Tarantela As-dur op. 43 – tarantela na fortepian skomponowana przez Fryderyka Chopina w 1841 roku.
Historia thumb|Ostatnie takty kopii spisanej przez Fontatę (dawniej uznawanej za rękopis Chopina) thumb|Chopin na rysunku George Sand (Nohant, 1841) W twórczości Chopina, poza mazurkami, polonezami i walcami, gatunki taneczne mają znaczenie marginalne. Tarantela, obok Bolera op. 19, jest jednym z dwóch utworów Chopina o genezie śródziemnomorskiej.
Tarantela As-dur została skomponowana w późnoromantycznej fazie twórczości Chopina przypadającej na lata 1841–1845. Z muzyką włoską Chopin mógł zapoznać się wcześniej dzięki znajomości z neapolitańską śpiewaczką Liną Freppą we wczesnych latach 30. oraz dwutygodniowemu pobytowi w Genui z Sand i jej dziećmi w 1839 r. Tarantela powstała podczas pobytu kompozytora w domu George Sand w Nohant w dniach 18 czerwca–4 listopada 1841 r.. Był to drugi z siedmiu pobytów Chopina w Nohant. W liście z 27 czerwca Chopin pisał do Juliana Fontany: mam nadzieję, że nic gorszego tak prędko nie napiszę.
W lipcu 1841 r. Chopin otrzymał za Tarantelę honorarium w wysokości 500 franków. Utwór wydany został bez dedykacji w październiku tego samego roku. W tym samym miesiącu wydawca francuski złożył rękopis utworu w depozycie biblioteki Konserwatorium Paryskiego. Rękopis ten, uznawany wcześniej za autograf Chopina, spisany został przez Fontanę.
Rękopis incipitu muzycznego z listu Chopina do Fontany z 27 czerwca 1841 r. wchodzi w skład kolekcji Anne-Marie Boutroux de Ferrà zgromadzonej w Valldemossie. W bibliotece Uniwersytetu w Bazylei przechowywany jest rękopis pięciotaktowej notatki pochodzącej z listu Chopina do Schubertha z 29 lipca. W zbiorach spadkobierców Grigorija Piatigorskiego znalazł się jednostronicowy rękopis z podpisem „Palma 28 9bre” (28 listopada) zawierający szkice muzyczne Chopina, w tym pięć taktów Taranteli (w metrum 6/8). 3 grudnia 2008 Narodowy Instytut Fryderyka Chopina zakupił rękopis edycyjny Chopina na aukcji Sotheby’s w Londynie.
Utwór dopuszczono do wykonywania podczas Konkursu Chopinowskiego podczas jego piątej edycji w 1955 roku.
Budowa Kompozycja w metrum 6/8, tempie presto. Rozpisana została w 270 taktach. Rękopis Chopina nie zawiera informacji na temat pedalizacji.
Utwór mógł być inspirowany miniaturą Gioacchina Rossiniego.
Recepcja thumb|Pierwsze wydanie francuskie (początkowe takty) Robert Schumann, recenzując niemieckie wydanie Taranteli, pisał z 1843 r., że pierwsze odczytanie utworu Chopina jest niestety zadaniem bardzo trudnym z powodu błędów drukarskich, od których dosłownie się roi, a także, że nikt chyba nie nazwie tego piękną muzyką, wybaczamy jednak mistrzowi jego dzikie fantazje, bo raz przecież może nam pokazać także mroczną stronę swej duszy. Był to ostatni tekst Schumanna o muzyce Chopina. Zdaniem Marcelego Antoniego Szulca Schumann pisał w nim brednie, jakich by się po nim nikt nigdy nie spodziewał.
W anonsie na temat „edycji dzieł wszystkich na fortepian na dwie ręce” z 1861 r. zamieszczonym przez Sankt-Pietierburgskije wiedomosti wydawca pisał: muzyczne obrazy Chopina zawsze oddają lokalny koloryt przyrody i uczuć, jak dzieje się to na przykład w bolerze, taranteli i barkaroli. Anton Rubinstein podczas swoich wykładów z literatury fortepianowej w Konserwatorium Petersburskim zanotowanych przez Cezara Cui w latach 1888–1889 miał powiedzieć o Taranteli: jakżeż jest melodyjna; miła i pozbawiona banalności i ileż w niej pięknych harmonii, o jakich Włosi nawet we śnie nie mogliby zamarzyć.
