Ołtarz Q – jeden z najważniejszych zabytków cywilizacji Majów odkrytych w stanowisku archeologicznym w Copánie. Został zbudowany w latach 775–776 za panowania Yaxa Pasaja Chana Yopaata. Na jego bocznych ścianach umieszczono wizerunki szesnastu władców miasta, a na górnej powierzchni wyryto tekst opisujący objęcie władzy przez założyciela dynastii w 426 roku. Jest to najpełniejszy znany poczet władców Copánu i jeden z dwóch zabytków zawierających imiona Władców 3, 5 i 6.

Opis Ołtarz jest pokrytym płaskorzeźbami blokiem tufu wulkanicznego w kształcie prostopadłościanu o wymiarach 75 × 120 × 120 cm. Został wykonany w latach 775–776 z fundacji Yaxa Pasaja Chana Yopaata, szesnastego władcy Copánu z dynastii założonej przez K’inicha Yaxa K’uk’a Mo’a. Nazwa Ołtarz Q została nadana przez archeologa Alfreda Maudslaya, który badał stanowisko archeologiczne Copán w 1886 roku.

Ołtarz spoczywa na czterech cylindrycznych nogach. Na górnej powierzchni monumentu wyryto 36 glifów, w układzie sześć na sześć. Na bocznych ścianach wyryto 16 postaci, po cztery z każdej strony. Ukazują one wizerunki władców Copánu w kolejności chronologicznej.

Najważniejsza jest scena przedstawiona na zachodniej ścianie monumentu. Dwie postaci z lewej strony tej ściany patrzą na prawo (z punktu widzenia obserwatora), a dwie z prawej – na lewo, dzięki czemu dwie środkowe postaci są ustawione twarzami do siebie. Środkowa postać po lewej stronie (K’inich Yax K’uk’ Mo’ – pierwszy władca dynastii panującej w Copánie), przekazuje środkowej postaci po prawej stronie (Yax Pasaj Chan Yopaat – szesnasty władca dynastii i fundator ołtarza) obiekt przypominający berło (utożsamiany z berłem ). Pomiędzy nimi umieszczono dwa glify, wyrażające datę wstąpienia na tron Yaxa Pasaja Chana Yopaata, czyli 28 czerwca 763 roku. Na trzech pozostałych ścianach postaci patrzą w tę samą stronę: na południowej i wschodniej w lewo, na północnej w prawo. Układ ten można interpretować w ten sposób, że poprzedni królowie siedzą w kręgu i są świadkami ceremonii umocowania fundatora ołtarza jako władcy.

Postaci królów siedzą na glifach wyrażających ich imiona. Wyjątkami są K’inich Yax K’uk’ Mo’ oraz K’ahk’ Uti’ Witz’ K’awiil (dwunasty władca). Pierwszy z nich siedzi na glifie ajaw oznaczającym władcę, a jego imię jest oddane przez jego nakrycie głowy. Władca wyróżnia się też ubiorem, bo został przedstawiony w ubiorze wojownika z Teotihuacánu, w tym w goglach Tlaloka oraz z niewielką tarczą na prawym ręku. Pozostali władcy noszą tradycyjne ubiory Majów. K’ahk’ Uti’ Witz’ K’awiil siedzi na glifie oznaczającym 5 katunów, czyli jego sędziwy wiek w momencie śmierci – ponad 80 lat. Wszyscy władcy, poza K’inichem Yaxem K’uk’iem Mo’em, Waxaklajuunem Ub’aahem K’awiilem i Yaxem Pasajem Chanem Yopaatem, mają nakrycia głowy podobne do turbanów. Było to raczej nietypowe nakrycie głowy w świecie Majów, a w Copánie pojawiało się tylko na niektórych monumentach z panowania K’ahk’a Uti’ego Witz’a K’awiila (628–695) i czasów późniejszych.

