Regiment piechoty koronnej marszałka wielkiego koronnego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W pierwszej połowie XVII w. wojska zaciężne dzielono na dwa rodzaje: autoramentu polskiego i autoramentu cudzoziemskiego różniące się między sobą sposobem zaciągu i organizacją. Piechota stanowiła podstawę autoramentu cudzoziemskiego, a w swojej masie organizowana była według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”. Podstawową jednostką organizacyjną piechoty był regiment. Król wydawał na jego utworzenie patent wybranemu przez siebie człowiekowi (szefowi regimentu) i zawierał z nim umowę kapitulacyjną. Faktycznym dowódcą regimentu był pułkownik (oberster), który dobierał sobie sztab i dowódców kompanii. Ci ostatni rekrutowali szeregowych (gejmanów) tzw. systemem wolnego bębna.
W XVII wieku wojska Rzeczpospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, rosyjskimi, tatarami Chanatu Krymskiego i Turcją. Musiały też zmagać się na Ukrainie z powstaniem kozackim Chmielnickiego.
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem, sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji, w tym piechoty na 12870 stawek żołdu. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu. Wojska koronne ześrodkowały się pod Krakowem. Stąd 15 sierpnia wyruszyły w dwóch kolumnach na południe. Całością dowodził król Jan III Sobieski. W odsieczy wiedeńskiej wziął udział też regiment marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego liczący 280 porcji. Faktyczne dowództwo sprawował nad nim płk Madeyski.
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę piechoty niemieckiej na 11040 porcji, a węgierskiej na 650 porcji. Zgodnie z tym etatem, regiment marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego liczył 200 porcji. .
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem regiment zredukowany został do120 porcji.
W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji piechoty cudzoziemskiego zaciągu zaszły pewne zmiany. Piechota niemiecka w tym czasie liczyła 6640 porcji i była zgrupowana w 24 regimentach. W 1702 regiment marszałka (później starosty sandomierskiego) nadal liczył 120 porcji i stacjonował w Kamieńcu.
W związku z trwającą wielką wojną północną, w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę piechoty na 16600 porcji. Zgodnie z tym etatem regiment starosty sandomierskiego (Lubomirskiego) liczył wtedy 750 porcji.
Na przełomie 1709/1710 odnotowano w rejestrach 19 regimentów i batalionów piechoty o sile 12100 porcji. Zgodnie z etatem regiment starosty sandomierskiego (i gen. Nenchy) liczył 6 kompanii po 86 szeregowych; razem 516 „głów”.
W 1711 zmniejszono liczbę piechoty i zreorganizowano regimenty. Regiment koronny starosty sandomierskiego Jerzego Lubomirskiego (i gen. Nenchy) zredukowano do szczebla batalionu wielkości 480 porcji.
Ustalony na sejmie 1717 komput wojska koronnego przewidywał zreorganizowanie piechoty i sformowanie, zamiast 21 oddziałów, jedynie sześciu regimentów (gwardii, królowej, królewicza, buławy wielkiej i buławy polnej oraz artylerii koronnej) i trzech samodzielnych chorągwi janczarskich (hetmana wielkiego, hetmana polnego i marszałka wielkiego). Batalion wojewody sandomierskiego przestał istnieć.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Regimenty piesze koronne Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny północnej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego Kategoria:Oddziały wojskowe Lubomirskich herbu Szreniawa bez Krzyża