Operacja profilaktyczna (znana również jako operacja zapobiegawcza lub operacja zmniejszająca ryzyko) – forma operacji, której celem jest zminimalizowanie lub zapobieganie ryzyku rozwoju raka w narządzie lub gruczole, w którym jeszcze nie rozwinął się rak i w którym wiadomo, że występuje wysokie ryzyko rozwoju raka. Ta forma profilaktycznej opieki zdrowotnej może obejmować zabiegi chirurgiczne, takie jak mastektomia, ooforektomia, kolektomia i korekty chirurgiczne, takie jak korekcja wnętrostwa lub niezstąpionego jądra. Inna, mniej powszechna definicja zabiegu profilaktycznego obejmuje również zapobieganie innym chorobom, skutkom lub występowaniu w przyszłości.

Historia Przez większą część historii techniki medycyny zapobiegawczej były na ogół ignorowane i stosowane jedynie w nielicznych przypadkach. Pomimo rozpowszechnienia się takich chorób jak kiła, trąd i czarna śmierć w późnym średniowieczu, koncepcja medycyny zapobiegawczej była w dużej mierze ignorowana, mimo postępu w zakresie kwarantanny i technik sanitarnych. Co więcej, wysoka śmiertelność zabiegów chirurgicznych, zarówno w trakcie zabiegu, jak i po nim, spowodowała, że zabiegi te były zbyt ryzykowne, aby stosować je w celach profilaktycznych. Sytuacja ta uległa jednak zmianie wraz z wprowadzeniem znieczulenia, postępem w anatomii oraz wprowadzeniem technik antyseptycznych i aseptycznych, a także dalszym udoskonaleniem technik sanitarnych w XIX i XX wieku, co pozwoliło chirurgom rozważyć zabiegi profilaktyczne bez narażania się na wysokie ryzyko, z którym wcześniej się zmagali.

Rozważania pacjenta Na zabieg profilaktyczny może zdecydować się osoba, która uzna, że leży to w jej najlepszym interesie i wymaga usunięcia narządu lub gruczołu wysokiego ryzyka. Istnieje wiele rodzajów operacji zapobiegawczych, które znacząco zmniejszają ryzyko wystąpienia chorób w przyszłości. Ponieważ zabiegi profilaktyczne są zazwyczaj trwałe i nieodwracalne, osoby rozważające poddanie się temu zabiegowi muszą dokładnie rozważyć za i przeciw. Przed poddaniem się takiemu zabiegowi należy wziąć pod uwagę szereg kwestii etycznych, fizjologicznych i psychologicznych.

Poddanie się zabiegowi profilaktycznemu niesie za sobą konsekwencje zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Zazwyczaj oprócz początkowych niedogodności związanych z każdym zabiegiem, takich jak koszty, stracony czas, konieczność rekonwalescencji itp., istnieją inne powody, dla których warto zrezygnować z operacji. Powszechnie brane są pod uwagę względy etyczne i religijne, zwłaszcza w odniesieniu do układu rozrodczego i jego funkcji. Obawy dotyczące funkcji seksualnych i rozrodczych oraz obrazu własnej osoby są dość powszechne w przypadku zabiegów chirurgicznych zewnętrznych lub zabiegów chirurgicznych związanych z układem seksualnym/rozrodczym. Ponadto, w zależności od rodzaju zabiegu, mogą występować pewne nieznane lub niespotykane ryzyka związane z rodzajem nowotworu lub obszarem w którym wykonywany jest zabieg. Ponadto poddanie się zabiegowi profilaktycznemu nie gwarantuje, że u pacjenta nigdy nie rozwinie się nowotwór. Ostatecznie jest to bardzo złożona i osobista decyzja, o podjęciu się operacji. Osoby, które ubiegają się o profilaktyczne zabiegi chirurgiczne, mogą być pod wpływem lęku, niepewności i irracjonalnego strachu z powodu badania lub choroby dziedzicznej. Ważne jest, aby przed podjęciem decyzji o zabiegu profilaktycznym wziąć pod uwagę opinię samej osoby, jej rodziny i chirurga.

Interwencje profilaktyczne u dzieci Profilaktyczne zabiegi chirurgiczne u dzieci są zazwyczaj uzasadniane dwoma względami: najlepszym interesem dziecka i zdrowiem publicznym. Ponieważ mało prawdopodobne jest, aby dzieci były w stanie udzielić świadomej zgody, jest to kwestia etyczna, która jest przedmiotem dyskusji i zaciętych sporów między różnymi komisjami bioetycznymi i społeczeństwem.

