Ponocnica lemurowata (Aotus lemurinus) – gatunek ssaka naczelnego z rodziny ponocnicowatych (Aotidae), dawniej zaliczany do płaksowatych (Cebidae). Zamieszkuje lasy tropikalne i górskie w Andach (Kolumbia, Ekwador, Wenezuela), występując na wysokościach od 1000 do 3200 m n.p.m. Prowadzi nocny tryb życia, wykazując największą aktywność po zmierzchu i przed świtem. Posiada widzenie monochromatyczne (nie rozróżnia kolorów) i w przeciwieństwie do wielu zwierząt nocnych nie ma błony odblaskowej, co kompensuje bardzo dużymi oczami. Żyje w monogamicznych grupach rodzinnych, w których samiec sprawuje główną opiekę nad potomstwem.
Występowanie i biotop Gatunek ten zamieszkuje obszary Andów w Ameryce Południowej, obejmując terytoria Kolumbii, Ekwadoru i Wenezueli. Ponocnice lemurowate występują w lasach górskich i mglistych na wysokościach od 1000 do 3200 m n.p.m. Preferują gęste, zwarte korony drzew, które zapewniają schronienie i ochronę przed drapieżnikami.
Są zwierzętami o dużych zdolnościach adaptacyjnych – spotyka się je zarówno w lasach pierwotnych, jak i wtórnych, a także w zdegradowanych fragmentach lasów, na obszarach podmiejskich oraz w agrosystemach, takich jak plantacje. Rzadko schodzą na ziemię, przebywając na wszystkich poziomach lasu, choć najczęściej wybierają te porośnięte pnączami.
Charakterystyka alt=Ponocnica lemurowata (Aotus lemurinus)|lewo|mały|Ponocnica lemurowata (Aotus lemurinus)
Wygląd Ponocnica lemurowata to niewielki naczelny, ważący zazwyczaj około 1 kg (do 1,3 kg) i mierzący około 34 cm długości, przy czym nie wykazuje wyraźnego dymorfizmu płciowego w wielkości ani ubarwieniu. Posiada gęste, wełniste futro, które na grzbiecie jest ciemniejsze, a na brzuchu przybiera barwę od szarej (stąd angielska nazwa gray-bellied night monkey) do pomarańczowo-żółtej. Charakterystyczną cechą jest mała, okrągła głowa z bardzo dużymi, brązowymi lub czerwonawymi oczami otoczonymi jasnym futrem, co nadaje jej wygląd przypominający sowę. Nad oczami widoczne są grube, białe brwi oraz trzy czarne pasy na głowie z czarną plamą między oczami. Ogon jest puszysty, niechwytny, często z czarną końcówką.
Zmysły i aktywność Jako jedyny nocny antropoid, gatunek ten posiada specyficzne przystosowania. W przeciwieństwie do wielu nocnych ssaków, ponocnica nie posiada błony odblaskowej, co rekompensuje dużymi oczami i siatkówką zdominowaną przez pręciki. Widzi monochromatycznie (nie rozróżnia kolorów), co w nocy rekompensuje dobrym wyczuwaniem ruchu i kształtów w słabym świetle. Jest najbardziej aktywna po zmierzchu i przed świtem, a jej aktywność może być zależna od faz księżyca – przy pełni jest bardziej aktywna niż w noce bezksiężycowe.
Dieta alt=Ponocnica lemurowata (Aotus lemurinus)|lewo|mały|Ponocnica lemurowata na XIX-wiecznym rysynku Jest to gatunek wszystkożerny, ale w jego diecie dominują owoce (głównie z rodzin morwowatych i pokrzywowatych), które stanowią większość pożywienia. Uzupełnia dietę stawonogami (owady chwyta zręcznie w locie lub z liści), nektarem kwiatów oraz liśćmi. W okresach niedoboru owoców, np. latem, w większym stopniu polega na nektarze i innych zasobach.
Struktura społeczna Żyje w małych, monogamicznych grupach rodzinnych liczących od 2 do 5 osobników (para dorosłych i ich potomstwo). Samiec odgrywa kluczową rolę w opiece nad młodymi – nosi je i opiekuje się nimi, przekazując samicy głównie na czas karmienia.
Status zagrożenia i ochrona W Czerwonej księdze IUCN gatunek ten jest uznawany za narażony na wyginięcie (kategoria VU – Vulnerable).
Gatunek jest wymieniony w Załączniku II konwencji waszyngtońskiej, co reguluje handel międzynarodowy jego okazami. Występuje w kilku obszarach chronionych, takich jak Park Narodowy Puracé w Kolumbii czy Park Narodowy Sumaco Napo-Galeras w Ekwadorze.
Przypisy
Kategoria:Ponocnicowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1843 roku Kategoria:Fauna Ekwadoru Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Wenezueli