Chorągiew pancerna koronna Dzieduszyckiego – oddział koronnej jazdy pancernej wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).

Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

W 1667 podpisany został traktat w Andruszowie i tym samym zakończyła się wojna z Moskwą. W tym też roku przeprowadzono redukcję wojsk koronnych o około 30%. Chorągiew kozacka starosty żydaczowskiego Dzieduszyckiego liczyła wtedy 70 koni.

W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. Oczekując na zgromadzenie się pospolitego ruszenia, hetman polny koronny Jan Sobieski zdecydował się zwalczać, wzmocnione Kozakami Piotra Doroszenki, czambuły tatarskie uderzeniami polskiej konnicy. W wyprawie na czambuły wzięła też udział chorągiew kozacka Dzieduszyckiego. Chorągiew walczyła w składzie pułku Jabłonowskiego, a liczyła wtedy 70 koni. . W kolejnym roku sejm nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna starosty żydaczewskiego Franciszka Dzieduszyckiego pod Cebrowskim.

Żołnierze chorągwi kasztelana kijowskiego Franciszka Dzieduszyckiego znaleźli się też w kompucie wojsk koronnych pod Wiedniem w 1683 (90 koni i wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej 1683 – 1699).Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku Stanisława Jabłonowskiego.

W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku hetmana wielkiego koronnego, chorągiew pancerna kasztelana kijowskiego liczyła 120 koni.

Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. Zgodnie z nowym etatem chorągiew wojewody podolskiego Franciszka Dzieduszyckiego liczyła 100 koni.

Traktat pokojowy w Karłowicach zakończył wojnę z Portą Ottomańską. Wiosną 1699 sejm pacyfikacyjny dokonał redukcji armii koronnej i nakazał przejście wojska na etaty pokojowe. Na przełomie 1701/1702, znajdująca się na leżach zimowych, chorągiew wojewody podolskiego (?) Franciszka Dzieduszyckiego wchodziła w skład Partii Pokuckiej i stacjonowała w m. Zabłotów. Liczyła wtedy 60 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Chorągwie w dobie wojny północnej Kategoria:Dzieduszyccy herbu Sas Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem