„Iskra” – działająca w Krakowie i jego okolicy, konspiracyjna organizacja zbrojnego oporu Żydów polskich w trakcie HolokaustuAgnieszka Zajączkowska-Drożdż – Działalność konspiracyjna Żydów w Krakowie jako reakcja na niemiecką politykę Zagłady w Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem 43, nr 3; Wrocław 2021, s. 439–463.

Działalność Organizacja powstała w maju 1942. Inicjatorami jej powstania byli Hersz Bauminger pseud. „Bazyli”, Bernard Halbrajch pseud. „Jakub” oraz Gola Mire pseud. „Lidka”. W ramach organizacji Bernard Halbreich odpowiadał za szkolenie i działania, zaś Szlomo Schein za finanse, kwatery i przygotowanie dokumentów. Już po powstaniu „Iskry”', Bauminger wstąpił do PPR i przewodniczył zjednoczonemu dowództwu krakowskiego ŻOB.

Do organizacji należeli między innymi: Szlomo Schein, Henek Wurzel, Roman Bromberger, Salek Biederman, Adam Lipschütz, Mieczysław Birner, Frycek Glauberman, Moniek Lewkowicz, Gena Goldfluss, Wusia Jolles, Rafałowicz i Kirschbaum. Z „Iskrą" współpracowała też od listopada 1942 roku Polka, Janina Bigaj, zaprzyjaźniona z Herszem BaumingeremKatarzyna Zimmerer – Zamordowany świat losy Żydów w Krakowie 1939-1945 (Wydawn. Literackie, 2004) s. 179.

Przy współpracy z PPR, organizacja przeprowadziła akcję rozkręcenia szyn kolejowych na trasie Kraków–Bochnia, czego efektem było wykolejenie się pociągu. 4 czerwca 1942 przeprowadzono także akcję podpalenia przystani wioślarskiej w której stacjonowała niemiecka policja.

Grupa Baumingera wzięła udział między innymi w zamachu na krakowską kawiarnię „Cyganeria” w dniu 22 grudnia 1942 we współpracy z organizacją He-Chaluc ha-Lochem.

W styczniu 1943 Bauminger i Halbreich, wzięli udział w naradzie z przedstawicielami Gwardii Ludowej w trakcie, której podjęto decyzję o kontynuacji działań zbrojnych, pomimo grudniowych aresztowań wśród działaczy żydowskiej konspiracji w Krakowie, które nastąpiły w konsekwencji ataku na kawiarnię „Cyganeria”. Członkowie organizacji „Iskra”, wzięli udział w podpaleniu niemieckiego biura pracy (Arbeitsamt) przy ul. Lubelskiej 27 w Krakowie.

W lutym 1943 Niemcy, zabili Bernarda Halbreicha oraz Hersza Baumingera. Gestapo aresztowało również Gole Mire.

Przypisy

Kategoria:Historia Krakowa 1939–1945 Kategoria:Żydowskie organizacje wojskowe w Polsce Kategoria:Żydowski ruch oporu podczas II wojny światowej Kategoria:Polskie organizacje antyfaszystowskie