Państwowy Zakład Hodowli Roślin – przedsiębiorstwo państwowe prowadzone według zasad handlowych, mające na celu dążenie do podniesienia kultury rolnej w dziedzinie produkcji roślinnej.
Działalność Na podstawie dekretu z 1945 r. o Państwowych Zakładach Hodowli Roślin powołano ZakładDekret z dnia 8 października 1945 r. o Państwowych Zakładach Hodowli Roślin. Dz. U. 1945 nr 44, poz. 250.. Dekret miał moc ustawy na podstawie ustawy z 1945 г. o trybie wydawania dekretów ż mocą ustawyUstawa Krajowej Rady Narodowej z dnia 3 stycznia 1945 r. o trybie wydawania dekretów z mocą ustawy. Dz. U. 1945 nr 1, poz. 1.. W myśl dekretu Rada Ministrów postanowiła a Prezydium Krajowej Rady Narodowej zatwierdziło, że siedzibą centrali Zakładów jest siedziba władz naczelnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Wykonanie dekretu poruczono Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Ministrowi Skarbu.
Dekret z 1945 r. o Państwowym Zakładzie Hodowli Roślin określał podstawowe cele i zadania nowo utworzonej instytucji państwowej, której funkcjonowanie wpisywało się w proces odbudowy rolnictwa polskiego po II wojnie światowej oraz w kształtowanie scentralizowanego systemu zarządzania produkcją roślinnąDariusz Greń, Wpływ PGR-ów na oblicze wsi polskiej. Państwowy sektor rolny w historii polskiej wsi, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Warszawa 2023.. Zasadniczym celem Zakładu było podniesienie kultury rolnej w dziedzinie produkcji roślinnej, rozumiane jako poprawa jakości materiału siewnego, ujednolicenie metod hodowlanych oraz zapewnienie nadzoru państwa nad kluczowymi segmentami gospodarki nasiennej.
Do podstawowym zadaniem Zakładu należało zakładanie, prowadzenie oraz kontrola hodowli wszystkich roślin uprawnych w gospodarstwach hodowlanych państwowych i samorządowych. Kompetencje te obejmowały zarówno organizację procesu hodowlanego, jak i bieżący nadzór nad jego przebiegiem, w tym ocenę jakości materiału roślinnego oraz zgodności prowadzonej hodowli z obowiązującymi normami. Jednocześnie dekret przyznawał Zakładom uprawnienia kontrolne wobec hodowli prywatnych i spółdzielczych, a także wobec obrotu nasionami prowadzonego przez te podmioty.
Wprowadzenie państwowego nadzoru nad prywatną i spółdzielczą działalnością hodowlaną miało na celu zapewnienie jednolitych standardów jakościowych oraz podporządkowanie produkcji nasiennej ogólnym założeniom polityki rolnej państwa.
Istotnym elementem działalności Zakładu było rozmnażanie nasion zarówno własnych, jak i pochodzących z obcych hodowli. Proces ten realizowany był w wyspecjalizowanych ośrodkach państwowych oraz w gospodarstwach prywatnych na podstawie umów plantacyjnych. Zastosowanie systemu umów plantacyjnych umożliwiało włączenie rolników indywidualnych w państwowy system produkcji nasiennej przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad technologią uprawy i jakością uzyskanego materiału siewnego. Zakład pełnił w tym zakresie funkcję koordynującą i nadzorczą, odpowiadając za organizację produkcji oraz odbiór nasion spełniających określone normy.
Dekret z 1945 r. przewidywał także zakładanie i prowadzenie zakładów doświadczalnych nasiennych, które stanowiły zaplecze badawcze dla działalności hodowlanej Zakładu. W placówkach tych prowadzono doświadczenia polowe i laboratoryjne, mające na celu ocenę wartości użytkowej poszczególnych odmian roślin uprawnych. Zakłady doświadczalne umożliwiały weryfikację wyników prac hodowlanych oraz dostarczały podstaw do podejmowania decyzji o dopuszczeniu określonych odmian do produkcji masowej. Tym samym stanowiły istotny element procesu racjonalizacji produkcji roślinnej i jej oparcia na przesłankach naukowych.
Kolejnym celem działalności Zakładu był obrót handlowy nasionami. Dekret przyznawał Zakładowi kompetencje w zakresie dystrybucji materiału siewnego, co w praktyce prowadziło do centralizacji handlu nasionami w rękach państwa. Państwowy obrót nasionami umożliwiał kontrolę nad jakością oferowanego materiału siewnego, strukturą zasiewów oraz tempem wprowadzania nowych odmian do produkcji rolnej. Działalność ta miała istotne znaczenie dla realizacji planowych założeń produkcyjnych oraz dla stabilizacji rynku nasiennego w warunkach powojennej odbudowy gospodarki.
Uzupełnieniem systemu organizowanego przez Zakład było zakładanie i prowadzenie magazynów nasion. Magazyny te zapewniały odpowiednie warunki przechowywania materiału siewnego, umożliwiając jego konserwację, sortowanie oraz przygotowanie do dalszej dystrybucji. Państwowa sieć magazynów nasiennych pozwalała na tworzenie zapasów materiału siewnego, co miało znaczenie zarówno dla bieżącego funkcjonowania gospodarki rolnej, jak i dla zabezpieczenia ciągłości produkcji w sytuacjach nadzwyczajnych. W ten sposób magazyny nasienne stanowiły istotny element infrastruktury organizacyjnej państwowego systemu hodowli i nasiennictwa.
Zakład prowadził gospodarkę na podstawie rocznych planów finansowo-gospodarczych, które podlegały zatwierdzeniu przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Jednocześnie Zakład stanowił odrębną jednostkę gospodarczą, prowadzoną według zasad handlowych. Zakładanie lub likwidowanie przez Zakład własnych gospodarstw nasiennych, wymagało uprzedniej zgody Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych.
Na czele Zakładu stał dyrektor, którego mianował i zwalniał Minister Rolnictwa i Reform Rolnych. Dyrektor odpowiedzialny był za prawidłowe i celowe prowadzenie Zakładu. Na wniosek dyrektora Minister Rolnictwa i Reform Rolnych mianował i zwalniał zastępców dyrektora.
Zakłady działały na podstawie statutu, wydanego przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. O likwidacji majątku Zakładów decydował Minister Skarbu w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych. Majątek Zakładów w razie ich likwidacji przechodził na cele, podlegające ustaleniu przez obu tych Ministrów.
W 1949 r. zniesiono Zakład a jego majątek przeniesiono do nowo tworzonych państwowych gospodarstw rolnychDekret z dnia 28 września 1949 r. o zniesieniu instytucji państwowych zakładów chowu koni i przedsiębiorstwa państwowego „Państwowe Zakłady Hodowli Roślin”. Dz. U. 1949 nr 53, poz. 405.Zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 29 marca 1949 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu i Prezesem Centralnego Urzędu Planowania, o utworzeniu Centralnego Zarządu Państwowych Gospodarstw Rolnych. M.P. 1949 nr 19, poz. 286..
Przypisy
Kategoria:Rolnictwo w PRL Kategoria:Polskie organizacje rolnicze