Aleksander Szetlich, ps. „Olek”, „Wysocki” (ros. Александр Вильгельмович Шетлих, ur. 15 maja 1860 w Warszawie, zm. 24 lutego 1940 w Moskwie) – polski szewc oraz działacz robotniczy.
Życiorys Ukończył 2 klasy szkoły średniej w szkole rzemieślniczej oraz pracował jako szewc w Warszawie. Od 1877 pracował w farbiarni i pralni chemicznej „Gabriel” w Warszawie, następnie w fabryce sukna „Billa” koło Białegostoku. W 1882 uczył się szewstwa w dwuletniej niedzielnej szkółce rzemieślniczej. Od 1884 był działaczem I Proletariatu oraz Związkiem Robotników Polskich. Po rozbiciu I Proletariatu w 1886 i po aresztowaniach, pomagał w 1887 Marcinowi Kasprzakowi w zakładaniu kółek robotniczych i rozpowszechnianiu odezw, a także wszedł w skład utworzonego przez Kasprzaka w 1888 Warszawskiego Komitetu Robotniczego, a także został członkiem II Proletariatu. W 1891 pod wpływem Edwarda Abramowskiego, został w 1891 członkiem Zjednoczenia Robotniczego, które zostało utworzone po rozpadzie II Proletariatu.
W latach 1891–1893 działał w ramach partii na terenie Łodzi, gdzie został wysłany przez Kasprzaka, w celu zakładania ogniw II Proletariatu. Tworzył tam kółko robotnicze i kolportował nielegalne broszury socjalistyczne. W maju 1892 uczestniczył w pierwszomajowych demonstracjach i buncie łódzkim. Z grupą dawnych działaczy koła łódzkiego Związku Robotników Polskich utworzył organizację socjalistyczną związaną z II Proletariatem, w ramach której organizował nieudany zamach bombowy na fabrykanta Juliusza Kunitzera, który przeprowadzony został 17 czerwca 1893 m.in. przez: przez Jana i Marcina Kaczmarków oraz Juliana Klapsatela.
Za swoją działalność został aresztowany w 1893 i w 1895 skazany na 8 lat zesłania. Odbywał wyrok w Wilujsku, gdzie poznał Jana Wacława Machajskiego. Od 1904 przebywał w Odessie, organizując machajewców – grupę zwolenników Machajskiego. W latach 1905–1906 był dwukrotnie aresztowany. W 1906 zamieszkał w Warszawie, gdzie działał w SDKPiL i również był dwukrotnie aresztowany. Działał również w zorganizowanej przez Machajskiego grupie „Zmowa Robotnicza”.
W 1913 aresztowany podczas transportu organu polskich anarchosyndykalistów „Sprawa Robotnicza” i osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Po wybuchu I wojny światowej osadzony w więzieniu mokotowskim, a następnie deportowany do więzienia w Orle. W 1916 skazany na osiedlenie na Syberii Wschodniej i zesłany do Obussy w guberni irkuckiej. Następnie zbiegł do Bałaganska i do Małyszewki, gdzie podjął pracę szewca. W styczniu 1917 zamieszkał w Tomsku, gdzie po rewolucji lutowej założył związek szewców oraz Polską Organizację Socjalistyczną, której przewodził i którą przyłączył do Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, zostając jej członkiem ze stażem od 1884. Po dojściu do władzy bolszewików zaangażował się w działalność Czerwonej Gwardii. W listopadzie 1918 aresztowany przez wojska admirała Aleksandra Kołczaka, następnie zaś wyzwolony przez oddziały Armii Czerwonej.
Następnie działał wśród polskiej ludności w guberni tomskiej, był także instruktorem Wydziału Oświaty w Barnaule i Bijsku. Od 1920 był kasjerem w Tomskim Gubernialnym Komitecie Komunistycznej Partii oraz przewodniczącym Sekcji Polskiej Komitecie Komunistycznej Partii. Ponadto współpracował z Józefem Unszlichtem w Wydziale Specjalnym Frontu Zachodniego.
W 1921 został odkomenderowany na Syberię. W latach 1921–1922 pracował jako instruktor w Domu Dziecka w Tomsku. W 1922 wyjechał do Moskwy, gdzie nauczał szewstwa w polskim domu dziecka oraz domu dla bezdomnych. W 1923 przeszedł na emeryturę oraz został członkiem Stowarzyszenia Starych Bolszewików i Weteranów Rewolucji. Pod koniec życia mieszkał w moskiewskim Domu Inwalidów.
Życie prywatne Pochodził z robotniczej rodziny przybyłej na początku XIX w. z Saksonii w okolice Łodzi. Był synem Zuzanny z domu Różyckiej oraz Wilhelma, powstańca z 1863, który w obawie przed represjami ukrył się w Warszawie.
Publikacje Ze wspomnień o Kasprzaku, Moskwa: Trybuna, 1922. Martin Kasprzak. Robočij Poljak, povešen v 1905 g., Moskwa 1932, przekł. pol. 1932 Z Marcinem Kasprzakiem w X Pawilonie, „Pamiętnik X Pawilonu”, Oprac. A. Kozłowski, H. Mościcki, W. 1958 Pamjat’i V. K. Machajskogo, „Izvestij”, 24 II 1926. 1917–1920 gody v Tomske, „Staryj bolševik”, 1933, nr 3.
Przypisy
Kategoria:Bolszewicy Kategoria:Polscy działacze KPZR Kategoria:Urodzeni w 1860 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Moskwą Kategoria:Działacze robotniczy związani z Łodzią Kategoria:Polscy szewcy Kategoria:Członkowie I Proletariatu Kategoria:Politycy SDKPiL Kategoria:Ludzie związani z Tomskiem Kategoria:Ludzie związani z Odessą Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie więzienia w Orle (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polscy zesłańcy na wschodni Sybir Kategoria:Członkowie II Proletariatu