mały|alt=Budynek dawnej szkoły w Słotwince|Budynek dawnej szkoły w Słotwince Szkoła w Słotwince – nieistniejąca obecnie wiejska szkoła powszechna i podstawowa oraz oddział przedszkolny, działające w latach 1914–1998 w przysiółku Słotwinka, stanowiącym południową część wsi Trzciana w gminie Świlcza w powiecie rzeszowskim, w obecnym województwie podkarpackim. Placówka powstała jako klasa eksponowana szkoły w Trzcianie, a od 1924 roku działała jako jednoklasowa publiczna szkoła powszechna stopnia I, później jako szkoła podstawowa i ognisko przedszkolne. Budynek szkolny mieścił się w dawnej rządcówce folwarku Christianich, a po likwidacji oddziału przedszkolnego został zaadaptowany na budynek mieszkalny.

Historia

Klasa eksponowana (1914–1924) Przed 1914 rokiem dzieci z Słotwinki uczęszczały do szkoły w Trzcianie, oddalonej o około 3 km, co ze względu na stan dróg, warunki pogodowe oraz ubogie ubranie uczniów stanowiło znaczne utrudnienie. W roku szkolnym 1914/1915, decyzją władz szkolnych, utworzono w Słotwince klasę eksponowaną szkoły w Trzcianie, do której przydzielono tymczasowego nauczyciela Stanisławę Dziubkową. Zajęcia prowadzono w wynajętej izbie w domu gospodarza Pawła Cymra; pomieszczenie było ciasne, niskie i słabo oświetlone i pełniło funkcję klasy do grudnia 1921 roku.

Kronika szkolna nie podaje liczby uczniów w pierwszych latach działania klasy eksponowanej, co wiązało się z zakłóceniami spowodowanymi I wojną światową. Nauka odbywała się w systemie klas łączonych: rano uczyły się klasy III i IV, po południu – klasy I i II.

Zakup rządcówki i szkoła powszechna (1920–1939) W 1920 roku gmina Trzciana zakupiła w Słotwince budynek dawnej rządcówki folwarcznej wraz z parcelą gruntu z przeznaczeniem na szkołę. Rok później mieszkańcy przysiółka dobrowolnie opodatkowali się na remont i adaptację obiektu: wymieniono stolarkę, położono nowy dach, usunięto część ścian działowych, uzyskując dużą salę lekcyjną. Parter budynku mieścił mały hol, dwie sale lekcyjne oraz izbę z kuchnią kaflową, pełniącą funkcję mieszkania nauczycielskiego; ogrzewanie zapewniały dwa piece kaflowe. Na poddaszu urządzono później dodatkowe mieszkanie dla nauczyciela.

20 listopada 1921 roku rozpoczęto naukę w nowym budynku, a w styczniu 1922 roku proboszcz parafii trzciańskiej ks. Tadeusz Stachurski dokonał jego poświęcenia po uroczystej mszy świętej w kościele parafialnym. W lutym 1924 roku Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego zniosło klasę eksponowaną i utworzyło jednoklasową Publiczną Szkołę Powszechną stopnia I w Trzcianie-Słotwince.

W 1926 roku parcelę szkolną obsadzono grabami, a ogród warzywny od rekreacyjnego oddzielono krzewami bzów. W 1937 roku przeprowadzono remont kapitalny budynku, połączony z uroczystością poświęcenia wnętrz; ważną rolę odegrał wójt jednowioskowej gminy Trzciana Jan Fugas, będący jednocześnie przewodniczącym miejscowej rady szkolnej. Dzięki wsparciu Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych oraz zaangażowaniu lokalnych gospodarzy, m.in. Stanisława Dziedzica i Wawrzyńca Kozubala, szkoła w Słotwince funkcjonowała jako sześciooddziałowa, przy czym klasy I i II realizowano w cyklu jednorocznym, a klasy III i IV – w cyklu dwuletnim.

Druga wojna światowa (1939–1945) W czasie okupacji niemieckiej szkoła funkcjonowała jako jednoklasowa polska szkoła powszechna w Trzcianie-Słotwince. W roku szkolnym 1939/1940 zajęcia rozpoczęto dopiero 23 października; nauka odbywała się bez podręczników, a miesięcznik „Ster” zastępował większość książek. Z powodu braku opału, epidemii kokluszu i czerwonki oraz trudnych warunków bytowych odnotowano długie przerwy w nauce i niski poziom przygotowania uczniów, a także bardzo trudną sytuację materialną nauczycieli. 3 marca 1944 roku ostatnie patrole niemieckie opuściły Słotwinkę.