Profilaktyka pierwotna, wtórna i trzeciorzędowa W zależności od sytuacji, rodzaj przeprowadzonego zabiegu profilaktycznego może zostać dostosowany do odpowiednich środków zapobiegawczych pierwotnych, wtórnych lub trzeciorzędowych. Celem profilaktyki pierwotnej jest zapobieganie chorobie lub urazowi przed jego wystąpieniem. Celem profilaktyki wtórnej jest minimalizowanie skutków choroby po jej wystąpieniu, a profilaktyki trzeciorzędnej jest radzenie sobie ze skutkami choroby w perspektywie długoterminowej. W zależności od stopnia postępu choroby lub tego, czy pacjent już na nią chorował, konieczne może być zastosowanie innego rodzaju procedury. Jeżeli rak jeszcze nie wystąpił nie rozważa się operacji zapobiegawczej, uwzględniającej ryzyko przerzutów choroby nowotorowych. Zamiast operacji zapobiegawczych pacjent może brać pod uwagę zabiegi oszczędzające tkankę bez uwzględniania przerzutów. Pacjent w kontekście raka piersi może wybrać mastektomię oszczędzającą brodawkę sutkową zamiast mastektomii całkowitej.

Rodzaje zabiegów profilaktycznych Mastektomie, zwłaszcza w kontekście nowotworów, są najbardziej znaną formą chirurgii profilaktycznej, jednak istnieje nadal wiele innych rodzajów operacji stosowanych w celu zapobiegania różnym chorobom. Chirurgia profilaktyczna nie ogranicza się wyłącznie do zapobiegania nowotworom, ale może obejmować także operacje, których celem jest zapobieganie dowolnej chorobie lub niepożądanemu skutkowi chirurgicznemu. Mogą do nich należeć profilaktyczna appendektomia, obrzezanie, a nawet operacje kosmetyczne traktowane jako forma chirurgii profilaktycznej. Jednak użycie tego terminu jest w dużej mierze kojarzone i najczęściej rozumiane jako chirurgiczne zapobieganie nowotworom. Istnieje kilka przykładów i rodzajów chirurgii profilaktycznej, zarówno związanej z rakiem, jak i niezwiązanej z rakiem. W przypadku profilaktycznych operacji związanych z nowotworami, większość osób wymagających takich zabiegów albo już cierpiała na powiązany nowotwór, albo ma dziedziczny czynnik predysponujący do raka. Te dziedziczne zespoły nowotworowe odpowiadają za 5–10 procent wszystkich przypadków raka.

Rak

Profilaktyczna salpingektomia Profilaktyczna salpingektomia to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu jajowodu, który, wykonywany profilaktycznie, może mieć na celu zapobieganie ciąży jako formę antykoncepcji lub jako metodę zapobiegania nowotworom. U kobiet, które poddały się profilaktycznej salpingektomii, stwierdzono niższą częstość występowania raka jajnika w porównaniu do kobiet, które nie poddały się temu zabiegowi: z 2,2% do 13% i z 4,75% do 24,4%. Ponadto wykazano, że salpingektomia może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jajnika o 29,2% do 64%. U większości kobiet nie wykazano znaczącego wpływu na funkcję jajników, jakość życia, seksualność i profil opłacalności.

Profilaktyczna ooforektomia Profilaktyczna ooforektomia polega na usunięciu jajników i jest wykonywana jako planowa odpowiedź na genetyczne ryzyko raka jajnika lub piersi, zwłaszcza u kobiet, które mają dziedziczną historię rodzinną raka jajnika, lub mają mutacje genu BRCA1 lub BRCA2 lub u których w przeszłości rozwinął się rak piersi. Wykazano, że ooforektomia wykonywana jednocześnie z salpingektomią jako obustronna salpingo-oophorektomia lub razem z histerektomią lub wszystkie razem powodują istotne zmniejszenie liczby zachorowań na raka jajnika, w przypadku stwierdzenia mutacji genu BRCA1 lub BRCA2 i stwierdzenia genetycznego ryzyka zachorowania na raka piersi i jajnika. Jednakże terapia hormonalna i mniej inwazyjne metody leczenia obfitych miesiączek i mięśniaków stały się bardziej powszechne, co sprawia, że profilaktyczna ooforektomia jest mniej powszechnym wyborem u kobiet, u których nie stwierdzono dziedzicznej historii raka piersi lub jajników.

Kolektomia profilaktyczna Profilaktyczna kolektomia polega na usunięciu części lub całości jelita grubego w celu zapobiegania chorobom nowotworowych jelita grubego. Zjawisko to jest szczególnie powszechne u osób z dziedzicznymi zespołami raka jelita grubego, takimi jak dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością lub rodzinna polipowatość gruczolakowata. Osoby dotknięte tymi dziedzicznymi nowotworami mogą w ciągu swojego życia zwiększyć ryzyko zachorowania od 80% do prawie 100% w niektórych przypadkach. Wykazano, że profilaktyczna kolektomia znacznie minimalizuje to ryzyko, powodując minimalne zaburzenia pracy jelit.

Przypisy

Kategoria:Zabiegi operacyjne