Komitet Pomocy Rozwojowej () jest działającym w ramach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) forum dyskusji na temat pomocy rozwojowej, rozwoju oraz ograniczania ubóstwa w krajach rozwijających się. Komitet określa siebie jako „miejsce i głos” najważniejszych państw-darczyńców na świecieThe DAC in Dates, OECD..
Sekretariatem DAC jest Dyrekcja ds. Współpracy Rozwojowej (ang. Development Co-operation Directorate, DCD) – dyrekcja OECD, w ramach której działa Komitet Pomocy RozwojowejDevelopment Co-operation Directorate – About.. mały|skala=1.7|Mapa członków Komitetu Pomocy Rozwojowej (DAC)
Członkowie Komitet Pomocy Rozwojowej obejmuje: 33 członków (w tym Unia Europejska jako pełnoprawny członek), 8 uczestników – państwa niebędące członkami OECD, upoważnione do udziału w posiedzeniach, 8 obserwatorów – organizacje międzynarodowe upoważnione do udziału w posiedzeniach.
Członkowie DAC: Australia Austria Belgia Kanada Czechy Dania Estonia Unia Europejska Finlandia Francja Niemcy Grecja Węgry Islandia Irlandia Włochy Japonia Łotwa Litwa Luksemburg Holandia Nowa Zelandia Norwegia Polska Portugalia Słowacja Słowenia Korea Południowa Hiszpania Szwecja Szwajcaria Wielka Brytania Stany Zjednoczone
Uczestnicy (państwa niebędące członkami OECD): Azerbejdżan Bułgaria Chorwacja Kuwejt Katar Rumunia Arabia Saudyjska Zjednoczone Emiraty Arabskie
Obserwatorzy (organizacje międzynarodowe): Afrykański Bank Rozwoju Azjatycki Bank Rozwoju Europejski Bank Inwestycyjny Międzyamerykański Bank Rozwoju Międzynarodowy Fundusz Walutowy Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju Bank Światowy Światowa Organizacja Zdrowia
Historia Komitet powstał pierwotnie jako Grupa ds. Pomocy Rozwojowej (ang. Development Assistance Group, DAG) 13 stycznia 1960 roku pod auspicjami poprzedniczki OECD – Organizacji Współpracy Gospodarczej w Europie (OEEC). Pierwsze posiedzenie odbyło się w dniach 9–11 marca 1960 roku w Waszyngtonie (USA), przewodniczył mu ambasador Włoch, Ortona.
Jednym z pierwszych priorytetów DAG, omawianym podczas drugiego (lipiec 1960) i trzeciego (październik 1960) posiedzenia, było osiągnięcie dokładnego i porównywalnego raportowania danych przez państwa członkowskie dotyczących przepływów pomocy do krajów rozwijających się. W marcu 1961 roku OEEC opublikowała pierwszy kompleksowy raport pt. The Flow of Financial Resources to Countries in Course of Economic Development, 1956–59. Następnie, do 1964 roku, wydawano coroczne raporty tego typu.
Rezolucja ministerialna z 23 lipca 1961 rokuŹródła różnią się co do roku. Dokument OECD dotyczący mandatu wskazuje rok 1961, natomiast dokument The DAC in Dates powołuje się na rok 1960. stanowiła, że po zastąpieniu OEEC przez OECD DAG przekształci się w DAC. Zmiana ta nastąpiła we wrześniu 1961 roku. W rezolucji określono także mandat DAC w pięciu punktach, z których pierwszy brzmiał:
Komitet będzie kontynuował konsultacje w sprawie metod udostępniania zasobów krajowych na rzecz wsparcia krajów i obszarów znajdujących się w procesie rozwoju gospodarczego oraz w sprawie rozszerzania i poprawy przepływu długoterminowych środków i innej pomocy rozwojowej do tych krajów. Pełny mandat został przytoczony w obu dokumentach OECD cytowanych powyżej.
Początki tzw. „sekretariatu DAC” (czyli DCD) są następujące. W 1961 roku w Sekretariacie OECD utworzono Departament Rozwoju (ang. Development Department, DD), kierowany przez Zastępcę Sekretarza Generalnego Luciano Girettiego (Włochy). Składał się on z dwóch jednostek: Zespołu ds. Współpracy Technicznej oraz Zespołu ds. Finansowania Rozwoju. Ten drugi został w 1969 roku przekształcony w Dyrekcję ds. Pomocy Rozwojowej (ang. Development Assistance Directorate, DAD), a następnie w 1975 roku w Dyrekcję ds. Współpracy Rozwojowej (DCD).
