Marek Wroński (ur. 23 czerwca 1956 w Strzelcach Opolskich, zm. 28 listopada 2025 w Tarnowskich Górach) – polski historyk wojskowości, architekt, projektant, artysta-grafik, twórca filmowy, wydawca, muzealnik, profesor Instytutu Tarnogórskiego i Muzeum.

Życiorys Był synem Stanisława i Gertrudy ze Stypów. W 1975 roku ukończył Liceum Ogólnokształcące im. Mieszka I w Zawadzkiem (absolwent nr 753). Na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej w Gliwicach ukończył 21 czerwca 1982 roku studia z architektury, uzyskując wkrótce uprawnienia architekta. Był uczniem doc. dra inż. Franciszka Maurera, pod którego kierunkiem specjalizował się z historii architektury i urbanistyki oraz konserwacji zabytków. W dniu 19 czerwca 1997 roku otrzymał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego na podstawie rozprawy pt. 10 Pułk Huzarów (1944–1947) i jego tradycja, napisanej pod kierunkiem prof. dra hab. Tadeusza Dubickiego. W dniu 3 maja 2004 roku otrzymał stopień doktora habilitowanego filozofii w zakresie historii Polski na Wydziale Humanistycznym Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie na podstawie monografii pt. 14 Wielkopolska Brygada Pancerna w wojnie i pokoju.

Twórczość naukowa Działalność naukową rozpoczął Studenckim Kole Naukowym Historii Architektury Politechniki Śląskiej, w ramach którego wraz z małżonką Iwoną Wrońską, opracował dwie monografie, poświęcone rekonstrukcji osadnictwa i dziejów obwarowań Raciborza (wydane w 1983 roku). Był pomysłodawcą i organizatorem Tarnogórskich Sesji Naukowych, które odbywały się począwszy od 1989 roku.

W Instytucie Tarnogórskim – Placówce Naukowo-Badawczej został w 2001 roku kierownikiem Zakładu Historii Wojskowości.

Był autorem przeszło 500 artykułów naukowych i popularnonaukowych i ponad 50 książek z zakresu historii architektury i sztuki, historii wojskowości, historii regionalnej, urbanistyki, historii osadnictwa, etnografii i biografistyki (dane z 2007 roku).

Publikacje książkowe z lat 1983–1999

Monografie autorskie i współautorskie Racibórz. Rekonstrukcja osadnictwa, Iwona Wrońska, Marek Wroński, Gliwice: Komisja Opieki nad Zabytkami Oddziału Uczelnianego PTTK, 1983, Racibórz. Rekonstrukcja, dzieje obwarowań, Iwona Wrońska, Marek Wroński, Gliwice: Komisja Opieki nad Zabytkami Oddziału Uczelnianego Politechniki Śląskiej PTTK, 1983, Zabytkowy zespół kościelny w Tarnowicach Starych. Część 1. Próba wyjaśnienia najstarszych dziejów wsi, stary kościół p.w. św. Marcina, rekonstrukcja oraz dzieje obiektu, Marek Wroński, Gliwice : Wydawnictwo Komisji Opieki nad Zabytkami Oddziału Uczelnianego PTTK Politechniki Śląskiej, 1984, 3 Pułk Ułanów Śląskich Pancernych, Marek Wroński, Gliwice: Komisja Opieki nad Zabytkami, Oddział PTTK, 1984, 663 Dywizjon Samolotów Artylerii – dzieje, mundur, odznaki..., Marek Wroński, Katowice: Stowarzyszenia Miłośników Dawnej Broni i Barwy, Oddział Górnośląski, Gliwice: Komisja Opieki nad Zabytkami Oddziału Uczelnianego, 1984, „Od śniegów Sybiru do pomarańcz gaju”. Dzieje 7 Pułku Artylerii Przeciwpancernej II Korpusu Polskiego 1942–1947, Marek Wroński, z przedm. Mieczysława Boruty-Śpiechowicza, Londyn 1986, Wkład 3. Pułku Ułanów w odzyskanie niepodległości 1918 roku i jego związki z Warszawą, Marek Wroński, Rafał E. Stolarski, Tarnowskie Góry: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, 1989 („Zeszyty Tarnogórskie” nr 7), „Skała życia”. Monografia Górniczych Zakładów Dolomitowych w Bytomiu 1890–1990, praca zbiorowa pod red. Marka Wrońskiego, Bytom: Górnicze Zakłady Dolomitowe, Tarnowskie Góry: Adiutor, 1990, Barwa polskich komandosów (1942–1947), Marek Wroński, Tarnowskie Góry, Katowice: Ośrodek Badań Społeczno-Kulturowych Towarzystwa Zachęty Kultury 1994 („Studia nad Dawnym Wojskiem i Barwą” nr 3(11)), Studia nad Odznaką pamiątkową 3. Pułku Ułanów (1917–1939), Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1995 („Zeszyty Tarnogórskie” nr 23); wyd. 2, 2022, , Udział wojska polskiego w uroczystościach objęcia części Górnego Śląska w 1922 roku, Marek Wroński, Rafał E. Stolarski, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1997 („Zeszyty Tarnogórskie” nr 30), Ostatni polscy huzarzy. Monografia 10 Pułku Huzarów (1944–1947), Marek Wroński, Londyn–Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1997, („Studia nad Dawnym Wojskiem i Barwą” nr 4(12)), ...miánowano á záśię Sowice, od Sowiego wołánia? Z dziejów osady, kościoła oraz szkoły w 60 rocznicę jej powstania, praca zbiorowa pod red. Marka Wrońskiego i Tadeusza B. Hadasia, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1998, („Zeszyty Tarnogórskie” nr 35), Waleczne „Kubusie”. Monografia 663 Dywizjonu Samolotów Artylerii. Tom 2 / Marek Wroński, Rafał E. Stolarski, Londyn–Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, Muzeum Instytutu Tarnogórskiego, 1999, , Dawne Wojsko Polskie w rysunkach rotmistrza Janusza Wielhorskiego, Rafał E. Stolarski, Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1999, („Studia nad Dawnym Wojskiem i Barwą” nr 5(14)).

