Regiment arkebuzerii hetmana wielkiego koronnego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego (potem narodowego) wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).

Formowania i zmiany organizacyjne W wojsku I Rzeczypospolitej typowe jednostki arkebuzerii występowały do połowy XVII wieku. Później, aż do 1717 nazwa ta nadawana była lżejszemu typowi jazdy cudzoziemskiej – rajtarii.

W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę arkebuzerii na 1000 porcji. Stan ten z niewielkimi zmianami utrzymał się do końca wojny. Zgodnie z tym etatem otrzymywane były między innymi dwie chorągwie kasztelana krakowskiego – hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jana Jabłonowskiego; pierwsza – 180 konna pod Gluzenappem i druga – 100 konna pod Neymanowskim. W 1699 sejm zwyczajny pacyfikacyjny uchwalił przejście wojska na stopę pokojową i obniżył komput koronny do 18000 ludzi. Zgodnie z nim chorągwie hetmana wielkiego liczyły odpowiednio 140 i 60 koni.

Na przełomie 1701/1702, znajdujący się na leżach zimowych, hetmańska arkebuzeria liczyła 200 koni i była w drodze z Warszawy do Lwowa.

W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji jazdy narodowego zaciągu zaszły pewne zmiany. Arkebuzeria w 6 chorągwiach posiadała 900 koni. W 1702 regiment hetmana wielkiego koronnego z ferjkompanią Gluzenappa posiadał nadal 200 koni. W sierpniu 1703 w 6 chorągwiach posiadał już 600 koni.

Trwająca wielka wojna północna wymusiła, że w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę arkebuzerii na 1300 koni. Zgodnie z tym etatem regiment hetmana wielkiego koronnego Hieronima Augustyna Lubomirskiego posiadał 4 kornety po 100 koni.

Przeciągająca się wojna spowodowała, że w 1710 na walnej radzie warszawskiej uchwalono wysokie podatki na wojsko. Po 16 kwietnia reorganizacją armii zajęli się hetmani. Podczas podziału na leża zimowe arkebuzeria liczyła 2400 koni zgrupowanych w czterech regimentach. Regiment arkebuzerii hetmana wielkiego koronnego Adama Mikołaja Sieniawskiego składał się lejbkompanii i pięciu chorągwi; razem liczył 600 koni.

Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska całkowicie likwidował jednostki arkebuzerii.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Regimenty arkebuzerii I Rzeczypospolitej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego