Regimenty arkebuzerii – oddziały arkebuzerii wojska I Rzeczypospolitej cudzoziemskiego autoramentu w okresie panowania Jana III Sobieskiego i w czasach saskich.
Charakterystyka W wojsku I Rzeczypospolitej typowe jednostki arkebuzerii występowały do połowy XVII wieku. Później, aż do 1717 nazwa ta nadawana była lżejszemu typowi jazdy cudzoziemskiej – rajtarii.
W roku 1663 rajtaria została zredukowana do około 1000 koni, a rajtarski regiment królewski pod dowództwem Bidzińskiego przemianowany na arkebuzerski i oddany pod dowództwo Marcjana Ścibora Chełmskiego. W tym czasie szlachta protestowała, że pod przykrywką arkebuzerii utrzymywana jest cudzoziemska rajtaria i domagała sią, by przywrócić w niej system towarzyski. Pod naciskiem sejmików, regiment Chełmskiego w 1670 rozwiązano.
W kolejnych latach królewski regiment arkebuzerski był odtwarzany, a w czasach, kiedy nie był wykazywany w kompucie, był prawdopodobnie finansowany ze środków własnych króla Jana Sobieskiego.
W skład istniejących początkowo samodzielnych kornetów liczących około 100–120 koni wchodzili: rotmistrz biorący żołd za poczet 12 koni, porucznik z żołdem za 4 konie, chorąży z żołdem za 3 konie, wachmistrz, kwatermistrz i kilku kaprali każdy z żołdem za 2 konie, furier, dobosz i szeregowi podzieleni na kapralstwa po około 30 żołnierzy. Regimenty tworzono bądź drogą łączenia kilku samodzielnych kornetów pod wspólnym dowództwem, bądź organizując od nowa całą jednostkę.
W połowie XVII wieku regiment posiadał 12 osobowy sztab i 10 kompanii (ze sztabami). Szeregowi tworzyli 3 kapralstwa obejmujące po 3–4 roty, każda po 6 żołnierzy. Oberszter, oberszterlejtnant i major byli szefami pierwszych trzech kompanii i prócz pensji sztabowych brali pensje rotmistrzów kompanii. „Ślepe porcje” pochłaniały do 30% stanu regimentów. Szef regimentu brał z każdej stawki żołdu tzw. kopfgeld potrącany przy wypłatach żołdu, z którego pokrywał niektóre drobne wydatki. Dochody z nich wyrównywały z nawiązką koszty utrzymania chorągwi jazdy narodowego zaciągu.
Arkebuzeria w 1710 podzielona została na cztery jednakowe regimenty. Regiment składał się z sześciu chorągwi po 100 jeźdźców – razem 600 koni szeregowych. Prócz tego w każdym regimencie (w sztabie regimentu i sztabie chorągwi) byli oficerowie, podoficerowie i rzemieślnicy.
Sztaby +Sztaby regimentu w 1661RegimentKompania (10 kompanii)SkładPensjaSkład Pensjaoberszter18 stawek żołdurotmistrz10–12 stawek żołduoberszterlejtnant 6 stawek żołduchorąży 4 stawki żołdumajor5 stawek żołduporucznik6 stawek żołduregimentskwatermistrz 4 stawki żołduwachmistrz3 stawki żołduaudytor3 stawki żołdukwatermistrz3 stawki żołduadiutant3 stawki żołdupodchorąży2 stawki żołdusekretarz3 stawki żołdu3 kaprali po 2 stawki żołdukapelan2 stawki żołducyrulik1 stawka żołdufelczer3 stawki żołdutrębacz1 stawka żołdupauker (dobosz)2 stawki żołdupisarz2 stawki żołdukołodziej2 stawki żołdukowal1 stawka żołdukowal1 stawka żołdu +Sztaby regimentu arkebuzerii w 1710RegimentChorągiew SkładPensjaSkładPensjapułkownik 8000 złrotmistrz3000 złpodpułkownik5200 złporucznik 1500 złmajor4300 złchorąży 1100 złregimentskwatermistrz1300 złwachmistrz600 zładiutant 1140 złpodchorąży500 złlekarz 900 złfurier500 złprofos500 złkapral 500 złpodprofos400 złcyrulik500 złdobosz500 złtrębacz500 złkowal500 złwoźnica 400 zł
Regimenty arkebuzerii W 1710: Regiment królewski pod dowództwem gen. Brandta Regiment hetmana wielkiego koronnego A. M. Sieniawskiego Regiment hetmana polnego koronnego St. Rzewuskiego Regiment podkomorzego koronnego gen. lejt. J. D. Lubomirskiego
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Struktury organizacyjne wojska I Rzeczypospolitej *