Kamienica Adolfa Fröhlicha w Katowicach (także Kamienica Louisa Borinskiego bądź „Belweder”) – kamienica w Katowicach, która znajdowała się w zachodniej pierzei Rynku, w miejscu oddanego do użytku w 1975 roku Spółdzielczego Dom Handlowego „Skarbek”. Wzniesiona została prawdopodobnie na początku lat 70. XIX wieku w stylu neorenesansowym, a rozebrano ją w marcu 1971 roku.
Historia Karczma dworska i powstanie kamienicy
lewo|mały|Katowice w latach 30. XIX wieku na litografii Ernsta Wilhelma Knippla; po prawej stronie widoczna jest karczma katowicka
W centrum Katowic, na skrzyżowaniu szlaków biegnących w czterech kierunkach, w rejonie późniejszego Rynku, przed 1816 rokiem wzniesiono karczmę dworską (według innego źródła jej istnienie poświadczał urbarz z początku XVIII wieku). Wzniesiono ją na terenie dominalnym, w pobliżu Kuźnicy Boguckiej i stawu hutniczego. Około 1830 roku karczmę wziął w arendę Adolf (Adolph) Fröhlich, który wraz z rodziną osiedlił się w Katowicach jako pierwszy przedstawiciel narodu żydowskiego w miejscowości.
Karczma została uwieczniona na litografii Ernsta Wilhelma Knippla z połowy XIX wieku, kiedy to w zabudowie wsi Katowice dominowały wielkie zagrody.
Po przeniesieniu zarządy dóbr Wincklerów z Mysłowic do Katowic w 1846 roku i otwarciu stacji kolejowej w 1846 roku karczma przestała skupiać życie towarzyskie miejscowości. Wówczas to zaczęto budować murowane domy.
W 1856 roku, przed nadaniem Katowicom praw miejskich, opracowano pierwszy plan urbanistyczny autorstwa Heinricha Moritza Augusta Nottebohma. Wytyczono na nim m.in. Friedrichsplatz – późniejszy Rynek, a tereny w promieniu około kilometra od głównego placu miały pełnić funkcje reprezentacyjne.
Gwałtowny rozwój budownictwa w Katowicach nastąpił po nadaniu praw miejskich 11 września 1865 roku.
Wcześniej, bo w 1864 roku doszło do zawalenia się karczmy, a jej właściciel, Adolf Fröhlich, wykupiwszy wcześniej od Tiele-Wincklerów budynek wraz z gruntem, wzniósł w jej pobliżu jednopiętrowy dom z narożnym belwederem, cofając linię zabudowy Rynku w kierunku zachodnim. Fröhlich był wówczas także właścicielem hotelu „De Prusse”, który znajdował się także przy obecnym Rynku. Kamienica została wzniesiona prawdopodobnie na początku lat 70. XIX wieku.
Początki działalności i lata międzywojenne lewo|mały|Rynek na zdjęciu wykonanym pomiędzy 1929 a 1939 rokiem; po lewej kamienica Adolfa Fröhlicha z reklamą firmy Bayer
Na parterze kamienicy od początku swojej działalności mieściły się ekskluzywne sklepy, a na piętrze znajdowały się mieszkania właściciela budynku. Działała tam oberża (Gasthaus), a później cukiernia Juliusa Allendorfa.
Pod adresem Grundmannstrasse 1 funkcjonował co najmniej od lat 70. XIX wieku sklep kolonialno-korzenny pochodzącego z Wrocławia Louisa Borinskiego. Był także właścicielem pierwszej w Katowicach palarni kawy, a rodzina Borinskich przez kilka pokoleń prowadziła w mieście handel kolonialny. Sklep od początku 1900 roku prowadzili Ernest i Rudolf Borinscy, a następnie przeniesiono do budynku przy obecnej ulicy 3 Maja 3. Spokrewniony z nimi był Ernst Borinski.
W latach międzywojennych cukiernia Allendorfa stała się własnością powstańca wielkopolskiego Franciszka Liczbińskiego. Tam pracowała jako kasjerka jego córka Irmgarda, która poślubiła płk. Karola Świnarskiego. Mieli oni syna Konrada, reżysera.
W 1935 roku właścicielami budynku przy Rynku 1 i ulicy A. Mickiewicza 2 byli spadkobiercy Adolfa Fröhlicha. Pod adresem Rynek 1 działał wówczas m.in. skład z konfekcją męską Ernesta Wienera, natomiast pod adresem ulica A. Mickiewicza 2 piekarnia i cukiernia Alfreda Filipczyka, zakład krawiecki Henryka Messingera, księgarnia Scholza i Frestera czy kawiarnia Mariana Liczbińskiego. Właścicielami części budynku przy ulicy A. Mickiewicza 4 byli natomiast Weichmann i Baender. Tam też działy wówczas m.in.: skład kolonialny Borinskiego, skład papieru Rudolfa Steinfelda czy skład sukna Wiktora Runda.
