Nic nie była warta

Nic nie była warta () – baśń literacka Hansa Christiana Andersena, po raz pierwszy wydana w Kopenhadze w 1852 roku.

Historia Matka Hansa Christiana Andersena Anne Marie Andersdatter (ok. 1775–1833), tak jak bohaterka opowiadania Nic nie była warta (), była niepiśmienną praczką, która wychodziła prać ubrania innych ludzi, by utrzymać rodzinę. Po śmierci męża Hansa Andersena 26 kwietnia 1816 roku popadła w alkoholizm, co sprawiło, że przyszły pisarz dorastał w bardzo trudnych warunkach materialnych i w niekorzystnej sytuacji emocjonalnej. Po śmierci ojca zajmować się nim musiała głównie babka, a życie w biedzie i nędzy pozostało ważnym tłem jego dzieciństwa.

Charakterystyka Utwór powstał w epoce romantyzmu. Chociaż publikowany był w zbiorach noszących w tytułach określenie baśnie (), stanowi przykład prozy realistycznej o cechach psychologicznych. W sensie gatunkowym może zostać uznany za opowiadanie lub nowelę – ma jednowątkową, zwartą akcję, skupia się na losie jednej bohaterki i prowadzi do wyraźnej, tragicznej pointy. Miejscem akcji jest miasto nad rzeką w Królestwie Danii. Przestrzeń akcji obejmuje głównie miejsce nad rzeką, w którym pierze się ubrania, następnie izbę w domu praczki, a ostatecznie cmentarz.

Publikacja Andersenowska baśń literacka pt. Nic nie była warta została opublikowana przez wydawnictwo & Delbanco w Kopenhadze w grudniu 1852 roku na łamach Folkekalender for Danmark. 1852 z dwiema ilustracjami według rysunków Vilhelma Pedersena (strony 120–126). W lutym 1853 roku Andersen opublikował baśń w tłumaczeniu na język angielski w antologii A Poet’s Day Dreams. Ponad dwustustronicowy zbiór opublikował w Londynie , zawierał dwadzieścia opowiadań w tłumaczeniu . 30 kwietnia 1855 roku ukazała się w Danii kolejna antologia z baśniami Andersena Historier. 1855. Opowiadanie Nic nie była warta znalazło się w zbiorze. Ostatni raz za życia pisarza opublikowano baśń „o praczce” 30 marca 1863 roku w zbiorze Baśnie i opowieści. Tom drugi (). W katalogu dzieł Hansa Christiana Andersena autorstwa baśń ma numer 622.

Przekłady Baśń została przetłumaczona na szereg języków europejskich, m.in. na: angielski, niemiecki, czeski, esperanto i rosyjski.

Historia tłumaczeń baśni na język polski sięga końca XIX wieku: 1900 – Ona nic nie warta: 1931 – Nic nie warta: (w wyd. z 1956 tytuł Niegodna kobieta) 2006 – Nic nie była warta: (z oryginału duńskiego)

Fabuła Streszczenia dokonano na podstawie polskiego tłumaczenia B. Sochańskiej oraz wersji duńskiej w wydaniu z 1855 roku.

Sędzia woła idącego drogą synka praczki. Czysto ubrany malec z szacunkiem zdejmuje czapkę i przystaje. Mężczyzna chwali jego uprzejmość i pyta o alkohol niesiony matce nad rzekę. Surowo ją potępia, mówiąc, że nic nie jest warta. Przestrzega chłopca, by sam nie został pijakiem, po czym odprawia go z litością.

Chłopiec idzie nad rzekę, gdzie matka pierze w lodowatej wodzie. Praczka z trudem utrzymuje się z ciężkiej pracy i cieszy się z pomocy syna. Chłopiec podaje butelkę, a matka wypija łyk trunku dla rozgrzewki. Namawia syna do małego łyku, lecz jednocześnie przestrzega go przed przyzwyczajeniem. Wyczerpana wychodzi z wody. Jest dumna, że uczciwie zarabia na utrzymanie dziecka. Pojawia się okulała Maren, przyjaciółka praczki. Maren oburza się obłudą sędziego, który gani biednych za kroplę alkoholu, sam pijąc drogie wina.