Szkoła powszechna i podstawowa po 1945 roku Po zakończeniu wojny placówka działała jako Publiczna Szkoła Powszechna w Trzcianie-Słotwince, a następnie jako szkoła podstawowa z klasami łączonymi I–IV. W latach 1957–1959 Szkoła Podstawowa w Słotwince organizacyjnie przynależała do szkoły podstawowej w Błędowej Zgłobieńskiej. W 1973 roku wprowadzono w gminie Świlcza zbiorczą szkołę gminną w Świlczy; w jej ramach funkcjonowała Szkoła Podstawowa w Trzcianie-Słotwince z klasami I–III.

W 1948 roku na terenie szkoły wybudowano studnię i budynek gospodarczy mieszczący szkolne ubikacje oraz urządzono kancelarię i świetlicę. W 1952 roku szkołę zelektryfikowano, a w połowie lat 60. XX wieku przeprowadzono kolejne prace remontowe, m.in. naprawę dachu, ogrodzenie parceli, obmurowanie studni i wykonanie chodników. W latach 80. XX wieku wykonano instalację gazową, wodociągową i telefoniczną oraz odnowiono elewację, jednak budynek nadal nie posiadał kanalizacji ani centralnego ogrzewania.

Na terenie parafii trzciańskiej w drugiej połowie XX wieku działały cztery szkoły podstawowe: w Trzcianie, Dąbrowie, Słotwince i Błędowej Zgłobieńskiej, w których katechezę prowadzili miejscowi kapłani.

Oddział przedszkolny i likwidacja placówki (1978–1998) W 1978 roku w budynku w Słotwince utworzono Ognisko Przedszkolne (oddział przedszkolny) dla dzieci sześcioletnich ze Słotwinki i Błędowej Zgłobieńskiej. Dzieci objęte były wychowaniem moralno-społecznym i umysłowym, rozwijano ich mowę, myślenie, pojęcia matematyczne oraz wiedzę o przyrodzie, a zajęcia obejmowały także elementy wychowania plastycznego, muzycznego, technicznego i zdrowotnego. Oddział funkcjonował w wymiarze pięciu godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu, pełniąc ważną funkcję wyrównawczą w środowisku wiejskim.

Na mocy ustawy o systemie oświaty z 1991 roku finansowanie szkół podstawowych i przedszkoli zostało przekazane samorządom gminnym, co objęło również placówki na terenie gminy Świlcza. W 1997 roku oddano do użytku nową szkołę podstawową w Błędowej Zgłobieńskiej, a wobec niżu demograficznego i wystarczającej bazy lokalowej postanowiono przenieść słotwiński oddział przedszkolny do tej miejscowości. Uchwałą Rady Gminy Świlcza z 8 sierpnia 1998 roku oddział przedszkolny w Słotwince został formalnie zlikwidowany, a dzieci włączono do obwodu szkoły w Błędowej Zgłobieńskiej.

Po zakończeniu działalności oświatowej budynek, stanowiący własność gminy Świlcza, został po niewielkich przeróbkach zaadaptowany na mieszkanie dwóch rodzin.

Budynek Budynek szkoły w Słotwince był murowaną rządcówką dawnego folwarku Christianich, położoną w centrum przysiółka przy drodze powiatowej. Po adaptacji na cele oświatowe parter mieścił dwie sale lekcyjne, hol wejściowy oraz izbę z kuchnią kaflową pełniącą funkcję mieszkania nauczycielskiego, a na poddaszu wyodrębniono dodatkowe pomieszczenia mieszkalne. Na terenie parceli szkolnej znajdował się ogród warzywny i część rekreacyjna, studnia oraz budynek gospodarczy z sanitariatami.

W kolejnych dziesięcioleciach budynek był wielokrotnie remontowany i modernizowany, jednak na przestrzeni lat, kiedy szkoła funkcjonowała, nie został wyposażony w kanalizację ani centralne ogrzewanie.

Nauczanie i wychowanie W okresie międzywojennym nauka w szkole odbywała się w systemie klas łączonych w jednej sali lekcyjnej. Podstawowymi przedmiotami były język polski, rachunki i religia, uzupełniane przez zajęcia praktyczne, śpiew, ćwiczenia cielesne, geografię z przyrodą, rysunek i historię. Tygodniowy wymiar zajęć wynosił 15 godzin w klasach I–II i 19 godzin w klasach III–IV. Zjawiskiem częstym było niepromowanie uczniów do następnej klasy z powodu słabszych postępów, nieregularnego uczęszczania do szkoły lub chorób, a niekiedy również z powodu śmierci dziecka.

