FOBO

mały|alt=FOBO - trudność wyboru|Trudność wyboru FOBO (, dosłownie strach przed lepszą opcją) – określenie używane w psychologii popularnej oraz literaturze z zakresu psychologii społecznej, zarządzania i zachowań konsumenckich na opis mechanizmu psychologicznego polegającego na lęku przed podjęciem decyzji w sytuacji istnienia wielu możliwych wyborów, połączonego z obawą, że wybrana opcja okaże się gorsza od innej dostępnej możliwości. Zjawisko to wiązane jest m.in. z paraliżem decyzyjnym, przewlekłym wahaniem, tendencją do poszukiwania „idealnych” rozwiązań i obniżoną satysfakcją z dokonanych wyborów. W polskojęzycznym dyskursie termin FOBO bywa zestawiany z FOMO () i traktowany jako jedno z pojęć opisujących lęki związane z nadmiarem wyboru oraz funkcjonowaniem w społeczeństwie cyfrowym.

Charakterystyka Autorzy popularnych opracowań opisują FOBO jako mechanizm prowadzący do odwlekania decyzji, utrzymywania możliwie jak najszerszego wachlarza opcji oraz unikania zobowiązań, aby nie zamknąć sobie drogi do potencjalnie lepszej możliwości. Do typowych przejawów FOBO zalicza się m.in. chroniczne podważanie własnych decyzji, brak zaufania do podjętych wyborów, prokrastynację, powtarzające się zmiany decyzji oraz ciągłe porównywanie dostępnych opcji z wyborami innych osób.

W literaturze popularnonaukowej FOBO łączone jest z tendencją do „maksymalizowania” wyborów, czyli dążeniem do znalezienia rozwiązania postrzeganego jako obiektywnie najlepsze, nawet kosztem dużego nakładu czasu i wysiłku, w przeciwieństwie do postawy „zadowalania się wystarczająco dobrym” rozwiązaniem (satisficing). Mechanizm ten opisywany jest jako sprzyjający poczuciu niezadowolenia z podjętych decyzji oraz żalu z powodu niewybranych możliwości.

FOBO bywa przedstawiane jako zjawisko odrębne od FOMO, choć z nim powiązane. FOMO odnosi się do lęku przed przegapieniem atrakcyjnych doświadczeń i informacji, natomiast FOBO – do obawy przed zaangażowaniem się w jedną z możliwości z powodu przekonania, że gdzieś istnieje opcja lepsza.

W popularnych ujęciach podkreśla się, że wysoki poziom FOBO może prowadzić do „paraliżu decyzyjnego” (ang. fear of doing anything, FODA), czyli stanu, w którym osoba pozostaje w zawieszeniu i unika ostatecznego wyboru.

Pochodzenie terminu Według opracowań naukowych i popularnych twórcą skrótów FOMO i FOBO jest amerykański inwestor i autor Patrick J. McGinnis, absolwent Harvard Business School. W artykule opublikowanym w 2004 roku w studenckiej gazecie The Harbus McGinnis rozróżnił „Fear of Missing Out” (FOMO) oraz „Fear of Better Options” (FOBO) jako dwie przeciwstawne siły, których współwystępowanie może prowadzić do stanu określanego skrótem FODA (fear of doing anything).

W późniejszych latach McGinnis popularyzował oba pojęcia w książkach, wystąpieniach publicznych oraz publikacjach internetowych, opisując FOBO jako „złośliwego brata” FOMO, utrudniającego podejmowanie decyzji i sprzyjającego przeciąganiu zobowiązań. Do koncepcji FOBO odwołują się także inne opracowania poświęcone nowym formom lęków związanych z nadmiarem wyboru w społeczeństwach wysoko rozwiniętych.

FOBO w dyskursie społecznym W Polsce termin FOBO upowszechnił się w publikacjach publicystycznych i poradnikowych dotyczących psychologii codzienności, wyborów konsumenckich oraz funkcjonowania w środowisku cyfrowym. Zjawisko opisywane jest m.in. w kontekście trudności w podejmowaniu decyzji konsumenckich, wyboru ścieżki kariery, relacji interpersonalnych oraz korzystania z mediów społecznościowych.

W tekstach popularnych FOBO łączone jest z „kulturą nadmiaru wyboru” oraz zjawiskami takimi jak nieustanne porównywanie się z innymi, ekspozycja na wyidealizowane obrazy życia w serwisach społecznościowych czy presja, by wybierać „najlepsze” dostępne opcje. W części publikacji podkreśla się, że FOBO może sprzyjać utrzymywaniu się w stanie zawieszenia, odkładaniu decyzji w czasie oraz poczuciu winy lub żalu po podjęciu wyboru, gdy pojawia się przekonanie, że istniała lepsza możliwość.

W polskojęzycznych opracowaniach poruszających temat wychowania i korzystania z technologii cyfrowych FOBO przywoływane jest, obok FOMO i FoDA, jako jeden z przykładów nowych lęków i napięć związanych z intensywną obecnością mediów cyfrowych w życiu codziennym. W artykułach dotyczących zdrowia psychicznego młodych osób FOBO bywa wskazywane jako jeden z czynników utrudniających podejmowanie decyzji życiowych i zawodowych w warunkach dużej liczby możliwych ścieżek oraz presji na „doskonały” wybór.

Badania W literaturze naukowej FOBO pojawia się przede wszystkim jako konstrukt towarzyszący FOMO oraz innym zjawiskom określanym zbiorczo jako „fear of” (Fo), badanym w kontekście korzystania z mediów społecznościowych, zachowań konsumenckich i podejmowania decyzji. Badania ilościowe prowadzone na użytkownikach mediów społecznościowych wskazują, że FOBO – obok FOMO i FODA – może wpływać na intencje zakupowe oraz zdolność do konsekwentnego podejmowania decyzji konsumenckich, przy czym wysoki poziom FOBO wiąże się z trudnością w zobowiązaniu się do konkretnego wyboru.

Osobne badania przeprowadzono wśród menedżerów należących do pokolenia millenialsów, analizując związek między FOBO a warunkami podejmowania decyzji w środowisku organizacyjnym. Wyniki tych badań sugerują, że nasilenie FOBO wśród menedżerów zależy m.in. od ilości czasu dostępnego na podjęcie decyzji oraz od sposobu wykorzystania technologii w procesie decyzyjnym, a lęk przed lepszą opcją może utrudniać szybkie i jednoznaczne rozstrzygnięcia.

Przypisy

Kategoria:Psychologia społeczna Kategoria:Emocje i motywacja