Równolegle z instytucjonalizacją DAG/DAC wczesne lata 60. przyniosły szereg innych rozwiązań, które w znacznym stopniu ukształtowały współczesny system pomocy rozwojowej. W 1960 roku Bank Światowy utworzył wyspecjalizowaną jednostkę – Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA), której zadaniem jest udzielanie pożyczek krajom rozwijającym się na warunkach korzystniejszych niż w przypadku standardowego kredytowania Banku. W tym samym okresie powstały także agencje pomocowe największych krajów-darczyńcówHelmut Führer, The Story of Official Development Assistance, OECD, 1996, ..
W 1960 roku Kanada powołała „External Aid Office”, który w 1968 roku przekształcono w (CIDA). Francja jako pierwsza utworzyła w 1961 roku Ministerstwo ds. Współpracy, odpowiedzialne za pomoc dla niepodległych, głównie afrykańskich, krajów rozwijających się – poprzednika obecnej (AFD). W Stanach Zjednoczonych uchwalono w 1961 roku – podstawową ustawę regulującą pomoc gospodarczą, na mocy której powołano Amerykańską Agencję ds. Rozwoju Międzynarodowego (USAID).
W kolejnych latach pozostałe państwa członkowskie poszły w ich ślady, tworząc agencje pomocowe działające w strukturach ministerstw spraw zagranicznych albo jako odrębne jednostki administracyjne.
Funkcje Prace Komitetu koncentrują się na: sposobach, w jakie międzynarodowa współpraca rozwojowa zwiększa zdolność krajów rozwijających się do udziału w gospodarce światowej, wzmacnianiu zdolności ludzi do wychodzenia z ubóstwa i pełnego uczestniczenia w życiu społecznym.
W tym celu Komitet organizuje regularne spotkania na szczeblu wysokim (High Level Meetings) oraz spotkania na szczeblu wyższego urzędnictwa, podczas których ministrowie lub szefowie krajowych agencji pomocowych oraz inni partnerzy rozwojowi dyskutują kwestie związane z rozwojem międzynarodowym oraz przyjmują zalecenia i rezolucje.
Od członków DAC oczekuje się realizacji wspólnych celów dotyczących sposobu prowadzenia programów pomocowych. Komitet wydaje zatem wytyczne w zakresie zarządzania pomocą rozwojową. Publikuje również szeroki wachlarz raportów, w tym doroczny Development Co-operation Report. Ponadto, w miarę jak państwa członkowskie dostrzegają rosnącą potrzebę spójności polityk sektorowych wpływających na kraje rozwijające się, w całej OECD rozwijana jest inicjatywa spójności polityki na rzecz rozwoju, której celem jest zagwarantowanie, że polityki rządowe wzajemnie się wspierają i służą celom rozwojowym.
Jednostki podrzędne DAC to m.in.: – sieć na rzecz zwiększania efektywności programów rozwojowych, Grupa Robocza ds. Statystyki Finansowania Rozwoju (Working Party on Development Finance Statistics), Sieć ds. Ewaluacji Rozwoju (EVALNET), Sieć ds. Równości Płci (GENDERNET), Sieć ds. Środowiska i Współpracy Rozwojowej (ENVIRONET), Sieć ds. Zarządzania (GOVNET), Międzynarodowa Sieć ds. Konfliktu i Kruchości Państw (INCAF), Grupa Doradcza ds. Inwestycji i Rozwoju (AGID), wspólna jednostka DAC i Komitetu ds. Inwestycji OECD.
W ramach DAC działają również społeczności praktyków (communities of practice) poświęcone m.in. społeczeństwu obywatelskiemu, prywatnemu finansowaniu rozwoju czy redukcji ubóstwa.
Od marca 2023 roku przewodniczącym DAC jest Carsten Staur, były ambasador Danii przy OECD i UNESCO.
Osiągnięcia DAC pełni funkcję forum koordynacji wysiłków pomocowych. Jednym z głównych pytań podnoszonych na przestrzeni lat było to, jak zapewnić możliwie równomierny podział obciążeń pomiędzy państwa członkowskie w zakresie pomocy rozwojowej. W latach 60. część państw członkowskich przeznaczała na pomoc znacznie wyższy odsetek swojego PNB niż inneHelmut Führer, The Story of Official Development Assistance, OECD, s. 14.. Aby sprzyjać bardziej równomiernemu podziałowi obciążeń, DAC szybko poparł rekomendację Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju dotyczącą międzynarodowego celu pomocy (ang. International Aid Target), zaproponowaną w 1964 rokuIbidem, s. 17.. Problem „podziału ciężarów” doprowadził w 1967 roku do publikacji pierwszego raportu „Total Official Contributions as Per Cent of National Income”, któremu towarzyszyły szczegółowo negocjowane objaśnieniaIbidem, s. 19..
