Regimenty piesze koronne i litewskie – oddziały piechoty wojska I Rzeczypospolitej cudzoziemskiego autoramentu (piechoty niemieckiej) w okresie panowania Jana III Sobieskiego i w czasach saskich.

Charakterystyka Regiment piechoty w drugiej połowie XVII w. składał się ze sztabu i kilku kompanii o różnym składzie osobowym. Duże oddziały liczyły około 1000–1600 stawek żołdu, ale występowały też mniejsze po 450–700 porcji. Po 1667 Jan Sobieski zdecydował się obniżyć poważnie ich stany etatowe. Po redukcji liczyły one około 250–300 stawek żołdu. Miało to związek z potrzebą utrzymania większej liczby regimentów i ich zadaniami mobilizacyjnymi. W1677 obniżono jeszcze bardziej stany etatowe regimentów. Regiment gwardii liczył 380 porcji, 6 regimentów miało 280, 12 po 180 i 1 ze 120 porcjami. W drugiej wojnie z Turcją liczba oddziałów piechoty była nie mniejsza niż w pierwszej, ale jej ogólna liczebność znacznie niższa. W regimentach pojawiły się tzw. frejkompanie piechoty cudzoziemskiej liczące po 80 i 100 „porcji”.

W skład dużych regimentów wchodziło zazwyczaj 8–10 kompanii, w skład mniejszych 6. Szeregowi w kompanii dzielili się zwykle na 3 kapralstwa obejmujące po 6–7 rot, każda po 6 żołnierzy. Liczba oficerów w stosunku do szeregowych i podoficerów wynosiła przeciętnie 1:40, a „ślepe” porcje, stanowiące wynagrodzenie kadry, pochłaniały przeciętnie 10% stanu etatowego jednostek, które należy odliczać od liczebności podawanej przez regestry.

Regiment powstawał drogą werbunku. Król wydawał na jego utworzenie patent wybranemu przez siebie człowiekowi (szefowi regimentu) , a następnie zawierał z nim umowę zwaną kapitulacją, w której szef zobowiązywał się utworzyć regiment na określonych warunkach. Początkowo szefami regimentów byli wyłącznie zawodowi oficerowie. Z czasem poczęli się o nie ubiegać magnaci polscy. Ci ostatni funkcje swe sprawowali tylko tytularnie. Faktycznymi organizatorami i dowódcami jednostek byli podpułkownicy (oberszterlejtnanci). Obowiązkiem podpułkownika było też sformowanie jednej z kompanii oraz czuwanie nad skompletowaniem, wyposażeniem i wyszkoleniem pozostałych kompanii (kapitańskich). Dowódcą pierwszej kompanii (lejbkompanii) był dowódca (szef) regimentu, drugiej podpułkownik, a trzeciej major. W kompaniach tych nie występowali kapitanowie, a dowodzili nimi w polu porucznicy. Kapitanów mianował pułkownik, a w porozumieniu z podpułkownikiem mianował też osoby wchodzące w skład sztabu regimentu. Oficerów młodszych mógł mianować podpułkownik, podoficerów – dowódca kompanii.

Sztaby Lata 60. XVII wieku: Sztab dużego regimentuMała primaplana (sztab kompanii)StanowiskoUposażenieStanowiskoUposażeniepułkownik12 stawek żołdukapitan4 stawki żołdupodpułkownik6 stawek żołduporucznik3 stawki żołdumajor4 stawki żołduchorąży2 stawki żołdukwatermistrz2 stawki żołduzbrojmistrz2 stawki żołdusekretarz2 stawki żołdufelczer1 stawka żołduaudytor2 stawki żołdu2 sierżantów1 stawka żołdukapelan2 stawki żołdufurier1 stawka żołduwachmistrz2 stawki żołdupomocnicy furierafelczer2 stawki żołdu2–3 doboszów1 stawka żołduprofos2 stawki żołdu3 kaprali1 stawka żołdupom. profosa1 stawka żołduczęsto:dowódca taboru2 stawki żołdumuzykancidobosz 1 stawka żołdupodchorążypisarz kompanijny

Regimenty piechoty Dyslokacja piechoty koronnej na leżach zimowych 1701/1702: regiment królewski pod gen. Brandtem regiment królowej pod gen. Flemmingiem regiment królewicza pod gen. Koszkielem regiment hetmana wielkiego koronnego regiment wojewody bełskiego, hetmana polnego koronnego regiment gen. artylerii koronnej regiment gen. lejt. Grobena regiment gen. d'Arquien regiment gen. Brandta regiment gen. Berensa regiment wojewody płockiego J. Krasińskiego regiment wojewody poznańskiego Stanisława Leszczyńskiego regiment wojewody ruskiego J. Jabłonowskiego regiment chorążego koronnego regiment podkomorzego koronnego J. D. Lubomirskiego regiment starosty szczurowieckiego regiment płk. Lubomirskiego regiment starosty sandomierskiego regiment podkanclerzego litewskiego St. Szczuki regiment gen. Rappa regiment kasztelana kamienieckiego N. Żaboklickiego regiment kasztelana elbląskiego J. Czapskiego regiment wojewody chełmińskiego T. Działyńskiego regiment gen. kwatermistrza Nenchy

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Struktury organizacyjne wojska I Rzeczypospolitej