mały|Papież Klemens VI

Unigenitus – bulla papieska ogłoszona przez Klemensa VI 27 stycznia 1343 roku. Bulla ta ustanawia lata jubileuszowe co 50 lat, poczynając od roku 1350 oraz zawiera definicję dogmatyczną istnienia w Kościele katolickim nieskończonego Skarbca Zasług (Thesaurus Meritorium), których jedynym i suwerennym dysponentem jest papież.Por. Nauczanie to zakwestionował Marcin Luter w swoich dziewięćdziesięciu pięciu tezach (tezy 56–58), co skłoniło Leona X do potępienia nauk Lutra bullą Exsurge Domine w 1520 r. i ostatecznie ekskomuniki reformatora bullą Decet Romanum Pontificem w styczniu 1521 r.

Kontekst historyczny W 1300 roku papież Bonifacy VIII ogłosił 1300 r. n.e. rokiem jubileuszowym i ustalił harmonogram, zgodnie z którym miał on być obchodzony co 100 lat.Herbert Thurston, „The Holy Year of Jubilee” (St. Louis MO: B. Herder 1900), s. 6–25. Jednak po wyborze papieża Klemensa VI w 1342 roku, lud rzymski, cierpiąc z powodu nieobecności papieża i ogólnego zamieszania w Państwie Kościelnym, zażądał od Klemensa zorganizowania jubileuszu. Diana Wood, „Clement VI: Pontificate and Ideas of an Avignon Pope” (Cambridge: Cambridge University Press, 1989, s. 90) Klemens przychylił się do tego i w 1343 roku ogłosił bullę Unigenitus, która ustanowiła 1350 r. n.e. rokiem jubileuszowym.

Treść Bulla Klemensa VI wyjaśnia, że zasługi Jezusa Chrystusa są nieskończone, a jedna kropla Jego krwi wystarczyłaby do zbawienia całego świata. Do tego dochodzą nadmiarowe zasługi Maryi i świętych. Ten "nadmiar" łask tworzy duchowy Skarbiec Zasług (Thesaurus Meritorium), którym jedynym i suwerennym dyspozytorem jest papież, który jako następca św. Piotra posiada władzę "kluczy" i może nim zarządzać i rozdzielać go wiernym.

490. Jednorodzony Syn Boży [...] „który stał się dla nas mądrością od Boga i sprawiedliwością, i uświęceniem" (1 Kor 1, 30), „nie przez krew kozłów i cielców, lecz przez własną krew wszedł raz na zawsze do Miejsca Świętego i osiągnął wieczne odkupienie" (Hbr 9, 12). Albowiem odkupił nas nieprzemijającym złotem i srebrem, ale drogocenną krwią swoją, baranka niepokalanego i bez zmazy (por. 1 P 1, 18). Niewinny, ofiarowany na ołtarzu krzyża, wylał - jak wiadomo - nie maleńką kroplę krwi, która przecież na skutek zjednoczenia ze Słowem wystarczyłaby naodkupienie całego rodzaju ludzkiego, lecz wylał ją obficie niby jakiś strumień, tak że „odstopy nogi do szczytu głowy nie było w Nim czegoś zdrowego" (Iz 1,6). Jakżeż wielki więc skarbiec nabył przez to dla walczącego Kościoła, dla którego tak wielkie, miłosierne wylanie krwi nie było daremne, próżne i zbyteczne! Dobry Ojciec chciał swym synom dać skarb, aby w ten sposób zaistniał „dla ludzi skarb nieprzebrany, ci którzy go zdobyli przyjaźń sobie Bożą zjednali" (Mdr 7, 14).

491. Ten właśnie skarb [...] [Bóg] powierzył świętemu Piotrowi, klucznikowi nieba i jego następcom, swoim namiestnikom na ziemi, aby był rozdawany wiernym dla zbawienia i aby prawdziwie pokutującym i spowiadającym się miłosiernie go udzielano dla pobożnych i rozumnych przyczyn, odpuszczając doczesną karę należną za grzechy, bądź zupełnie, bądź częściowo, tak ogólnie, jak i w poszczególnych przypadkach (według tego, co uznają za pożyteczne przed Bogiem).

492. Wiadomo, że do powiększenia tego skarbca przyczyniają się zasługi błogosławionej Bogurodzicy i wszystkich wybranych, od pierwszego sprawiedliwego aż do ostatniego. Nie należy wcale obawiać się o wyczerpanie, czyli o zmniejszenie tego skarbca tak ze względu na nieskończone (jak wyżej powiedziano) zasługi Chrystusa, jak też ze względu na to, że im większa liczba ludzi, czerpiąc z niego, skłania się ku sprawiedliwości, tym bardziej wzrasta zasób samych zasług. „Breviarium Fidei”, S. Głowa SJ, I. Bieda SJ, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 2000, s. 451-2.

Klemens VI przytacza następnie historyczny precedens ogłoszenia Jubileuszu przez papieża Bonifacego VIII w roku 1300 i co sto lat od tego czasu. Zmienia to na każdy pięćdziesiąty rok zgodnie z Prawem Mojżeszowym i ze względu na powszechne pragnienie Jubileuszu wśród ludu. Na koniec Klemens przedstawia warunki uzyskania odpustu w roku jubileuszowym. Osoby mieszkające w Rzymie muszą nawiedzać bazyliki Apostołów Piotra i Pawła oraz Laterańską przez co najmniej 30 kolejnych dni; cudzoziemcy przez co najmniej 15 kolejnych dni. Wszyscy muszą szczerze pokutować i odbyć dobrą spowiedź.