Wydawnictwa popularnonaukowe Tarnowskie Góry i okolice. Przewodnik, Wiesław Kucia, Marek Wroński, Tadeusz B. Hadaś, Tarnowskie Góry: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Oddział w Tarnowskich Górach, 1994, , Miasteczko Śląskie w dawnych widokach, Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1993 (druk 1995, „Zeszyty Tarnogórskie” nr 18); wyd. 2 zm., 1997, , Żyglin w dawnych widokach, Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1993 (druk 1995, „Zeszyty Tarnogórskie” nr 19); wyd. 2 zm., 1997, , Miasteczko Śląskie dawniej i dziś, tekst i koncepcja edytorska Marek Wroński, fotografie współczesne Małgorzata Paszkowska, wstęp Stanisław Wieczorek, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, Miasteczko Śląskie: na zlecenie Urzędu Miejskiego, 1997, („Zeszyty Tarnogórskie” nr 29).

Inne Tarnowskie Góry – piękno dewastowane, tekst Marek Wroński, fotografie Joanna Siwiec, Bartłomiej Barczyk, Tarnowskie Góry: Instytut Tarnogórski, 1998. Zapiski parafialne ks. Teodora Christopha (lata 1871–1892), do druku przygotował, wstępem i przypisami opatrzył Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Instytut Tarnogórski, 1999, („Zeszyty Tarnogórskie” nr 38).

Redakcje opracowań zbiorowych i konferencyjnych I Tarnogórska Sesja Naukowa. Tarnogórskie Pułki w obronie ojczyzny 1939–1989, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1989 (druk 1995, „Zeszyty Tarnogórskie” nr 8), II Tarnogórska Sesja Naukowa. Wojsko Polskie wkracza na Górny Śląsk 1922–1992, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1992 ([druk 1995], „Zeszyty Tarnogórskie” nr 13), III Tarnogórska Sesja Naukowa. Kościoły tarnogórskie w 100 rocznicę śmierci księdza Teodora Christopha, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1993 ([druk 1995], „Zeszyty Tarnogórskie” nr 15), IV Tarnogórska Sesja Naukowa. Fortyfikacje Śląska i pogranicza. Część 2, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1993 ([druk 1995], „Zeszyty Tarnogórskie” nr 16), V Tarnogórska Sesja Naukowa. Kawaleria polska. W 50. rocznicę odtworzenia Pułku 3. Ułanów Śląskich, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1995 („Zeszyty Tarnogórskie” nr 24), VI Tarnogórska Sesja Naukowa. Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie.W 50. rocznicę bitwy pod Monte Casino, Falaise, Arnhem, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1995 („Zeszyty Tarnogórskie” nr 25), VIII Tarnogórska Sesja Naukowa. Architektura i sztuka na Górnym Śląsku , red. Marek Wroński, Miasteczko Śląskie: Urząd Miejski, Tarnowskie Góry: Wydawnictwo Instytutu Tarnogórskiego, 1996 (wyd. 1997, „Zeszyty Tarnogórskie” nr 27), X Tarnogórska Sesja Naukowa. Pod znakiem trupiej główki. Część 1. Dzieje i barwa polskich formacji śmierci, red. Marek Wroński, Tarnowskie Góry: Instytut Tarnogórski, 1998 („Zeszyty Tarnogórskie” nr 34).

