę (meridianę) z alegoryczną postacią Śmierci ze siewką.
Skrzydło północne z XX wieku ma portal z bossowanymi postumentami i żelazną kratą wjazdową. Połączenie starej i nowej części tworzy most z rzeźbami, tworzący dziedziniec.
Ogrody
Park otaczający rezydencję ma wyraźny podział na ogród włoski i angielski.
Ogród włoski (parterre all'italiana) to formalny ogród z geometrycznymi i symetrycznymi wzorami, zaprojektowany w latach 1910–1920. Jest rzadkim przykładem włoskiego parterru w Szwajcarii, choć pochodzi z XX wieku, a nie renesansu. Ogród jest ozdobiony statuami i wazonami, żywopłotami z bukszu zwyczajnego, palmami, fontannami i dekoracjami ze sztucznego marmuru. Projekt traktuje ogród jako naturalną kontynuację fasady willi.
Klatka schodów ma formę rombu i prowadzi do dużego trawnika.
Ogród angielski jest mniej formalny, z kaplicą i ossuarium pośród cedrów, buków i dębów, przy strumieniu. Wejście zdobi kuty żelazny portal.
Kaplica San Giuseppe
Kaplica pw. Świętego Józefa z Nazaretu (San Giuseppe) jest przed wejściem do willi. Zbudowana w połowie XVIII wieku przez Morosinich, ma plan apsydalny i herb Morosinich z lisami.
Wnętrze zdobi iluzjonistyczne malarstwo, prawdopodobnie autorstwa Giovanni Antonio Torricelli, z obrazem św. Józefa Aligiego Sassua z 1998 roku. Dodatkowe obrazy Sassua przedstawiają sceny biblijne. Frontę wykonał Giovanni Battista Rapa. Kaplica była restauracji w 1966 oraz 1995-1997.
Status i znaczenie
Villa Negroni figuruje w szwajcarskim inwentarzu dóbr kultury o znaczeniu krajowym. Uznawana jest za jedną z najważniejszych i cennych rezydencji w kantonie Tessin. Rezydencja świadczy o okresie Risorgimento i kulturalnej wymianie między północnymi Włochami a Szwajcarią.
Przypisy
Bibliografia
Bianconi, Piero: Meridiane del Ticino. Unione Svizzera delle Casse Raiffeisen, Vezia 1978. Flüeler, Niklaus: Guida culturale della Svizzera. Ex Libris Verlag, Zurych 1982. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte (GSK): Villa Negroni con cappella e mausoleo, www.gsk.ch. Nel Gabinetto di Donna Marianna: la Biblioteca Morosini Negroni a Lugano tra Europa delle riforme e Unità d'Italia, katalog wystawy, Lugano 2011.
Linki zewnętrzne
Centro Studi Villa Negroni Lugano Storia – Villa Negroni Parco di Villa Negroni - Lugano Region Parco Negroni – Villa Negroni
Kategoria:Wille Kategoria:Powiat Vezia