Regimenty dragonii w I Rzeczypospolitej – oddziały piechoty (potem jazdy) cudzoziemskiego autoramentu w wojsku koronnym I Rzeczypospolitej.

Charakterystyka Dragonia jako rodzaj zaciężnych wojsk zaliczanych do „ludu ognistego" była właściwie piechotą, konie służyły jej do przemarszów, a walczyła głównie pieszo. Pojawiła się w wojsku I Rzeczypospolitej w latach dwudziestych XVII w. podczas wojny ze Szwecją. Podstawową jednostką organizacyjną był regiment. Właścicielami regimentów byli pułkownicy którzy wynajmowali je odpowiednim mocodawcom. Formowali oni jednostkę po zawarciu kapitulacji z mocodawcą na podstawie tzw. bestalunku, na jego zamówienie, albo też oferowali jednostkę gotową już do walki. Oni mianowali oficerów, uzupełniali stan liczebny, sądzili podwładnych. Mocodawca miał według bestalunku prawo jedynie sprawdzenia stanu liczebnego jednostki i w zamian za punktualnie płacony żołd i pokrycie strat mógł wymagać służby przez cały miesiąc, bez dodatkowego wynagrodzenia za udział w bitwach. Poza służbą pułkownik był zobowiązany do nader ograniczonego posłuszeństwa wobec mocodawcy.

W dość znacznej liczbie dragoni wzięli udział w wyprawie smoleńskiej. W wojsku kwarcianym po 1638 istniały: regiment H. Denhoffa w sile 500 koni i regiment K. Grodzickiego na załodze w Kudaku w sile 400 koni. Ponadto zorganizowano dwie samodzielne kompanie, mały oddział na załodze w Pucku oraz chorągwie przyboczne pułkowników zaporoskich.Po zlikwidowaniu oddziałów na Ukrainie, dragonię odbudowano i w czasie kampanii 1649 liczyła ona 3760 stawek żołdu. W związku z przygotowaniami do nowej wojny na Ukrainie, w końcu 1659, liczebność dragonii doszła do 8168 stawek żołdu. Później, ze względu na utratę koni wiele regimentów dragońskich uległo spieszeniu i zamienionych zostało na jednostki piechoty typu niemieckiego. Po 1663 oddziały dragońskie liczyły tylko około 3000–3600 porcji, a po redukcji w 1667 zostawiono ich około 2000. Jan III Sobieski w pełni doceniał wartość tej formacji i na wyprawę 1673 zaciągi jej wyniosły około 7500 porcji. W drugiej wojnie z Turcją liczba dragonów zmalała i wynosiła 3200–3800 stawek żołdu. W zredukowanym kompucie po 1690 przeciętnie było ich około 2500.

Regimenty dragońskie w latach 1648–1667 liczyły przeciętnie 200–600 porcji. Większe były tyko regimenty Czarnieckiego i Bockuma czy St. Potockiego w latach wojny z Rosją, liczące do 1000 stawek żołdu. Obok regimentów istniały mniejsze skwadrony obejmujące po 2–3 kompanie oraz samodzielne kompanie dragońskie. Kompanie dragońskie istniały też i w niektórych regimentach rajtarii (arkebuzerii). Podczas wielkiej wojny północnej oddziały dragońskie uległy powiększeniu i ujednoliceniu na wzór regimentów saskich. Przeciętna ich liczba wynosiła 600 stawek i składały sie zazwyczaj z ośmiu kompanii.

Regimenty dragonii w 1710 liczyły 600 szeregowych i dzielił się na 8 chorągwi po 75 szeregowych. W każdym regimencie znajdował się ponadto sztab. Trzy chorągwie były dowodzone (tytularnie) przez pułkownika, podpułkownika i majora, a łączna liczba oficerów, podoficerów i rzemieślników wojskowych wynosiła w regimencie dragońskim 130 ludzi; cały zaś regiment miał liczyć 730 ludzi.

Sztaby +Sztaby regimentu dragonii w 1710RegimentChorągiew SkładPensjaSkładPensjapułkownik 7000 złkapitan2800 złpodpułkownik4500 złporucznik 1300 złmajor4000 złchorąży 1000 złregimentskwatermistrz1200 złwachmistrz550 złaudytor1000 złfurier450 zładiutant1000 złpodchorąży450 złkapelan1500 złcyrulik450 złlekarz800 zł4 kapralipo 450 złprofos500 złkonował400 złpodprofos400 złsiodlarz400 złdobosz450 złdobosz350oboista400 złwoźnica300 złkowal400

Regimenty dragonii Dragonia koronna w 1710:

Regiment dragonii gen. lejt. Brause Regiment dragonii gen. mjr. Schulenburga Regiment dragonii gen. mjr. Brandsteina Regiment dragonii gen. mjr. Lützelburga Regiment dragonii ks. Aleksandra Regiment dragonii płk. Beusta Regiment dragonii płk. Eichstadta Regiment dragonii płk. Damnitza Regiment dragonii królewski pod gen. Brandtem Regiment dragonii królewicza pod Z. Rybińskim Regiment dragonii hetmana wielkiego koronnego pod płk. Kaznauem Regiment dragonii hetmana polnego koronnego Regiment dragonii wojewody bełskiego A. Łaszcza Regiment dragonii miecznika koronnego St. Denhoffa Regiment dragonii wojewody lubelskiego A. Tarły i M. Chomentowskiego Regiment dragonii Sakina i kasztelana kijowskiego S. Czermińskiego Regiment dragonii marszałka nadwornego litewskiego W. Mniszcha i starosty wieluńskiego Olszewskiego

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Struktury organizacyjne wojska I Rzeczypospolitej *