Atalia (fr. Athalie) – pięcioaktowa sztuka z 1691 pióra Jeana Baptiste’a Racine’a, będąca ostatnią tragedią w jego dorobku. Opisywana jako arcydzieło, a także stawiana za przykład talentu Racine’a. Prapremiera miała miejsce 5 stycznia 1691 w Maison royale de Saint-Louis w Saint-Cyr-l’École.

Geneza Po sukcesie tragedii z 1689, w 1691 Jean Baptiste Racine opublikował Atalię, nową sztukę o tematyce biblijnej, przeznaczoną dla uczniów Maison royale de Saint-Louis, utworzonej przez Madame de Maintenon w Saint-Cyr-l’École.

Fabuła Opracowano na podstawie materiału źródłowego:

Atalia, wdowa po królu Judy Joramie, rządzi krajem i uważa, że wymordowała pozostałą resztę rodziny królewskiej. Porzuciła na rzecz kultu Baala. Jednak wnuk zmarłego króla, Joasz, został uratowany przez żonę arcykapłana. Akt 1 – Jojada, żydowski arcykapłan, zapewnia Abnera, oficera wojskowego, że udzieli wsparcia ewentualnemu potomkowi króla Judy, jeśli ten się pojawi. Następnie zgadza się ze swoją żoną Joszebą ujawnić istnienie Joasza i zdetronizować Atalię, przywracając w ten sposób krajowi prawdziwą religię. Akt 2 – Atalia udaje się do żydowskiej świątyni, gdzie znajduje niemowlę, które widziała we śnie (nie wie, że tym dzieckiem jest Joasz i że został on wychowany przez Jojada w religii żydowskiej). Prosi Jojada, aby przyprowadził dziecko i zaprasza go, aby zamieszkał z nią w pałacu. thumb|Atalia przesłuchująca Joasza (aut. Charles-Antoine Coypel, 1741) thumb|Racine recytujący Atalię przed Ludwikiem XIV i Madame de Maintenon (aut. , 1819) thumb|Sarah Bernhardt w sztuce Atalia (1920) Akt 3 – Obawiając się spisku Jojada, Atalia chce wysłać Joasza jako zakładnika. Arcykapłan przygotowuje się do ogłoszenia Joasza królem, aby przyspieszyć sprawę. Akt 4 – Joasz ujawnia, że ​​jest potomkiem i następcą królów Judy. Kapłani blokują Świątynię. Akt 5 – Atalia przygotowuje się do wyparcia rebeliantów ze Świątyni. Przychodzi po dziecko. Jojada mówi jej, że to Joasz. Na zewnątrz napastnicy wpadają w panikę i uciekają, zaś Jojada zabija Atalię.

Bohaterowie Opracowano na podstawie materiału źródłowego: Joasz – król Judy, syn Ochozjasza Atalia – wdowa po Joramie, babka Joasza Jojada – arcykapłan żydowski Joszeba – ciotka Joasza, żona arcykapłana Zachariasz – syn Jojady Salomith – siostra Zachariasza Abner – jeden z naczelnych dowódców królów Judy Azariasz, Izmael – arcykapłani, lewici Mathan – kapłanka, wyznawczyni kultu Baala Nabal – powierniczka Mathan Agar – kobieta z orszaku Atalii

Premiera i odbiór Prapremiera Atalii odbyła się 5 stycznia 1691 w Maison royale de Saint-Louis w Saint-Cyr-l’École. Po wydaniu spotkała się z krytyką moralistów. Przeciwnicy teatru w ogóle, byli oburzeni, że sztuka, nawet o wzniosłej tematyce, jest wystawiana przez pensjonariuszy pobożnej instytucji. Po śmierci Madame de Maintenon Atalię wystawiano również w teatrach publicznych, lecz nigdy nie stała się jedną z najpopularniejszych sztuk Racine’a, mimo że Voltaire uważał ją za „być może arcydzieło ludzkiego umysłu”. Charles-Augustin Sainte-Beuve stwierdził, że tragedia ta jest porównywalna z Królem Edypem pod względem piękna, „z dodatkiem prawdziwego Boga”, natomiast August Wilhelm Schlegel uważał, że Atalię „ożywia boskie tchnienie”. Z kolei inni krytycy przekonywali, że poetyka dramatu w tej sztuce jest lepsza od poetyki Arystotelesa.

Farmaceuta pan Homais, jeden z bohaterów powieści Pani Bovary pióra Gustave’a Flauberta z 1857, nazywa ją „najbardziej nieśmiertelnym arcydziełem francuskiej sceny” i nadaje jednej ze swoich córek imię Atalia.

W latach 1751–1752 sztukę, w przekładzie Stanisława Konarskiego i Antoniego Orłowskiego, wystawiano w Collegium Nobilium pijarów w Warszawie.

Po latach sztukę Racine’a, będącą ostatnią tragedią w jego dorobku, określa się mianem arcydzieła „jednego z największych znanych artystów literackich”, a także „najbardziej dojrzałym dziełem” geniuszu Racine’a.

Uwagi

Przypisy Voltaire, Discours historique et critique. Jednakże w liście do Cideville’a z 1761 autor uzasadniał tę wypowiedź następująco: „Atalia, będąca arcydziełem poezji, jest nie mniej arcydziełem fanatyzmu”.

Kategoria:Francuskie utwory dramatyczne