Innym wczesnym zagadnieniem była kwestia tego, jakie wydatki państwo-darczyńca może uwzględniać w swoich sprawozdaniach o wysiłkach pomocowych wobec DAC. Konieczne było rozróżnienie między oficjalnymi transakcjami, których głównym celem jest wspieranie rozwoju gospodarczego i społecznego krajów rozwijających się, a innymi oficjalnymi przepływami (OOF), takimi jak pomoc wojskowa. W tym celu Komitet przyjął w 1969 roku koncepcję oficjalnej pomocy rozwojowej (ang. Official Development Assistance, ODA). Definicja ta została doprecyzowana w 1972 roku i – z wyjątkiem zmian na liście krajów uprawnionych – pozostaje w zasadniczym kształcie niezmienionaIbidem, s. 21..
Lata 2000. Na spotkaniu DAC na szczeblu wysokim w maju 2000 roku państwa członkowskie zgodziły się odwiązać (untie) swoją pomoc – z wyjątkiem współpracy technicznej i pomocy żywnościowej – od zakupu towarów i usług w krajach-darczyńcach oraz od stycznia 2001 roku kierować ją do krajów najsłabiej rozwiniętych, preferując zakupy lokalne. W 2008 roku porozumienie to rozszerzono na 39 krajów o wysokim zadłużeniu (HIPC). W rezultacie w 2008 roku 80% całkowitej ODA (po odjęciu kosztów administracyjnych) udzielono jako pomoc „odwiązaną”, 4% jako „związaną”, a w 16% przypadków status powiązania nie został zgłoszony.
Niezależna ewaluacja polityk i praktyk DAC dotyczących „odwiązywania” pomocy, przeprowadzona w 2009 roku przez , wykazała generalnie pozytywny obraz. Autorzy raportu zalecili częstsze i bardziej przejrzyste raportowanie przez państwa-darczyńców statusu powiązania pomocy do OECD i DAC, usuwanie barier dla „odwiązywania” pomocy po stronie darczyńców oraz działania sprzyjające większej konkurencji przy zamówieniach w krajach-beneficjentach.
Jako forum państw-darczyńców DAC prowadzi także okresowe przeglądy partnerskie (peer reviews) wysiłków pomocowych poszczególnych krajów. Każde państwo członkowskie jest poddawane takiemu przeglądowi mniej więcej raz na pięć lat, a główne ustalenia i rekomendacje są publicznie prezentowane.
W ostatnich latach DAC coraz mocniej angażuje się w kwestie efektywności pomocy. Na spotkaniu na szczeblu wysokim w kwietniu 2005 roku przyjęto Deklarację paryską w sprawie efektywności pomocy. Postępy w jej wdrażaniu poddano ocenie podczas trzeciego Forum Wysokiego Szczebla ds. Efektywności Pomocy we wrześniu 2008 roku w Akrze (Ghana), współorganizowanego przez Grupę Roboczą DAC ds. Efektywności Pomocy, rząd Ghany i Bank Światowy. Międzynarodowe Partnerstwo na rzecz Zdrowia (IHP+) zostało powołane w 2007 roku w celu wdrażania w sektorze zdrowia zasad efektywności pomocy uzgodnionych w Paryżu i Akrze. Na czwartym Forum Wysokiego Szczebla ds. Efektywności Pomocy, które odbyło się w 2011 roku w Busanie (Korea Południowa), przyjęto „Busan Partnership for Effective Development Co-operation”, rozszerzające postanowienia Deklaracji paryskiej i ustanawiające Globalne Partnerstwo na rzecz Skutecznej Współpracy Rozwojowej. W kwietniu 2014 roku w Meksyku odbyło się pierwsze spotkanie na wysokim szczeblu tego Partnerstwa, którego obsługę zapewniają wspólnie OECD i UNDP. UNCTAD zauważa, że od początku XXI wieku DAC stał się jedną z kluczowych instytucji w obszarze pomocy rozwojowejUNCTAD, Economic Development in Africa – Doubling Aid: Making the „Big Push” work, Geneva 2006, Tabela 1, s. 10. .
(CGD), niezależny think tank z Waszyngtonu, opracował , który klasyfikuje i ocenia wkład państw DAC w rozwój krajów uboższych. Indeks mierzy „przyjazność dla rozwoju” polityk państw-darczyńców, wykraczając poza standardowe porównania oficjalnej pomocy rozwojowej. Uwzględnia siedem wymiarów: pomoc, handel, inwestycje, migrację, środowisko, bezpieczeństwo oraz technologie. W 2009 roku najwyższe pozycje zajęły Szwecja i Dania, natomiast Japonia i Korea Południowa plasowały się w dolnej części zestawienia.