Srebrna Muszla dla najlepszego aktora (hiszp. Concha de Plata al mejor actor, bask. Aktore onenaren Zilarrezko Maskorra) − nagroda przyznawana corocznie na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián w latach 1953-2020 dla najlepszej roli męskiej spośród filmów konkursu głównego. Laureata nagrody wybierało międzynarodowe jury konkursu głównego.
Historia thumb|200px|right|James Stewart, zdobywca Srebrnej Muszli za rolę w Zawrocie głowy (1958). thumb|200px|right|Richard Attenborough, dwukrotny zdobywca Srebrnej Muszli. thumb|200px|right|Dwukrotnie nagrodzony José Sacristán. thumb|200px|right|Piotr Siwkiewicz, jeden z dwóch polskich laureatów nagrody. thumb|200px|right|Nicolas Cage, nagrodzony za rolę w Zostawić Las Vegas (1995). thumb|200px|right|Javier Gutiérrez, laureat nagrody za rolę w filmie Stare grzechy mają długie cienie (2014). W latach 1957–1960 wyróżnienie znane było jako Nagroda Zulueta dla najlepszego aktora. W latach 1961–1989 nosiło nazwę Nagrody San Sebastián dla najlepszego aktora, a w 1990 roku zmieniono nazwę na Srebrną Muszlę dla najlepszego aktora.
W latach 1953–1954 nagrodę otrzymywali jedynie aktorzy hiszpańscy. Edycja z 1955 roku koncentrowała się na filmach barwnych i przyznawała nagrody wyłącznie za jakość obrazu. W latach 1980–1984 nagroda nie była przyznawana, ponieważ festiwal czasowo utracił status kategorii A przyznawany przez FIAPF.
W ślad za MFF w Berlinie organizatorzy festiwalu zdecydowali się od 2021 roku zastąpić nagrodę dla najlepszej aktorki i aktora wyróżnieniami za najlepszą rolę pierwszo- i drugoplanową po to, by nie różnicować wykonawców ze względu na ich płeć.
Statystyki Najczęściej nagradzane były role aktorów hiszpańskich (18) i brytyjskich (14). W dwóch przypadkach jury przyznało nagrodę dla aktorskiego kolektywu (od trzech aktorów wzwyż), a dotyczyło to brytyjskiego filmu Liga dżentelmenów (1960, pięciu nagrodzonych aktorów) oraz duńskiego Na rauszu (2020, czterech aktorów).
Dwukrotnie udało się zdobyć nagrodę trzem aktorom: Brytyjczykowi Richardowi Attenborough (1960, 1964) oraz dwóm Hiszpanom, Fernandowi Rey (1972, 1988) i José Sacristánowi (1978, 2012). Jedna rola nagrodzona w San Sebastián przyniosła jej laureatowi również Oscara dla najlepszego aktora (Nicolas Cage).
Spośród polskich aktorów laureatami nagrody zostali Zdzisław Kozień (1976) i Piotr Siwkiewicz (1985).
