Gioconda Belli

Gioconda Belli (ur. 9 grudnia 1948 w Managui) – nikaraguańska poetka, prozaiczka i aktywistka polityczna (w 2023 pozbawiona obywatelstwa Nikaragui). W młodości uczestniczyła w rewolucji sandinistowskiej i działała w strukturach Sandinistowskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego (hiszp. Frente Sandinista de Prelación Nacional, FSLN). Po 1979 roku pełniła funkcje w administracji państwowej, a w późniejszych latach krytykowała rządy Daniela Ortegi i Rosario Murillo. Jest laureatką m.in. Premio Biblioteca Breve oraz Premio Sor Juana Inés de la Cruz; obie nagrody otrzymała za powieść El infinito en la palma de la mano.

Życiorys

Młodość i edukacja Pochodzi z zamożnej rodziny z Managui, a jako nastolatka została wysłana do szkoły z internatem w Hiszpanii. Matka pisarki, Gloria Pereira (założycielka Teatru Eksperymentalnego w Managui), uczęszczała do Ravenhill Academy w Filadelfii wraz z późniejszą księżną Monako, Grace Kelly. Belli uczyła się w Colegio de la Asunción w Managui, a następnie w Royal School of Santa Isabel w Madrydzie, gdzie w 1965 roku uzyskała dyplom ukończenia szkoły średniej (maturę).

Po wyjeździe do Stanów Zjednoczonych ukończyła Charles Morris Price School w Filadelfii (dyplom z reklamy i dziennikarstwa), a następnie studiowała zarządzanie reklamą w INCAE Business School. Po powrocie do Nikaragui pracowała w branży reklamowej.

Działalność rewolucyjna Debiutowała w 1970 roku, publikując wiersze m.in. w „El Gallo Ilustrado”, „Prensa Literaria” oraz „Nicaracuac”. Jej wczesne publikacje wywoływały kontrowersje, m.in. z powodu otwartego języka i erotyki.

Po powrocie do Nikaragui rozpoczęła karierę w branży reklamowej, pracując początkowo dla firmy Pepsi-Cola jako łącznik z agencją Publisa, która następnie zatrudniła ją na stanowisku account executive. To właśnie poprzez kontakty zawodowe w agencji poznała Camila Ortegę (brata Daniela Ortegi), który wprowadził ją w struktury sandinistowskiego ruchu oporu i zaprosił do współpracy z organizacją.

W 1970 roku oficjalnie dołączyła do FSLN, uczestnicząc w działaniach przeciwko reżimowi Anastasio Somozy Debayle. Przez lata łączyła pracę w branży reklamowej z działalnością podziemną, wykorzystując swoją pozycję zawodową jako przykrywkę do zbierania informacji i filingowania raportów dla sandinistów. Była członkinią Komisji Polityczno-Dyplomatycznej FSLN, zajmowała się przerzutem pieniędzy i broni oraz pełniła funkcję kierowcy Tomása Borge.

W 1975 roku, po wyroku trybunału wojskowego, została zmuszona do wyjazdu na emigrację; przebywała m.in. w Meksyku i Kostaryce. W tym okresie podróżowała w celach organizacyjnych i informacyjnych, wspierając działania sandinistów za granicą.

Działalność po 1979 roku Po zwycięstwie rewolucji w 1979 roku wróciła do Nikaragui i objęła stanowiska w administracji państwowej, m.in. kierując państwowym kanałem telewizyjnym oraz pracując przy informacji zagranicznej oraz w instytucjach związanych z organizacją wyborów. W latach 80. współtworzyła nieformalną grupę „Partia Lewicy Erotycznej” (hiszp. Partido de la Izquierda Erótica, PIE), która w sposób prowokacyjny i artystyczny walczyła o uwzględnienie praw kobiet i spraw cielesności w programie politycznym sandinistów.

W 1986 roku ograniczyła aktywność urzędową, koncentrując się na pracy literackiej. Jej pierwsze małżeństwo (z Mariano Downingiem) zakończyło się rozwodem w 1976 roku. W 1977 roku w Kostaryce poślubiła Sergia de Castro, sandinistę i ojca jej syna Camila; związek ten rozpadł się w 1979 roku po gorzkim sporze o opiekę nad dzieckiem. W 1987 roku (dokładnie 10 kwietnia) wyszła za mąż po raz trzeci, za amerykańskiego dziennikarza Charlesa Castaldiego z NPR. Łącznie ze wszystkich związków posiada czworo dzieci: Maryam i Melissę (z pierwszego małżeństwa), syna Camila (z drugiego małżeństwa z Sergio de Castro) oraz córkę Adrianę (z trzeciego małżeństwa z Charlsem Castaldim). Doświadczenie łączenia macierzyństwa z walką rewolucyjną stało się jednym z wiodących motywów jej twórczości autobiograficznej.

