Japońska okupacja Andamanów i Nikobarów

thumb|Japońscy żołnierze lądujący na Wyspie Rossa, 23 marca 1942 Japońska okupacja Andamanów i Nikobarów – prowadzona przez wojska japońskie okupacja wojenna należących do Indii Brytyjskich wysp Andamany i Nikobary, która miała miejsce w latach 1942–1945 podczas II wojny światowej.

Andamany i Nikobary to grupa wysp położona w Zatoce Bengalskiej, około 1250 km od Kalkuty, 1200 km od Ćennaju i 190 km od Przylądka Nargis w Birmie. Do 1938 roku rząd brytyjski wykorzystywał je jako kolonię karną dla indyjskich i afrykańskich więźniów politycznych, którzy byli osadzani głównie w osławionym więzieniu Cellular Jail w Port Blair, największym mieście i porcie na wyspach. Dziś stanowią one terytorium związkowe Indii.

Jedynym celem wojskowym na wyspach było miasto Port Blair. Garnizon składał się z 300-osobowej milicji sikhijskiej z 23 oficerami brytyjskimi, wzmocnionej w styczniu 1942 roku oddziałem Gurkhów z 4/12 Pułku Sił Pogranicznych indyjskiej 16 Brygady Piechoty. Po upadku Rangunu 8 marca Brytyjczycy uznali jednak, że Port Blair stał się nie do obrony i 10 marca Gurkhowie zostali wycofani na półwysep Arakański.

Siły inwazyjne Japończycy, chcąc zabezpieczyć swoją flankę od strony morza, wysłali siły w celu zajęcia wysp. Siły te składały się z następujących jednostek i okrętów:

Daleka osłona krążownik (okręt flagowy) „Chōkai” 4. dywizjon lotniskowców lotniskowiec „Ryūjō” (choć wymieniony, nie prowadził operacji lotniczych) 7. dywizjon krążowników – ciężkie krążowniki „Kumano” „Suzuya” „Mikuma” „Mogami” 11. dywizjon niszczycieli „Fubuki” „Hatsuyuki”

„Murakami” Bliska osłona 3. dywizjon niszczycieli lekki krążownik „Sendai'” 19. dywizjon niszczycieli

„Ayanami” 20. dywizjon niszczycieli „Amagiri” „Asagiri”

Siły inwazyjne lekki krążownik „Yura” – jednostka eskortowa 9 transportowców 1. batalion 18 Dywizji Piechoty 9. baza wojskowa krążownik szkoleniowy „Kashii” okręt eskortowy „Shimushu” stawiacz min „Hatsutaka” przerobiona kanonierka „Eiko Maru” 1. dywizjon trałowców trałowce W1, W3, W4 91. specjalny dywizjon trałowców trałowce: „Choko Maru”, „Shonan Maru” #7, „Shonan Maru” #5 Siły powietrzne okręt-baza wodnosamolotów „Sagara Maru” (operował na wschód od Nikobarów)

Okupacja Port Blair został zajęty 23 marca 1942 roku. Garnizon nie stawiał oporu podczas lądowania i został bezkrwawo rozbrojony oraz internowany; wielu członków milicji sikhijskiej zaciągnęło się później do Indyjskiej Armii Narodowej. Brytyjscy oficerowie milicji zostali wysłani do Singapuru jako jeńcy wojenni, podczas gdy główny komisarz Waterfall, zastępca komisarza mjr A.G. Bird i inni brytyjscy oficerowie administracyjni zostali uwięzieni. Japończycy uwolnili więźniów przetrzymywanych przez Brytyjczyków w więzieniu, z których jeden, Pushkar Bakshi, został ich głównym kolaborantem. Wyspy zostały oddane pod zwierzchnictwo płk. Bucho z Indyjskiej Armii Narodowej, podczas gdy kilku niższych rangą indyjskich urzędników w administracji awansowało na bardziej odpowiedzialne stanowiska. Obronę wysp powierzono nowo utworzonej eskadrze myśliwskiej „Kanoya Kōkūtai” z bazą w Tavoy w południowej Birmie. Ta eskadra myśliwska była dawną „jednostką Yamada” pod dowództwem 22 „Koku Sentai”, stacjonującej wówczas w Penangu. 26 marca zostało wysłanych sześć łodzi latających z „Toko Kōkūtai” , a dwanaście kolejnych przybyło wkrótce potem. Na wyspach japoński garnizon liczący około 600 ludzi, wraz z policją, teraz pod kontrolą japońską, odpowiadał za utrzymanie porządku.