W dwudziestoleciu międzywojennym w kamienicy Adolfa Fröhlicha działała także prywatna klinika dra Speiera oraz hurtownia maszyn i rowerów prowadzona przez Izydora Genendelmanna.
Lata powojenne i rozbiórka kamienicy Po II wojnie światowej w kamienicy przy Rynku 1 w Katowicach mieściła się kawiarnia „Teatralna” oraz sklep delikatesowy, który po odebraniu go rodzinie Borinskich poszerzono i część cukierni Liczbińskiego. Na dachu kamienicy pojawiały się neony, w tym reklamujące Śląski Ogród Zoologiczny.
mały|Spółdzielczy Dom Handlowy „Skarbek” w 2022 roku; stanął on w miejscu za kamienicą Adolfa Fröhlicha w zachodniej pierzei Rynku
Po II wojnie światowej przystąpiono do realizacji przebudowy centrum Katowic, w wyniku którego Rynek wraz z późniejszą aleją W. Korfantego zyskał nowoczesną zabudowę – powstały m.in. domy handlowe, hotele, pawilony usługowo-handlowe czy biurowce. W 1954 roku opracowano plan perspektywiczny zagospodarowania przestrzennego Katowic, który zakładał m.in. wyburzenie dotychczasowej zabudowy Rynku prócz gmachu obecnego Teatru Śląskiego im. S. Wyspiańskiego.
Jedne z kolejnych koncepcji przebudowy północnej, północno-zachodniej i północno wschodniej części katowickiego Rynku pojawiły się w 1967 roku. Wedle tych planów w miejsce kamienicy Adolfa Fröhlicha miał powstać piętnasto-szesnastopiętrowy gmach domu towarowego i administracji Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem”, lecz ostatecznie powstał tam Spółdzielczy Dom Handlowy „Skarbek”.
14 stycznia 1971 roku Miejska Rada Narodowa w Katowicach przyjęła uchwałę o konieczności wyburzenia budynków w narożniku ulic 3 Maja i A. Mickiewicza oraz Rynku. Argumentowano to m.in. zużyciem substancji, brakiem opłacalności remontu kamienic czy ich „nieestetycznym wyglądem”. Wykwaterowano 58 rodzin.
Wyburzenia kwartału kamienic rozpoczęto 14 marca 1971 roku. W pierwszym etapie (budynki od strony ulicy 3 Maja, Rynku i ulicy A. Mickiewicza 2) wyburzono je systemem minerskim w trzech odstępach czasowych. W drugim etapie (kamienica przy ulicy A. Mickiewicza 4 oraz oficyny), rozpoczętym 21 marca tego samego roku, wykonywano roboty strzałowe. 14 lipca tego samego roku został przekazany plac budowy pod budowę „Skarbka”.
Dom handlowy „Skarbek” stanął w rejonie placu za rozebraną kamienicą. Oddany do użytku w 1975 roku gmach charakteryzuje się ujęciem bryły gmachu pasami elementów zamykających przestrzeń handlową. Zaprojektowany został przez Juranda Jareckiego, a jego kubatura wynosi ponad 62 tys. m³.
Charakterystyka mały|Obecna ulica 3 Maja na przedwojennej pocztówce; po prawej kamienica Adolfa Fröhlicha z charakterystycznym belwederem
Kamienica znajdowała się w zachodniej pierzei Rynku w Katowicach, na terenie późniejszej dzielnicy Śródmieście. Istniała pod adresami: Rynek 1, ulica A. Mickiewicza 2 i 4 oraz ulica 3 Maja 1 i 3.
Została ona wzniesiona w stylu neorenesansowym. Boniowany parter kamienicy, posiadający okrągłołukowe otwory, artykułowano prostokątnymi oknami drugiej kondygnacji (piano nobile) i znajdującymi się nad nimi niewielkimi oknami poddasza (mezzanino).
Trójkondygnacyjnemu narożnikowi kamienicy (belwederowi), od strony późniejszej ulicy 3 Maja, nadano osobną artykulację. Wyróżniał się dodatkową kondygnacją i został zamknięty tarasem widokowym. Narożnik u zbiegu późniejszej ulicy A. Mickiewicza i Rynku został natomiast ścięty i zaokrąglony.
Gmach zwieńczono wydatnym gzymsem koronującym, wspartym na konsolach.
Zobacz też Architektura Katowic
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Architektura neorenesansowa w Katowicach Fröhlich Kategoria:Śródmieście (Katowice) Kategoria:Ulica 3 Maja w Katowicach Kategoria:Ulica Adama Mickiewicza w Katowicach Katowice Kategoria:Nieistniejące obiekty budowlane w Katowicach