Skrytogąszcz rudogłowy, liściak rudogłowy (Clibanornis erythrocephalus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny garncarzowatych (Furnariidae). Występuje w Ameryce Południowej na niewielkich obszarach zachodnich obrzeży Andów w północno-zachodnim Peru i południowo-zachodnim Ekwadorze. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek bliski zagrożenia (NT, ).
Systematyka Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał amerykański ornitolog Frank Michler Chapman w 1919 roku na łamach „Proceedings of the Biological Society of Washington”. Autor nadał gatunkowi nazwę Hylocryptus erythrocephalus, tworząc dla niego nowy rodzaj Hylocryptus, a jako miejsce typowe podał Alamor, na wysokości 4300 stóp na granicy Peru i Ekwadoru. Później gatunek ten bywał zaliczany do rodzaju Automolus. Badania molekularne opublikowane w 2011 roku wykazały, że skrytogąszcz rudogłowy (wówczas jeszcze pod nazwą Hylocryptus erythrocephalus) jest najbliżej spokrewniony ze skrytogąszczem ciemnym (Automolus rubiginosus) i skrytogąszczem kolumbijskim (Automolus rufipectus). W 2013 roku Claramunt i inni na podstawie badań filogenetycznych zaproponowali, by te trzy gatunki umieścić w rodzaju Clibanornis, a dokładniej w obrębie Hylocryptus, który został włączony do Clibanornis jako podrodzaj.
Wyróżnia się dwa podgatunki skrytogąszcza rudogłowego: C. e. erythrocephalus (Chapman, 1919) C. e. palamblae (Zimmer, 1935).
Etymologia Clibanornis: klibanos „piec, piecyk do pieczenia” oraz ornis „ptak”. erythrocephalus: eruthros „czerwony” i -κεφαλος -kephalos „-głowy”.
Morfologia Długość ciała 21 cm, średnia masa ciała: samce 44,8 g, samice 48,2 g.
Średniej wielkości ptak o brązowych, szarych, szarobrązowych lub żółtych tęczówkach otoczonych jasną obwódką. Dziób lekko zakrzywiony, dość długi, szary, czarniawo-szary, rogowy, z lekko zaokrągloną górną szczęką. Nogi i stopy od oliwkowoszarych do oliwkowych. Górne części ciała: głowa, szyja, pokrywy skrzydeł i ogon pomarańczowo-rude. Góra głowy w kolorze rudo-miedzianym. Grzbiet i plecy oliwkowobrązowe. Podgardle, gardło i górna część piersi pomarańczowo-rude, brzuch i boki oliwkowoszare. Nie występuje dymorfizm płciowy. Osobniki młodociane nie są opisane. Podgatunek C. e. palamblae podobny do nominatywnego, ale jest nieco jaśniejszy: głowa, pokrywy nadogonowe, skrzydła i ogon jaśniejsze, bardziej rude, natomiast grzbiet bardziej szary, brzuch i pierś jaśniejsze płowe, nieco krótszy ogon.
Zasięg występowania Skrytogąszcz rudogłowy występuje w południowo-zachodnim Ekwadorze i północno-zachodnim Peru: C. e. erythrocephalus – w południowym Ekwadorze, na stokach przybrzeżnych kordylier w zachodniej części prowincji Manabí i zachodniej prowincji Guayas, a także w prowincjach Loja i El Oro oraz w północno-zachodnim Peru w regionie Tumbes; C. e. palamblae – w północno-zachodnim Peru w regionach Lambayeque i Piura.
Jego obecność stwierdzono w dziesięciu ostojach ptaków IBA, w tym w Parku Narodowym Machalilla w Ekwadorze i Parku Narodowym Cerros de Amotape w Peru. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 56,4 tys. km². Występuje zazwyczaj w zakresie wysokości 150–1350 m n.p.m., sporadycznie wyżej – do 1800 m n.p.m.
Ekologia i zachowanie Jego głównym habitatem są wiecznie zielone lasy tropikalne: liściaste i półwilgotne oraz tereny leśne wzdłuż zboczy zachodnich Andów. Gatunek ten często zamieszkuje obszary zdominowane przez gatunki z rodziny ślazowatych.
Niewiele wiadomo o diecie i sposobie żerowania. Na podstawie zawartości żołądków 8 przebadanych okazów można przypuszczać, że ich dieta składa się głównie z owadów i równonogów. Żeruje zazwyczaj pojedynczo lub w parach, podejmując pokarm głównie z ziemi. W rezerwacie Jorupe (Jorupe Reserve) w Ekwadorze obserwowano parę skrytogąszczy rudogłowych żerujących w mieszanym stadzie m.in. z parą trogonów ekwadorskich, kilkunastoma drozdami płowobrzuchymi (Turdus reevei), koszykotyranikiem czubatym (Camptostoma obsoletum), koronówką szaro-złotą (Myiothlypis fraseri), wróbliczką zielonolicą (Forpus coelestis) i tyranikiem białobrewym (Myiopagis subplacens). Długość pokolenia jest określona na 3,4 roku.
Rozmnażanie Nory gniazdowe buduje w nasypach, także w pobliżu dróg, zazwyczaj w zacienionych miejscach. Wejścia do nich mają kształt owalny i są bardziej szerokie niż wysokie (8,9 ± 0,5 cm na 7,2 ± 0,6 cm). Długość tuneli do komory gniazdowej wynosi 43,8 ± 16,6 cm. Gniazda w kształcie spłaszczonej miseczki zbudowane były z korzonków i ryzomorfów, i miały średnicę około 12 cm. W inkubacji, która trwa 16–19 dni, biorą udział oba osobniki dorosłe. Jaja składane są w odstępie około 48 godzin. Wszystkie badane gniazda zawierały 3 jaja. Średnie wymiary sześciu jaj z dwóch gniazd wynosiły 28,4 ± 0,4 x 21,7 ± 0,6 mm. Średnia masa jaj z lęgu wynosiła 6,91 ± 0,24 g.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN skrytogąszcz rudogłowy od 2020 roku jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia (NT, ); wcześniej, od 1994 roku był klasyfikowany jako gatunek narażony (VU, ). Wielkość populacji jest szacowana na mniej niż 10 tys., a więcej niż 2,5 tys. dorosłych osobników; gatunek ten opisywany jest jako rzadki. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy ze względu na utratę siedlisk leśnych.
Przypisy
Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Garncarzowate Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Peru Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1919 roku Kategoria:Taksony opisane przez Franka Michlera Chapmana