Zbrodnie wojenne Wydarzenia z następnych trzech lat nie są łatwe do ustalenia, ponieważ Japończycy zniszczyli wszelkie dokumenty po opuszczeniu wysp. Głównymi źródłami są niepublikowany raport mieszkańca Andamanów Rama Krishny: The Andaman Islands under Japanese Occupation 1942–5, kolejna niepublikowana relacja brytyjskiego oficera D. McCarthy’ego (który został wysłany na wyspy z tajną misją w 1944 roku): The Andaman Interlude, a także wspomnienia starszych mieszkańców, z którymi rozmawiali historycy. Wszystkie te informacje oraz publikacje, które się na nich opierają, zgodnie wskazują, że okupacja była pełna zbrodni popełnionych przez Japończyków na miejscowej ludności.

Pierwsza ofiara okupacji padła już czwartego dnia po lądowaniu Japończyków. Młody mężczyzna o imieniu Zulfiqar Ali, rozgniewany tym, że żołnierze wpędzili kury do jego domu, strzelił do nich z wiatrówki. Nikt nie został ranny, ale strzelec musiał uciekać i ukryć się. Japończycy zabijali, gwałcili i palili wszystko na swojej drodze aż do momentu, gdy mieszkańcy wioski zostali zmuszeni do wydania chłopca następnego ranka. Po niecałej dobie został schwytany i zaprowadzony na plac przed Browning Club. Tam wykręcono mu ręce, aż złamano kości, a następnie zastrzelono. Na tym miejscu stoi teraz betonowy pomnik. Na początku okupacji miejscowi intelektualiści (głównie urzędnicy i lekarze) byli zachęcani do przyłączenia się do Indyjskiej Ligi Niepodległości pod wodzą Rasha Behari Bose, a z jej członków utworzono „Komitet Pokoju”, na czele którego stanął Diwan Singh. Przez następne kilka miesięcy jego działacze robili, co mogli, aby złagodzić cierpienia ludności z rąk Japończyków, ale bez większego skutku: co więcej, wielu z nich samych padło później ofiarą okupantów. Diwan Singh został aresztowany i był torturowany przez 82 dni, aż zmarł w styczniu 1944 roku. „Komitet Pokoju” również niewiele mógł zrobić, by uratować mjr. A.G. Birda, który nie został wysłany do Rangunu ani Singapuru, tak jak inni brytyjscy jeńcy, gdyż Japończycy chcieli pokazać na jego przykładzie, na co ich stać. Pushkar Bakshi przekonał współwięźnia, Sarupa Rama, do złożenia zeznań na „procesie” Birda, że ten szpiegował na rzecz aliantów (w domu, w którym był więziony, podłożono części urządzenia bezprzewodowego). Według naocznych świadków, popularnemu w lokalnej społeczności mężczyźnie znanemu jako „Chirrie” („ptak” w języku hindi) wykręcono i połamano ręce oraz nogi, a następnie został on ścięty mieczem przez pułkownika Bucho.

thumb|Chińskie i malajskie dziewczęta siłą wywiezione z Penangu przez Japończyków, by pracowały jako „pocieszycielki” dla żołnierzy na Andamanach Na wyspy zostały sprowadzone Koreanki i Malajki, by pełnić rolę „pocieszycielek” dla japońskiego garnizonu, ponieważ lokalna populacja kobiet była zbyt mała, by samodzielnie pełnić tę rolę. Do budowy nowego lotniska została wykorzystana praca przymusowa miejscowej ludności, a w październiku 1942 roku miały miejsce masowe aresztowania „szpiegów”, podczas których 300 osób zostało osadzonych w więzieniu Cellular, gdzie niektórzy byli torturowani. Spośród nich siedmiu zostało zastrzelonych, w tym Narayan Rao, który był superintendentem policji pod japońską kontrolą; Itter Singh, zastępca superintendenta; Subedar Sube Singh z policji wojskowej i dr Surinder Nag. Zdając sobie sprawę, że Japończycy biorą na cel wpływowych członków społeczeństwa, członkowie Ligi Niepodległości Indii stawali się coraz bardziej nerwowi i zaprzestali angażowania się w szerszą działalność narodową. W 1943 roku nowy dowódca garnizonu, płk Jochi Renusakai, i szef policji Mitsubashi, którzy obaj służyli wcześniej w Nankinie, rozpętali drugi okres terroru. Aresztowano i torturowano 600 osób, w tym dr Diwana Singha, który zmarł w wyniku odniesionych obrażeń. Na tym etapie Japończycy uznali, że Bakshi nie jest już przydatny i także został uwięziony. Około 2000 Hindusów zginęło w wyniku japońskich zbrodni podczas okupacji wyspy do października 1945 roku.

