Henrik Johan Bull (ur. 13 października 1844 w Stokke, zm. 1 czerwca 1930 w Oslo) – norweski biznesmen i wielorybnik, jeden z pionierów eksploracji Antarktyki. Dzięki wsparciu Svenda Foyna, w latach 1893–1895 kierował ekspedycją na statku polarnym „Antarctic”, którą opisał później w książce Sydover (1898).
Podczas kolejnej wyprawy w 1906 statek Bulla rozbił się u wybrzeży Wysp Crozeta, jednak on sam wraz z załogą zdołał wydostać się na ląd. Następnie Bull założył firmę zajmującą się połowem wielorybów na Oceanie Południowym i stał się pionierem przemysłu wielorybniczego.
Wczesne życie Henrik Johan Bull urodził się 13 października 1844 w Stokke jako syn kapitana statku arktycznego Corneliusa Bulla i rolniczki Petterine Sibylle Bull. Dorastał w środowisku związanym z morzem i wielorybnictwem. Uczęszczał do szkoły miejskiej w Tønsbergu, a następnie przez kilka lat pracował w handlu i jako przedsiębiorca w tym samym mieście. 9 listopada 1869 roku ożenił się z Agnes Alvilde Aagot Eugenie Olsen, córką armatora Ole Olsena i Barbary Johanne Aagaard.
W 1888 Bull wyjechał do Australii, gdzie osiedlił się w Melbourne. Działał tam jako biznesmen związany z Trapp, Blair & Co. – wiodącą firmą w branży spedycyjnej i handlowej.
Kariera wielorybnicza mały|Okładka książki Bulla z opisem ekspedycji statku „Antarctic” Około 1890 roku w kręgach wielorybniczych rosło zainteresowanie badaniem występowania wielorybów na wodach wokół kontynentu antarktycznego. Henrik Johan Bull mocno się w to zaangażował, między innymi poprzez artykuły prasowe, i starał się wzbudzić zainteresowanie zorganizowaniem wyprawy na Morze Rossa.
W lutym 1893 roku Bull wrócił do Norwegii, aby omówić swoje plany z norweskimi armatorami wielorybniczymi. W tym czasie na południe wyruszyły już dwie ekspedycje: norweska (pierwszy rejs statku „Jason”) oraz szkocka. Bull osobiście skontaktował się w Tønsbergu ze starzejącym się pionierem wielorybnictwa, Svendem Foynem, który zgodził się sfinansować wyprawę.
20 września 1893 roku statek „Antarctic” wypłynął z Tønsbergu z 31 osobami na pokładzie. Kierownikiem ekspedycji był sam Bull, natomiast kapitanem został . Pierwsze lato na półkuli południowej spędzono na polowaniu na foki w rejonie Wysp Kerguelena. Następnie, aż do kolejnego sezonu letniego, bazą dla „Antarctica” stało się Melbourne (z przerwą na krótki rejs wielorybniczy, w którym Bull nie uczestniczył).
28 września 1894 roku statek ponownie skierował się na południe, rozpoczynając rejs, który miał stać się znaczącym wydarzeniem w historii eksploracji Antarktyki. W wyprawie brał udział również Carsten Borchgrevink, który z czasem stał się sławny jako badacz polarny. Celem podróży było wolne od lodu Morze Rossa, znajdujące się za pasem paku lodowego. Statek dotarł do szerokości geograficznej 74ºS. Załoga statku zaobserwowała dużą liczbę wielorybów, jednak były to niemal wyłącznie gatunki z rodziny płetwalowatych (płetwal błękitny, płetwal zwyczajny, długopłetwiec oceaniczny itp.), do których łowienia załoga nie posiadała odpowiedniego sprzętu. Sam fakt odnotowania ich występowania był jednak ważny, a Bull był prawdopodobnie pierwszym, który wskazał, że to w połowach tych właśnie gatunków leży przyszłość, gdy zasoby na północy zostaną wyczerpane.
Ekspedycja „Antarctica” osiągnęła również inny ważny cel. W drodze powrotnej z Morza Rossa, 24 stycznia 1895 roku, dokonano lądowania na Przylądku Adare’a. W tamtym czasie uważano to za pierwsze postawienie stopy na kontynencie antarktycznym, co zyskało duży rozgłos na arenie międzynarodowej. Zarówno Borchgrevink, jak i Kristensen twierdzili, że jako pierwsi postawili stopę na lądzie. Sam Bull siedział najwyraźniej dalej z tyłu łodzi.
Spór o to, kto był pierwszy na lądzie, wywołał burzliwą dyskusję po powrocie do kraju w sierpniu 1895 roku, co sugeruje, że relacje między przywódcami ekspedycji podczas rejsu nie były najlepsze. Z perspektywy czasu okazało się, że spór ten był daremny, ponieważ pięć brytyjskich i amerykańskich wypraw łowców fok lądowało na kontynencie, zanim dotarli tam Norwedzy.
Powrót od domu i późniejsze lata Po powrocie z wyprawy minęło dziewięć lat, zanim Henrik Johan Bull ponownie aktywnie zaangażował się w działalność połowową. Przez wiele lat, wraz z innymi norweskimi pionierami wielorybnictwa, bezskutecznie próbował wzbudzić w Norwegii zainteresowanie założeniem towarzystwa wielorybniczego, które prowadziłoby połowy na Oceanie Południowym.
W 1906 roku Bull przewodził wyprawie na foki statkiem „Cathrine” na subantarktyczne Wyspy Crozeta. Rejs ten zakończył się rozbiciem statku. W sezonie 1907/1908 kierował wyprawą wielorybniczą na to samo łowisko na statku „Solglimt” dla firmy, którą sam założył.
Henrik Johan Bull poświęcił swoje ostatnie lata między innymi badaniom genealogicznym oraz spisywaniu wspomnień z Tønsbergu z czasów młodości. Zmarł 1 czerwca 1930 w Oslo.
Twórczość Sydover. Expeditionen til Sydishavet 1893–1895, 1898 (wydanie angielskie: The Cruise of the Antarctic to the South Polar Regions, Londyn 1896) En gren af Østlands- eller Tønsbergslægten Bull, Tønsberg 1917 Minder fra det gamle Tønsberg, Tønsberg 1919
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1844 Kategoria:Zmarli w 1930 Kategoria:Ludzie związani z Tønsbergiem Kategoria:Norwescy żeglarze Kategoria:Norwescy podróżnicy i odkrywcy