Chłopiec w pasiastej piżamie () – powieść historyczna Johna Boyne’a z 2006 roku, opowiadająca o dziewięcioletnim Niemcu Brunonie, który zaprzyjaźnia się z żydowskim chłopcem Szmulem, osadzonym w obozie koncentracyjnym.

Powieść została nominowana do nagrody w 2006 roku. Na zlecenie sieci telewizyjnej HBO w 2008 roku powstała ekranizacja powieści, w reżyserii Marka Hermana.

Polskie wydanie ukazało się nakładem Wydawnictwa Literackiego w 2007 roku. Polskie wydanie było później wznawiane.

W 2022 roku ukazał się sequel powieści pt. (pol. Córka komendanta, 2023).

Fabuła Akcja powieści toczy się w 1943 roku. Głównym bohaterem książki jest dziewięcioletni Niemiec Bruno. Jego dotychczasowe życie w Berlinie zostało przerwane awansem jego ojca, który obejmuje stanowisko komendanta obozu koncentracyjnego. Wraz z rodzicami i dwunastoletnią siostrą Gretel przeprowadza się do miejscowości zwanej Po-Świeciem (niem. Aus-Wisch). Bruno nie jest świadomy, jaki zawód wykonuje jego ojciec. Zostaje zmuszony do zaakceptowania przeprowadzki. Badając nową okolicę dociera do ogrodzenia, które otacza obóz koncentracyjny. Po godzinnym spacerze spotyka po drugiej stronie ogrodzenia żydowskiego chłopca Szmula. Chłopcy zaprzyjaźniają się. Po pewnym czasie Bruno pragnie pomóc Szmulowi w odnalezieniu jego ojca. Po założeniu na siebie odzieży, którą noszą inni więźniowie obozu, Bruno przechodzi przez ogrodzenie i udziela Szmulowi pomocy. Będąc w obozie Bruno zostaje wzięty za jednego z więźniów. Obaj chłopcy wraz z innymi więźniami zostają zgładzeni w komorze gazowej.

Odbiór i krytyka mały|Pasiak więźnia Auschwitz-Birkenau Książka odniosła duży sukces komercyjny. Pozytywne recenzje powieści pojawiły się na łamach m.in. „The Independent” i „The Guardian”. Zdaniem powieść odniosła sukces za sprawą przedstawienia przyjaźni między niemieckim a żydowskim chłopcem oraz ukazaniu Bruna jako sympatycznego młodego chłopca.

Nicholas Tucker w swojej recenzji książki na łamach „The Independent” stwierdził, że ojciec Bruna przypomina mu austriackiego policjanta Franza Stangla, który nadzorował śmierć 900 tys. więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Treblince, gdzie Stangl był również opisywany jako dobry mąż i ojciec, który w obozie „wyłącznie wykonywał swoją pracę”.

Kulturoznawca zaliczył Chłopca w pasiastej piżamie do tzw. powieści w paski – utworu literackiego, której akcja powieści ma miejsce na terenie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau i której okładka nawiązuje tematycznie do obozowego uniformu. Kulturoznawca Jan Borowicz również podkreślił te cechy, określając powieść Boyne’a oraz inne utwory o podobnej tematyce mianem „beletrystyki z Auschwitz”.

5 stycznia 2020 roku Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu w oficjalnym oświadczeniu na Twitterze odradziło lekturę powieści wszystkim, który studiują lub nauczają o historii Holokaustu. Komentarz Muzeum pojawił się tuż po tym, jak John Boyne skrytykował nieścisłości historyczne, które pojawiają się w powieściach zawierających nazwę obozu koncentracyjnego w tytule. 7 stycznia pisarz skrytykował esej opublikowany przez pracowników Muzeum. Zwrócił uwagę, że jego powieść stanowi fikcję, o czym zostali poinformowali jego czytelnicy.

Melbourne Holocaust Museum ostrzegło nauczycieli, że książka zawiera wiele nieścisłości, ale zarekomendowała omawianie powieści w ramach zajęć z krytyki tekstu, gdzie w ramach zajęć uczniowie mieliby również zapoznać się z relacjami prawdziwych więźniów obozu. Muzeum zwróciło również uwagę, że po przeczytaniu książki wielu uczniów bardziej utożsamiało się ze śmiercią Brunona niż Szmula.

Literaturoznawca określiła powieść jako „niezamierzoną parodię czy szyderstwo z losu żydowskich więźniów Auschwitz” oraz „krzepiącą moc kiczu”. Badaczka skrytykowała nadmierne stosowanie przez Boyne’a eufemizmów (np. „pasiasta piżama” jako określenie odzieży obozowej czy też „Furia” jako określenie tytułu Führera), finał powieści oraz ukazanie Bruna jako chłopca zupełnie nieświadomego losu ofiar obozów koncentracyjnych.

Przypisy

Kategoria:Powieści z 2006 Kategoria:Powieści historyczne Kategoria:Auschwitz-Birkenau Kategoria:Literatura o Zagładzie Żydów