Wszyscy królowie, poza pierwszym i szesnastym, trzymają w dłoniach przedmiot przypominający wachlarz lub pochodnię. K’inich Yax K’uk’ Mo’ ma na piersi pektorał w formie pojedynczego podłużnego koralu, a Yax Pasaj Chan Yopaat w formie dwóch podłużnych korali i wiszących koralików. Pozostali władcy noszą jedną z czterech powtarzających się wersji tej ozdoby. K’inich Popol Hol, i mają na sobie pektorał z wężowym motywem oraz glifem Ik, otoczony rozwidlonymi językami oraz koralikami. Władcy 3, 5, , i K’ahk’ Joplaj Chan K’awiil mają na piersi głowę Witza z rozwidlonymi językami i poniżej wiszące koraliki. Wi’ Yohl K’inich, i K’ahk’ Uti’ Witz’ K’awiil noszą podłużny koral z trzema mniejszymi koralikami i dwoma zestawami wiszących koralików. Waxaklajuun Ub’aah K’awiil i K’ahk’ Yipyaj Chan K’awiil noszą kombinację podłużnego korala z wiszącymi koralikami i glifem Ik.

thumb|Tekst z górnej płaszczyzny Ołtarza Q – zdjęcie i rysunek wykonane przez Alfreda Maudsleya

Tekst na górnej płaszczyźnie ołtarza opisuje historię zdobycia władzy w Copánie przez K’inicha Yaxa K’uk’a Mo’a. Według tego zapisu, 6 września 426 roku w miejscu wi te’ naah (dom korzeni, pochodzenia) lub wiin te’ naah (dom wojny, broni, strzał) Ajaw K’uk’ Mo’ przeszedł ceremonię ch’am-K’awiil, czyli przyjął berło K’awilla. Podczas rytuału przyjął imię Yax K’uk’ Mo’. Trzy dni później udał się w podróż do Copánu, do którego dotarł 153 dni później. Tekst traktuje również o tym, że 29 grudnia 775 roku ołtarz został poświęcony, a rytuały zostały zakończone 2 marca 776 roku.

Znaczenie Ołtarz Q został wybudowany w latach 775–776 u stóp schodów prowadzących na szczyt Struktury 10L–16, w której mieściła się świątynia poświęcona K’inichowi Yaxowi K’uk’owi Mo’owi. Pod ołtarzem pochowano 15 jaguarów, które mogły symbolizować poprzedników Yaxa Pasaja Chana Yopaata, fundatora ołtarza, który objął władzę w 763 roku jako szesnasty władca dynastii. Prawdopodobnie nie był on potomkiem poprzedniego władcy i jego roszczenie do władzy mogło być słabe. Ołtarz miał budować legitymację króla, ukazując go jako spadkobiercę poprzednich władców i w szczególności nestora dynastii, który przekazując mu berło miał symbolicznie potwierdzać jego prawo do tronu.

Monument stanowi wyraz obniżenia pozycji Copánu. Yax Pasaj Chan Yopaat nie miał środków, by budować doniosłe budowle, skupiał się więc na mniejszych formach. Dwa jaguary poświęcone podczas inauguracji ołtarza nie osiągnęły wieku dorosłego, a tekst na górnej części monumentu został wykonany niedokładnie, np. jedna z dat została zapisana błędnie. Świadczy to o tym, że w mieście nie było zasobów, by wykonać ołtarz w odpowiedniej jakości i by złożyć pełnowartościową ofiarę.

Monument ukazuje najpełniejszy znany poczet władców Copánu i prawdopodobnie wszystkich szesnastu królów należących do dynastii K’inicha Yaxa K’uk’a Mo’a w kolejności chronologicznej. Władcy są podpisani, a imiona Władców 3, 5 i 6 zostały odnalezione jedynie na tym monumencie oraz na stopniu CPN 3033. Na ołtarzu znajduje się także tekst opisujący szczegóły dotyczące powstania dynastii w 426.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Cywilizacja Majów Kategoria:Ołtarze (rzeźba)