Maren opowiada o domu miejskiego sędziego, gdzie dawniej służyła, i wspomina, że dziś odbywa się tam uroczysty obiad. Informuje także o liście z wiadomością o śmierci młodszego brata sędziego w Kopenhadze. Praczka blednie i wykrzykuje, że zmarły był najlepszym i najbardziej błogosławionym człowiekiem. Ogarnia ją słabość, płacze i mówi, że źle się czuje, opierając się o ogrodzenie. Maren zauważa, że kobieta jest naprawdę chora. Praczka błaga o pomoc dla siebie i dziecka. Przed domem sędziego praczka nagle upada, a wokół gromadzą się gapie. Sędzia spogląda z okna, lekceważy kobietę i powtarza, że nie jest dobrą matką, choć żal mu jej synka. Praczkę zostaje odprowadzona do domu, a Maren przygotowuje jej ciepłe piwo z masłem i cukrem jako lekarstwo.

Praczka czuje się lepiej, bo ciepłe piwo ją wzmacnia, a zapach dobrego jedzenia podnosi na duchuAndersen pisze o kartoflach w karmelu. B. Sochańsk w przypisie podaje, iż to duński przysmak.. Opowiada Maren o swej służbie w domu rodziców sędziego i znajomości ze zmarłym w Kopenhadze mężczyzną. Opisuje siebie jako młodą, porywczą, lecz uczciwą dziewczynę, a studenta jako radosnego i wyjątkowo dobrego człowieka. Między nią a studentem rodzi się uczucie, choć ona jest tylko służącą, a on synem majętnych rodziców. Student wyznaje wszystko swojej matce i przed wyjazdem daje dziewczynie złoty pierścień. Po jego wyjeździe pani domu wzywa służącą i spokojnie tłumaczy jej, że dzieli ich zbyt wielka różnica wychowania i pozycja. Wspomina o oświadczynach wdowca, rękawicznika Erika. Choć słowa te ranią ją, dziewczyna uznaje je za słuszne. Szuka natchnienia i pociechy w kościele. Spotyka Erika i dochodzi do przekonania, że do siebie pasują. Przyjmuje jego oświadczyny, oddaje pierścień pani domu i zapowiada rychłe zapowiedzi ślubne. Bierze ślub w Święto OczyszczeniaW tradycji katolickiej odpowiednikiem luterańskiego obchodu jest Święto Oczyszczenia Najświętszej Marii Panny celebrowane tradycyjnie 2 lutego.. Pierwszy rok małżeństwa jest szczęśliwy, a Maren służy w domu młodych.

Praczka wspomina dawne lata. Opowiada o synu swojego dawnego pana, który pojawia się tylko na pogrzebie matki i znika na zawsze. Po śmierci ojca mężczyzna przebywa za granicą, nie zakłada rodziny i jej nie pamięta. Różne nieszczęścia spadają na rodzinę praczki. Tracą pieniądze z powodu katastrofy statku. W tym czasie rodzi się im syn, a mąż zapada na długą i wyniszczającą chorobę. Rodzina popada w długi, sprzedaje cały dobytek. Mąż w końcu umiera. Kobieta ciężko pracuje, piorąc i sprzątając, aby utrzymać dziecko.

Rano kobieta czuje się na tyle silna, by wrócić do pracy. Brodząc w zimnej wodzie doznaje słabości i umiera nad rzeką. Władze uznają jej śmierć za skutek pijaństwa. Wychodzi na jaw testament brata sędziego, który zapisuje pieniądze praczce i jej synkowi. Sędzia uznaje, że dobrze się stało, iż kobieta nie żyje, i obiecuje zająć się chłopcem. Na cmentarzu Maren broni pamięci zmarłej matki, twierdząc, że była dobra, mimo osądów ludzkich.

Galeria

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Rękopis baśni „Niegodna kobieta” (audiobook) na YouTube

Kategoria:Literatura dziecięca i młodzieżowa Kategoria:Utwory Hansa Christiana Andersena Kategoria:Utwory literackie z 1852