Panokseon – typ koreańskiego okrętu wojennego z XVI w., zbliżony do dżonki o dwóch lub trzech pokładach, mieszanym żaglowo-wiosłowym napędzie, solidnej konstrukcji i silnym uzbrojeniu artyleryjskim. Podstawowy okręt floty koreańskiej w czasie japońskiej inwazji na Koreę w XVI w., protoplasta geobukseonu.
Opis Panokseony stworzono dla przeciwdziałania rajdom piratów japońskich zwanych wakō, których podstawową metodą walki był abordaż. Ułatwiała im to konstrukcja koreańskich jednostek handlowych, które miały niskie wolne burty. Pierwszym krokiem było wyposażenie statków w wysokie nadburcia, dające ochronę obrońcom. Wzorem był wrak chińskiej dżonki, odnalezionej na koreańskim wybrzeżu, której szeroki i osłonięty nadburciami pokład mógł pomieścić ok. 100 ludzi. Kolejnym etapem rozwojowym było podwyższenie okrętu przez nadbudowanie dodatkowego pokładu. Konstruowano go opierając belki nośne o dolny pokład, kładąc na nich łaty pokładu i następnie dobudowując nadburcia, tak że górny pokład był nieco szerszy i krył wioślarzy od góry. Okręty takie wprowadzono do służby w 1555 roku i stanowiły one trzon floty koreańskiej podczas odpierania japońskiej inwazji w końcu wieku.
Panokseon miał co najmniej dwa pokłady, tak że wioślarze byli oddzieleni od marynarzy obsługujących działa na wyższym pokładzie. Najczęściej podawana jest liczba 125 marynarzy załogi. Wysokie nadburcia i częściowe zadaszenie pokładu chroniło przed pociskami ciskanymi stromotorowo i utrudniało abordaż. Wysoki kasztel zapewniał bezpieczne miejsce dla dowódcy. Sławniejszy geobukseon, wersja rozwojowa panokseonu, różnił się brakiem kasztelu, zamiast którego cały pokład był zakryty dachem.
Do żeglugi na otwartym morzu wykorzystywano żagle. Panokseony miały dwa maszty, a konstrukcja żagli dawała im dużo lepsze możliwości manewrowe od ówczesnych okrętów japońskich. Do manewrowania w wąskich przestrzeniach i w czasie walki służyły wiosła, przy czym miały one raczej funkcję pomocniczą, a okręty szły do walki pod żaglami. Wioseł było stosunkowo niewiele, 20–30 (na dużych jednostkach), każde obsługiwane przez 2–5 ludzi.
Typowe panakseony miały 15–20 m długości, aczkolwiek są zapisy o jednostkach ponad 30-metrowych. Charakteryzowały się dużą szerokością w stosunku do długości – przykładowo, panokseon długi na 27 m miał szerokość 5,6 m. Były dość wolne, ale bardzo solidnej konstrukcji. W ich nadburciach znajdowały się ambrazury dla licznych i stosunkowo ciężkich dział – zgodnie z koreańską doktryną wojny morskiej, która zakładała zniszczenie przeciwnika ogniem artyleryjskim z dystansu. Ówczesne działa koreańskie wykorzystywane na okrętach były standaryzowane w cztery klasy, strzelały kamiennymi lub metalowymi kulami. Używano do nich też wielkich (do 3 m długości), drewnianych strzał o metalowych grotach, które potrafiły strzaskać burty wrogich okrętów (można było je też przerobić w strzały zapalające). Okręty koreańskie miały znacząco silniejszą artylerię od japońskich – duże i stosunkowo ciężko uzbrojone japońskie atakebune przenosiły do trzech dział, podczas gdy mniejsze jednostki koreańskie miały ich co najmniej dwanaście (geobukseony, rozwinięcie panokseonów, miały nieść nawet 40 dział). Najcięższe działa koreańskie miały kaliber ok. 120-170 mm, najlżejsze 60-70 mm. Dużo cięższa koreańska artyleria pozwalała im niszczyć lżej zbudowane kadłuby japońskich okrętów, podczas gdy solidna konstrukcja okrętów koreańskich była niemal całkowicie odporna na ogień arkebuzów i lekkich dział jednostek przeciwnika.
Zobacz też Historia marynarki Korei
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Koreańskie okręty Kategoria:Klasy okrętów nowożytności