mały|Obwieszczenie Towarzystwa Saturn Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn" – polskie przedsiębiorstwo górnicze i przemysłowe działające w latach 1900–1945 na terenie Zagłębia Dąbrowskiego, jedna z największych prywatnych grup górniczo-przemysłowych w Królestwie Polskim, a następnie w II Rzeczypospolitej. Spółka została założona przez grupę łódzkich przemysłowców, głównie z branży włókienniczej, którzy dążyli do zapewnienia sobie niezależnych dostaw węgla kamiennego dla swoich fabryk. Podstawę jego majątku stanowiły kopalnie węgla kamiennego „Saturn" w Czeladzi, „Jowisz" w Wojkowicach Komornych i „Mars" w Łagiszy, cementownia „Saturn", cegielnia w Rogoźniku oraz rozległe majątki ziemskie i leśne. Spółka, powołana przez grupę łódzkich fabrykantów, odegrała istotną rolę w uprzemysłowieniu Czeladzi oraz rozwoju Wojkowic i okolicznych miejscowości. Historia Powstanie Towarzystwa Łódzkim przemysłowcom zależało na nabyciu terenów węglonośnych położonych w Czeladzi, by uniezależnić się od dostaw oraz podwyżek cen paliw dla zakładów włókienniczych należących do fabrykantów. W tym celu 13 lutego 1899 roku grupa łódzkich fabrykantów utworzyła Konsorcjum „Saturn", w skład którego weszli: Karol Wilhelm II i , Alfred Biedermann, Edward Herbst, Juliusz Kunitzer oraz prawnik i ekonomista Jan Alfons Surzycki. 21 lutego 1899 roku został podpisany kontrakt kupna-sprzedaży kopalni „Saturn" pomiędzy księciem Hugo zu Hohenlohe-Oehringen a Konsorcjum . Z dniem 1 kwietnia 1899 roku Konsorcjum przejęło kopalnię „Saturn", mianując dyrektorem kopalni inż. Hieronima Kondratowicza, który wcześniej przez 12 lat pełnił obowiązki inżyniera okręgowego w Zagłębiu Dąbrowskim. Statut Towarzystwa Akcyjnego Górniczo-Przemysłowego „Saturn" został zatwierdzony przez cara Mikołaja II 3 lipca 1900 roku. Na podstawie tego statutu, 29 września 1900 roku, odbyło się zebranie założycielskie, na którym powołana została Rada Zarządzająca w składzie: dr Alfred Biedermann, Juliusz Heinzel, Edward Herbst, Hieronim Kondratowicz, Stanisław Reicher i Karol Wilhelm II Scheibler. Prezesem Rady został wybrany Karol Wilhelm II Scheibler, a wiceprezesem – dr Alfred Biedermann. Kapitałem założycielskim Towarzystwa były walory wniesione przez Konsorcjum „Saturn" w wysokości 5 milionów rubli, podzielonych na 10 tysięcy akcji po 500 rubli każda. Działalność gospodarcza Towarzystwa rozpoczęła się 1 października 1900 roku.
Własność i rozwój mały|Kopalnia Jowisz Kopalnia „Saturn" w Czeladzi stanowiła główny składnik majątkowy Towarzystwa od jego utworzenia do 1914 roku. Wcześniej kopalnia należała do księcia Hugona zu Hohenlohe-Oehringen i potem jego syna (który nabył ją w 1874 roku od Ludwika Kozłowskiego, właściciela terenu od 1869 roku), a jeszcze wcześniej do Ludwika Kozłowskiego (1869–1874) i do Kościoła katolickiego jako folwark plebański. W 1912 roku Towarzystwo uruchomiło wybudowaną przez siebie kopalnię „Jowisz" w Wojkowicach Komornych. W 1920 roku Towarzystwo zakupiło kopalnię „Mars" w Łagiszy, którą ponownie uruchomiono w 1921 roku. W latach 1927–1929 Towarzystwo zakupiło od miejscowych właścicieli tereny w Wojkowicach Komornych pod budowę cementowni oraz kamieniołomu w okolicach Wojkowic. Pierwszą produkcję klinkieru Fabryki Portland-Cementu „Saturn" uzyskano w 1930 roku.
Infrastruktura społeczna Towarzystwo „Saturn" budowało osiedla robotnicze, szkoły, szpitale oraz obiekty rekreacyjne dla pracowników kopalni w Czeladzi. Projekty wielu obiektów, w tym cechowni (1911), elektrowni (1902–1908), transformatorowni oraz budynków mieszkalnych, wykonał wybitny architekt warszawski Józef Pius Dziekoński. Koniec działalności Po II wojnie światowej, w 1950 roku, kopalnię „Saturn" przemianowano na KWK „Czerwona Gwardia". Przedsiębiorstwo zostało znacjonalizowane i włączone w struktury socjalistycznego górnictwa węglowego.
Znaczenie gospodarcze Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe „Saturn" było jednym z nielicznych przedsiębiorstw zagłębiowskich reprezentujących kapitał krajowy, w przeciwieństwie do dominującego wówczas kapitału zagranicznego (francuskiego, belgijskiego, niemieckiego). Spółka odegrała istotną rolę w rozwoju gospodarczym Zagłębia Dąbrowskiego oraz Łodzi, zapewniając stabilne dostawy paliwa dla rozwijającego się przemysłu włókienniczego. Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Historia Czeladzi Kategoria:Zagłębie Dąbrowskie