Działalność muzealna W 1997 roku założył wraz ze współpracownikami Muzeum Instytutu Tarnogórskiego, któremu na zalążek zbiorów przekazał w całości swoje prywatne kolekcje. Przygotował tam ekspozycje stałe: Tarnogórskie pułki 3. ułanów i 11. piechoty oraz Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Był autorem bądź współautorem przeszło 40 wystaw czasowych (dane z 2007 roku). W 2014 roku Muzeum Instytutu Tarnogórskiego zostało wpisane do Wykazu Muzeów przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Działalność wydawnicza Był edytorem i projektantem wielu wydawnictw zwartych i kilku wydawnictw ciągłych. Założył 5 wydawnictw ciągłych, które redagował i dla których stworzył layout:

„Dawna Broń i Barwa” (, zał. 1985) – redaktor naczelny 1985–1991 (nr 1–8) „Zeszyty Tarnogórskie” (, zał. 1986) – redaktor naczelny 1986–2025, „Kalendarz Tarnogórski” – R. 1992, red. zespół: Beata Szyszka, Ryszard Bednarczyk, Marek Wroński, „Studia nad Dawnym Wojskiem i Barwą” (, zał. 1993) – redaktor naczelny 1993–2025 (od nr 1(9)), „Tarnogórski Rocznik Muzealny” (, zał. 2003) – redaktor naczelny 2003–2025. Zainicjował wydawanie i redagował Słownik biograficzny regionu tarnogórskiego (t. 1–4, 2004–2015), a także zapoczątkował prace nad Encyklopedią regionu tarnogórskiego (od 2000).

Twórczość i działalność artystyczna Jako architekt zajmował się projektowaniem nowych budynków i rewaloryzacją zabytkowych. Projektował też wnętrza, rzeźby (pomniki, płyty pamiątkowe). Był również artystą-grafikiem, wystawiającym swe prace na wystawach w USA, Niemczech, Kanadzie, Danii, Francji, Włoszech i w Polsce. Projektował grafikę użytkową, głównie plakaty, okładki i herby miejskie. Zrealizował 4 filmy. Organizował i prowadził warsztaty plastyczne i otwarte lekcje muzealne dla młodzieży.

Działalność społeczna i organizacyjna Wydział Architektury Politechniki Śląskiej W okresie studiów działał w Studenckim Kole Naukowym Historii Architektury Politechniki Śląskiej i Komisji Opieki nad Zabytkami Politechniki Śląskiej. Już wówczas aktywnie uczestniczył w konferencjach naukowych, m.in. zostając laureatem czterech Ogólnopolskich Sesji Studenckich Kół Naukowych.

Instytut Tarnogórski i Muzeum W 1993 roku zainicjował utworzenie (wraz z Tadeuszem Hadasiem i Piotrem Baderą) Instytutu Tarnogórskiego – Placówki Naukowo-Badawczej, którego został Prezesem (od 1999 roku Dyrektorem), a w 1997 roku Muzeum Instytutu Tarnogórskiego, którego był Dyrektorem. Obie instytucje weszły w 1999 roku w skład założonego wtedy towarzystwa naukowego Instytut Tarnogórski i Muzeum, którym kierował jako Prezes.

Inne Był członkiem londyńskiej Komisji Historycznej byłego Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie od 1997 roku do jej rozwiązania w 2006 roku.

Uhonorowania Odznaczenia i odznaki

Medal Komisji Edukacji Narodowej (2002) Odznaka „Za Opiekę nad Zabytkami” (2003) Złota Odznaka LOK „Zasłużonego Działacza Ligi Obrony Kraju” (2008) Złota Odznaka Studenckiego Towarzystwa Naukowego (1978) Złota Odznaka Instytutu Tarnogórskiego i Muzeum (2025) Krzyż Pamiątkowy 5. Kresowej Dywizji Piechoty (Londyn, 2001)

Odznaki honorowe 7 Pułku Artylerii Przeciwpancernej (Londyn, 1986) Pułku 3. Ułanów Śląskich (1989) 10 Pułku Huzarów (Londyn, 1996)

Nagrody i wyróżnienia Nagroda „Orła i Róży” (Rada Powiatu Tarnogórskiego, 2006) Wyróżnienie „Srebrne Skrzydło” (Burmistrz Miasta Tarnowskie Góry, 2009) dyplom Przewodniczącego Rady Państwa za działalność na rzecz polskich zabytków (1981) Nagroda im. Stanisława Staszica „za wybitne zasługi dla rozwoju studenckiego ruchu naukowego” (1978) I nagroda w konkursie Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w dziale monografii krajoznawczych (za książki o Raciborzu, 1983, 1984)