Laureaci Srebrnej Muszli Rok Aktor Tytuł polski Tytuł oryginalny 1953 Francisco Rabal Droga po prawej stronie Hay un camino a la derecha 1954 Enrique Diosdado Wiatr z północy Viento del norte 1955 Nagrody nie przyznano. 1956 Alberto Closas Wszyscy jesteśmy potrzebni Todos somos necesarios Otto Eduard Hasse Canaris Canaris 1957 Charles Vanel Beczka prochu Le feu aux poudres 1958 Kirk Douglas Wikingowie The Vikings James Stewart Zawrót głowy Vertigo 1959 Adolfo Marsillach Skok do sławy Salto a la gloria 1960 Richard Attenborough Jack Hawkins Bryan Forbes Roger Livesey Nigel Patrick Liga dżentelmenów The League of Gentlemen 1961 Gert Fröbe Łotr i krzyż Der Gauner und der liebe Gott 1962 Peter Sellers Walc torreadorów Waltz of the Toreadors 1963 Jack Lemmon Dni wina i róż Days of Wine and Roses 1964 Richard Attenborough Seans w deszczowe popołudnie Séance on a Wet Afternoon Maurice Biraud Przygody Salavina Les aventures de Salavin 1965 Marcello Mastroianni Casanova ’70 Casanova ’70 1966 Frank Finlay Otello Othello 1967 John Mills Nowożeńcy The Family Way Maurice Ronet Skandal Le scandal 1968 Sidney Poitier Z miłości do Ivy For Love of Ivy Claude Rich Kocham cię, kocham cię Je t'aime, je t'aime 1969 Nicol Williamson Śmiech w ciemności Laughter in the Dark 1970 Zoltán Latinovits Podróż wokół mojej czaszki Utazás a koponyám körül Innokientij Smoktunowski Czajkowski ЧайковскийCzajkowskij 1971 Vittorio Gassman Brancaleone i krzyżowcy Brancaleone alle crociate 1972 Fernando Rey Wątpliwość La duda Topol Śledź mnie! Follow Me 1973 Giancarlo Giannini To byłem ja Sono stato io! Lino Ventura Szczęśliwego Nowego Roku La bonne année 1974 Martin Sheen Badlands Badlands 1975 Al Pacino Pieskie popołudnie Dog Day Afternoon 1976 Zdzisław Kozień Skazany Skazany 1977 Héctor Alterio Nieznanemu Bogu A un dios desconocido 1978 José Sacristán Jesienny kwiat Un hombre llamado Flor de Otoño 1979 Nelson Villagra Więźniowie zaginieni Prisioneros desaparecidos 1980-1984 Nagrody nie przyznano. 1985 Piotr Siwkiewicz Yesterday Yesterday 1986 Ernesto Gómez Cruz Królestwo szczęścia El imperio de la fortuna 1987 Imanol Arias El Lute El Lute (camina o revienta) 1988 Fernando Rey Zapach zbrodniZimowy dziennik El aire de un crimenDiario de invierno 1989 Ari Bery Porwanie Túsztörténet 1990 Mulie Jarju Listy od Alou Las cartas de Alou 1991 Silu Seppälä Zombie i pociąg-widmo Zombie ja Kummitusjuna 1992 Roberto Sosa Niebezpieczny patrol El patrullero 1993 Juan Echanove Madregilda Madregilda 1994 Javier Bardem Detektyw i śmierćPoliczone dni El detective y la muerteDías contados 1995 Nicolas Cage Zostawić Las Vegas Leaving Las Vegas 1996 Michael Caine Krew i wino Blood and Wine 1997 Federico Luppi Martin Martín (Hache) 1998 Ian McKellen Bogowie i potwory Gods and Monsters 1999 Jacques Dufilho Co to za życie? C'est quoi la vie? 2000 Gianfranco Brero Czerwony atrament Tinta roja 2001 Düzgün Ayhan Ucieczka do raju Escape to Paradise 2002 Liu Peiqi Dwa światy 和你在一起He ni zai yi qi 2003 Luis Tosar Moimi oczami Te doy mis ojos 2004 Ulrich Thomsen Bracia Brødre 2005 Juan José Ballesta 7 dziewic 7 vírgenes 2006 Juan Diego Odejdź raz na zawsze Vete de mí 2007 Henry O Tysiąc lat żarliwych modlitw A Thousand Years of Good Prayers 2008 Oscar Martínez Puste gniazdo El nido vacío 2009 Pablo Pineda Ja, też! Yo, también 2010 Conor McCarron Chuligani Neds 2011 Antonis Kafetzopoulos I sprawiedliwość nie dla wszystkich Άδικος ΚόσμοςAdikos kosmos 2012 José Sacristán Martwy i szczęśliwy El muerto y ser feliz 2013 Jim Broadbent Weekend ostatniej szansy Le Week-End 2014 Javier Gutiérrez Stare grzechy mają długie cienie La isla mínima 2015 Ricardo Darín Javier Cámara Truman Truman 2016 Eduard Fernández Człowiek o tysiącu twarzy El hombre de las mil caras 2017 Bogdan Dumitrache Pororoca Pororoca 2018 Darío Grandinetti Czerwony Rojo 2019 Bukassa Kabengele Pacificado Pacificado 2020 Mads Mikkelsen Thomas Bo Larsen Magnus Millang Lars Ranthe Na rauszu Druk
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona festiwalu
Kategoria:Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián Kategoria:Nagrody dla aktorów filmowych