Skutki promulgacji Unigenitus Podobnie jak w przypadku odpustów, których praktyka znacznie wyprzedziła ich teologiczne uzasadnienie, tak i bulla Uniugenitus zdogmatyzowała teorię rozwijaną od ponad stu lat przez scholastyków, poczynając od Aleksandara z Hales, po Alberta Wielkiego i Tomasza z Akwinu. Okazała się wielkim sukcesem finansowym papiestwa, ale w perspektywie długofalowej stała się "bombą zegarową" i bezpośrednią przyczyną Reformacji. Komercjalizacja odpustów i monetyzacja odpuszczenia grzechów (cena listów odpustowych, podobnie jak w przypadku dyspens zależała od statusu majątkowego kupującego) doprowadziła do licznych nadużyć i rosnącego zgorszenia i oburzenia, zwłaszcza u późniejszych reformatorów, takich jak Jan Wyclif, Jan Hus czy Marcin Luter.

Zakwestionowanie Unigenitus przez Lutra Marcin Luter zakwestionował naukę o Skarbcu Zasług w tezie nr 58 ze swoich 95 tez. W osobnym piśmie, wyjaśniającym wszystkie jego tezy, wydanym pod koniec sierpnia 1518 roku, opisał szczegółowo zarówno wewnętrzną sprzeczność tej definicji (skoro zasługi Chrystusa są doskonałe i wystarczy tylko jedna kropla jego krwi, to po co dodawać do tego jeszcze zasługi Marii i świętych?), jak i niezgodność z licznymi świadectwami Pisma Świętego oraz Ojców Kościoła. Stwierdził, że nikt nie jest w stanie zrobić "więcej", niż wymaga Bóg. Każdy człowiek, nawet najświętszy, jest dłużnikiem Boga a jedynym realnym Skarbcem Kościoła jest ofiara Chrystusa, której papież nie ma prawa "sprzedawać".

Niektóre argumenty Lutra: Żadne dobre uczynki świętych nie pozostają bez nagrody, gdyż Bóg nagradza nas daleko ponad nasze dobre uczynki (Rz 8:18); Jezus nakazał mówić nam, że jesteśmy niegodnymi sługami, bo wykonaliśmy tylko to, co powinniśmy (Łk 17:10); Mądre panny nie dzieliły się swoją oliwą z głupimi pannami (Mt 25:9); Każdy czowiek otrzyma zapłatę za swoje własne uczynki, a nie za cudze (1 Kor 3:8); Każdy człowiek poniesie własny ciężar (Ga 6:4-5); W każdym człowieku, także świętym, pozostaje nadal grzech (1 J 1:8). "Luther's Works” (Philadelfia, Fortress Press, 1957, vol. 31, s. 212-228).

Po powrocie z Augsburga, gdzie odbył rozmowy z kardynałem de Vio, wydał szczegółowe sprawozdanie, w którym stwierdził, że w swoich 95 tezach pominął bezpośrednie odniesienie do ekstrawaganty Unigenitus ze względu na szacunek dla papieża, ponieważ wedug powszechnej opinii całego Kościoła żadnemu człowiekowi nie można powierzyć ani dać prawa duchowego zarządzania zasługami Chrystusa (czyli Jego sprawiedliwością). Ponadto stwierdził, że Unigenitus przekręca znaczenie słów Pisma św. i odnosi do odpustów to, co jest powiedziane o łasce usprawiedliwienia i że czasami papieskie dekretały okazywały się jawnie błędne i wrogie wypowiedziom Pisma św. Wyjaśnił też, że ta ekstrawaganda Klemensa VI może być waściwie rozumiana jedynie jako przenośnia a nie w sensie dosłownym jako podstawa do handlu odpustami. Stwierdził też, że papież jest człowiekiem i może się mylić (Papa potest errare), oraz że jeśli dekret papieski jest sprzeczny z Biblią, chrześcijanin ma obowiązek pójść za Biblią. "Luther's Works” (Philadelfia, Fortress Press, 1957, vol. 31, s. 264-285).

Tym samym Luter sformułował tezę, że sobory i papieże mogą błądzić a jedynym nieomylnym autorytetem jest Pismo św. Był to bezpośredni krok do zerwania z Rzymem.

Teologia ewangelicka zgodnie uznaje, że sprawiedliwość Chrystusa jest jako atrybut Boga rzeczą nieprzechodnią i może nam być przypisana przez Boga jedynie przez wiarę w formie łaski, a nie na drodze arbitralnych decyzji papieża. Konfesje ewangelickie i anglikańskie (Art. 14 czy Art. 11) zgodnie potępiają naukę o Skarbcu Zasług i ideę supererogacji jako zuchwałość i bezbożność.

Współczesny status dogmatyczny Bullę Unigenitus zawarto w Corpus Iuris Canonici i Encyklopedia Katolicka z 1913 roku (data wydania ostatniego tomu) podaje, że Unigenitus zawiera definicję dogmatyczną Skarbca Zasług (Thesaurus Meritorium), czyli nauczanie ex cathedra. Definicja Skarbca Zasług opiera się na teorii o uczynkach nadmiarowych, tzw. supererogacji, co automatycznie dogmatyzowałoby także tę teorię. Z kolei Breviarium Fidei (wydanie z 2000 roku) podaje, że Unigenitus nie jest definicją ex cathedra, lecz wykłada powszechną naukę ówczesnych teologów i że niektóre jej punkty pozostawiono do swobodnej dyskusji teologów. „Breviarium Fidei”, S. Głowa SJ, I. Bieda SJ, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 2000, s. 451.

Przypisy

Linki zewnętrzne Wersja oryginalna (PDF)

Kategoria:Bulle papieskie