Szkoła i kościół parafialny w Trzcianie były ściśle związane: uczniowie rozpoczynali i kończyli rok szkolny udziałem we mszy świętej, tam też przystępowali do pierwszej komunii i uczestniczyli w uroczystościach religijnych. W szkole obchodzono również święta państwowe, m.in. 3 maja i 11 listopada, oraz organizowano akademie z okazji rocznic związanych z prezydentem Ignacym Mościckim i marszałkiem Józefem Piłsudskim, a po II wojnie światowej – także świeckie uroczystości propagandowe, takie jak obchody Święta Pracy, rocznic urodzin Włodzimierza Lenina i Józefa Stalina, rocznic powstania PZPR czy akademie poświęcone przyjaźni polsko-radzieckiej.

W latach 30. XX wieku przy szkole powstała biblioteka uczniowska, zainicjowana przez nauczycielkę Helenę Janikównę, która za środki uzyskane ze szkolnego sklepiku zakupiła kilkadziesiąt książek i oprawiła roczniki pisma „Płomyk”. W okresie powojennym i w czasach PRL w szkole kontynuowano działalność wychowawczą i opiekuńczą, w tym organizację uroczystości szkolnych i środowiskowych oraz zapewnianie podstawowej opieki nad dziećmi z Słotwinki i okolicznych przysiółków.

Stosowane środki dyscyplinujące obejmowały m.in. pozostawianie uczniów „w kozie” po lekcjach w celu odrobienia zaległości, stawianie w kącie czy kary fizyczne, co odzwierciedla ówczesne normy wychowawcze.

Kadra pedagogiczna Zestawienie sporządzone na podstawie kroniki szkolnej i opracowania monograficznego pozwala odtworzyć obsadę nauczycielską szkoły w Słotwince w latach 1914–1998.

Okres klasy eksponowanej (1914–1924): Stanisława Dziubek (1914–1915). Helena Szczepanik (1915–1916). Maria Pyśko-Janda (1916–1918). Zenon Hakalla (1920–1921). Ignacy Hulek (1922–1923).

Jednoklasowa Publiczna Szkoła Powszechna st. I w Trzcianie-Słotwince (1924–1939): Helena Jarębska (1924–1930). Helena Hul (1929–1930). Stanisława Pytel (1929–1930). Stefania Janik (1930–1934). Czesław Sokołowski (od 1934). Zbigniewa Schultis (1934–1939). Helena Janikówna – nauczycielka związana ze szkołą, inicjatorka biblioteki uczniowskiej (ok. 1930).

Jednoklasowa Polska Szkoła Powszechna w Trzcianie-Słotwince (1940–1945): Józef Kłeczek (1940–1941). Aleksander Kuźmicz (1944–1947).

Publiczna Szkoła Powszechna i Szkoła Podstawowa w Słotwince (lata 1947–1973): Maria Burda (1947–1970). Weronika Dworak (1970–1973).

Zbiorcza Szkoła Gminna w Świlczy – Szkoła Podstawowa w Trzcianie-Słotwince (klasy I–III, 1973–1978): Maria Morawiec (1974–1975). Czesława Wilk (1975–1983).

Oddział przedszkolny w Trzcianie-Słotwince (1978–1998): Genowefa Pyziak (1980–1981). Teresa Matwiej (1981–1982). Alicja Rzeszutek (1984–1985). Maria Kozdra-Bułdak (1983–1998).

Dziedzictwo Szkoła w Trzcianie-Słotwince była jedną z czterech szkół podstawowych działających w XX wieku na terenie parafii Trzciana i odgrywała istotną rolę w upowszechnianiu oświaty w południowej części gminy Świlcza. Oprócz funkcji edukacyjnych pełniła również funkcję ośrodka życia religijnego i kulturalnego Słotwinki, stanowiąc miejsce zebrań, przedstawień i uroczystości lokalnych. Współcześnie pamięć o placówce jest podtrzymywana w lokalnych opracowaniach historycznych oraz działalności stowarzyszeń wiejskich z Trzciany-Słotwinki.

Zobacz też Trzciana (powiat rzeszowski) Świlcza Błędowa Zgłobieńska

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Trzciana (powiat rzeszowski)