W latach 1990–2013 dzieliła życie między Nikaraguę a Stany Zjednoczone (mieszkała w Santa Monica), gdzie skupiła się przede wszystkim na pracy literackiej. W tym okresie opublikowała swoje najważniejsze powieści, w tym autobiografię El país bajo mi piel, która przyniosła jej międzynarodowy rozgłos. Mimo emigracji pozostawała aktywną komentatorką nikaraguańskiego życia politycznego, dystansując się stopniowo od autorytarnych tendencji w partii sandinistowskiej. Na stałe osiadła w kraju w 2013 roku.

Represje i emigracja W 2018 roku publicznie poparła protesty społeczne w Nikaragui i krytykowała działania władz państwowych wobec demonstrantów. W lutym 2023 roku władze Nikaragui pozbawiły ją obywatelstwa wraz z 93 innymi opozycjonistami, a decyzji tej towarzyszyły działania wymierzone w ich majątek.

Jej brat, Humberto Belli Pereira, był ministrem edukacji w rządzie Violety Chamorro (1990–1997) i podobnie jak siostra stał się celem represji reżimu Ortegi; w 2021 roku wydano za nim nakaz aresztowania, po czym udał się on na ponowne wygnanie. W 2023 roku został on również pozbawiony nikaraguańskiego obywatelstwa.

W 2023 roku Gioconda Belli przyjęła obywatelstwo Chile, a w styczniu 2024 roku otrzymała obywatelstwo Hiszpanii. Od czasu wygnania mieszka na stałe w Madrycie.

Twórczość Jej proza bywa zaliczana do nurtu realizmu magicznego, choć autorka łączy go ze współczesną problematyką społeczną i polityczną. Styl Belli cechuje się liryzmem i akcentowaniem podmiotowości kobiet w historii i mitologii Ameryki Centralnej. Wczesny etap jej poezji, m.in. tom Sobre la grama (1972), wiązano z przełamywaniem konserwatywnych norm obyczajowych w Nikaragui.

Jej autobiografia El país bajo mi piel (2001) stała się międzynarodowym bestsellerem, a powieść El infinito en la palma de la mano (2008) została wyróżniona prestiżową nagrodą Biblioteca Breve oraz nagrodą Sor Juana Inés de la Cruz, przyznawaną najwybitniejszym pisarkom hiszpańskojęzycznym.

Wybrane publikacje Sobre la grama (1972) – poezja Línea de fuego (1978) – poezja Truenos y arco iris (1982) – poezja La mujer habitada (1988) – powieść Sofía de los presagios (1990) – powieść Waslala (1996) – powieść El país bajo mi piel (2001; ang. The Country Under My Skin) – wspomnienia El pergamino de la seducción (2005) – powieść historyczna El infinito en la palma de la mano (2008) – powieść El país de las wybrane (2010) – powieść Las fiebres de la memoria (2018) – powieść El pez rojo que nada en el pecho (2020) – poezja

Nagrody i wyróżnienia 1978: Premio Casa de las Américas za tom Línea de fuego. 1989: Nagroda Anny Seghers (Anna Seghers-Preis, Niemiecka Akademia Sztuk) za La mujer habitada. 2008: Premio Biblioteca Breve oraz Premio Sor Juana Inés de la Cruz (Międzynarodowe Targi Książki w Guadalajarze) za powieść El infinito en la palma de la mano. 2018: Nagroda im. Hermanna Kestena (Hermann Kesten Prize) za zasługi dla wolności słowa. 2020: Nagroda Poetycka im. Jaime Gil de Biedma za El pez rojo que nada en el pecho. 2024: Doktorat honoris causa Uniwersytetu w Edynburgu. 2025: Międzynarodowa Nagroda im. Carlosa Fuentesa (Premio Internacional Carlos Fuentes a la Creación Literaria).

Przypisy

Kategoria:Nikaraguańscy pisarze Kategoria:Ludzie związani z Nikaraguą Kategoria:Pisarze hiszpańskojęzyczni Kategoria:Poeci XXI wieku Kategoria:Urodzeni w 1948