Tymczasowy Rząd Wolnych Indii 29 grudnia 1943 roku kontrolę polityczną nad wyspami formalnie przejął rząd Azad Hind pod przewodnictwem Subhasa Czandry Bose. Bose odwiedził Port Blair, aby wywiesić trójkolorową flagę Indyjskiej Armii Narodowej. Podczas tej jedynej wizyty na Andamanach był starannie ukrywany przed miejscową ludnością przez japońskie władze. Podejmowano liczne próby poinformowania go o cierpieniach mieszkańców Andamanów oraz o tym, że wielu lokalnych indyjskich nacjonalistów było wówczas torturowanych w więzieniu Cellular. Bose najwyraźniej nie zdawał sobie z tego sprawy, a niektórzy uważają, że „zawiódł swój lud”. Po odejściu Bosego Japończycy nadal sprawowali faktyczną kontrolę nad Andamanami, a suwerenność Tymczasowego Rządu Wolnych Indii nad wyspami była w dużej mierze fikcyjna. Same wyspy przemianowano na „Shaheed” i „Swaraj”, co oznacza odpowiednio „męczennik” i „samorządność”. Bose mianował płk. A.D. Loganathana gubernatorem wysp i miał ograniczony udział w administrowaniu terytorium. Podczas przesłuchania po wojnie Loganathan przyznał, że miał pełną kontrolę jedynie nad szczątkowym departamentem edukacji na wyspach, ponieważ Japończycy zachowali kontrolę nad policją, a w proteście odmówił przyjęcia odpowiedzialności za jakiekolwiek inne obszary administracji. Nie był też w stanie zapobiec najgorszemu okrucieństwu okupacji, japońskiej masakrze w Homfreyganj 30 stycznia 1944 roku, podczas której 44 indyjskich cywilów zostało rozstrzelanych przez Japończyków pod zarzutem szpiegostwa. Wielu z nich było członkami Indyjskiej Ligi Niepodległości. Teoretycznie rząd nadal zarządzał wyspami, które były jedynym indyjskim terytorium, jakie zdobył na dłuższy czas, aż do ich odzyskania przez Brytyjczyków w 1945 roku, lecz w praktyce niewiele się zmieniło. Azad Hind zyskał wyraźnie złą sławę wśród mieszkańców, ponieważ nie podjął kroków w celu zbadania sytuacji na wyspach, pomimo znanego już okrucieństwa Japończyków w innych krajach.

Ostatni rok wojny thumb|Członkowie japońskiej delegacji wojskowej salutują ppłk. Nathu Singhowi Rathore, dowódcy 1/7 Pułku Radźputańskiego, którzy zszedł z pokładu HMS „Rocksand”, aby odebrać kapitulację Japończyków i zorganizować powrót armii brytyjsko-indyjskiej na wyspy thumb|Pierwsi żołnierze sił alianckich, którzy wylądowali w Port Blair na Wyspach Andamańskich, witani przez miejscową ludność, 1945 W miarę jak w 1945 roku żywność stawała się coraz bardziej deficytowa, Japończycy uciekali się do coraz bardziej desperackich środków. Od 250 do 700 osób (szacunki różnią się) z okolic Aberdeen na Południowych Andamanach zostało deportowanych na bezludną wyspę, aby uprawiać tam żywność. Według ocalałego, zwolnionego skazańca o imieniu Saudagar Ali, co najmniej połowa z nich utonęła lub została zjedzona przez rekiny, gdy byli wypychani z łodzi w ciemności, a pozostali zmarli z głodu lub zostali zabici przez bengalskich piratów. Misja ratunkowa wysłana na wyspę po zakończeniu okupacji odnalazła zaledwie dwunastu ocalałych i ponad sto szkieletów na plaży.

Ogółem szacuje się, że w wyniku okupacji Andamanów zginęło około 2000 osób, a co najmniej 501 zostało poddanych torturom przez Japończyków. Ta pierwsza liczba stanowi 10% przedwojennej populacji Port Blair. Straty na słabiej zaludnionych Wyspach Nikobarskich były mniejsze, ponieważ Japończycy nie mieli tam stałego garnizonu, chociaż w 1943 roku na krótko zaprowadzili terror na Kar Nikobar, by doprowadzić miejscową ludność do pracy przymusowej. Okupacja pozostawiła po sobie trwałe piętno wrogości wobec Japończyków, a do pewnego stopnia także wobec ich kolaborantów w Tymczasowym Rządzie Wolnych Indii, wśród pokolenia, które jej doświadczyło.

Japoński wiceadmirał Teizo Hara i generał major Tamenori Sato poddali wyspy ppłk. Nathu Singhowi Rathore, dowódcy 1/7 Pułku Radźputów, 15 sierpnia 1945 roku na pokładzie brytyjskiego okrętu HMS „Rocksand”. Była to jedyna na dużą skalę kapitulacja Japończyków przed siłami indyjskimi. Później w Port Blair wzniesiono pomnik upamiętniający kapitulację Japończyków na Andamanach.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:II wojna światowa na Pacyfiku Kategoria:Okupacja japońska Kategoria:Andamany i Nikobary Kategoria:Indie Brytyjskie podczas II wojny światowej