Zdaniem Tarantela jest pełna życia i werwy tak pod względem motoryki, jak i w śmiałych harmoniach i melodiach. [...] jest jak przekład z języka włoskiego na polski, jest transmutacją Rossiniego w Chopina [...]. James Huneker pisał, że Tarantela skomponowana w Nohant jest tak włoska, jak Bolero jest hiszpańskie. Chopin za krótko był we Włoszech, aby sobie mógł przyswoić właściwości tanecznego stylu. [...] Tarantella Chopina owiana jest tchnieniem północy, nie południa [...]. Maurice Touchard pisał na łamach , że w snobistycznych sferach kształtujących modę, do których Chopin uczęszczał, musiał dostać się pod wpływ królującego italianizmu. Redakcja tego czasopisma mieściła się w Paryżu przy 9 Square d’Orléans – w domu, w którym Chopin mieszkał w latach 1842–1849.
Pierwszy włoski chopinograf uznał Tarantelę za utwór pozbawiony „południowego” charakteru, nawiązujący do stylu Rossiniego.
Jarosław Iwaszkiewicz pisał o Taranteli Chopina, że jest to:taniec włoski inspirowany nie tyle przez podróż na południe, ile przez muzykę włoską słyszaną w Paryżu. Efektowna sztuka estradowa posiada ciekawe muzycznie epizody. Zdaniem Zdzisława Jachimeckiego można przypuszczać, że Chopin uległ włoskiej tradycji ludowej o pochodzeniu tarantelli [...]. Kompozycja jego ma w sobie coś opętańczego, niesamowitego, w swoim uporze kręcenia w kółko jednych i tych samych motywów i to przeważnie w bliskich sobie strefach barwnych. Konstrukcja jej jest dowodem silnej, świadomej celu woli artystycznej. Jest to utwór na wskroś nowoczesny, wolny zupełnie od czynników romantyzmu. Według Józefa Michała Chomińskiego utwór, mimo że pochodzi z najbardziej płodnego i artystycznie najwartościowszego okresu twórczości, nie jest dziełem udanym. [...] Nie bez racji Tarantela rzadko ukazuje się w repertuarze pianistów. O jej publikacji zdecydowała niewątpliwie umowa z wydawcami. Stąd otrzymała odpowiedni numer. Zdaniem Mieczysława Tomaszewskiego Tarantela jest nieco nużąca uporczywością powtórzeń z założenia krótkooddechowej motywiki.
Wydania Niecks pisał, na podstawie listów Chopina, że wydaniu Taranteli „towarzyszyły trudności i przykrości, choć nie do końca wiadomo, na czym one polegały”.
Tarantela była ostatnim utworem Chopina wydanym na rynku francuskim przez . Kolejne opusy ukazywały się ponownie nakładem Maurice'a Schlesingera, głównego francuskiego wydawcy utworów Chopina.
Na rynku niemieckim opus 43 jest jedynym utworem Chopina, którego pierwodruk ukazał się nakładem wydawnictwa . List Chopina do oficyny Schuberth z 29 lipca 1841 jest jedynym znanym świadectwem korekt wydań niemieckich przez samego kompozytora.
Sprawy wydań na rynku angielskim Chopin prowadził za pośrednictwem wydawców francuskich, później również Fontany. Na początku września 1841 r. pisał do niego z Nohant: Zapewne już masz odpowiedź z Hamburga. Jeżeli Wessiowi posyłasz, pisz mu za jedną drogą, czy chce Poloneza nowego, tego co do Wiednia poślę.
Wydanie Wessela oparte zostało prawdopodobnie na kopii Fontany. W 1861 nakładem Johanna Baptista Cramera ukazało się na rynku angielskim pirackie wydanie dzieł Chopina, w tym Taranteli, pod red. .
Opus 43 francuska oficyna Chabal nadała Mazurkowi a-moll op. 68 nr 2. W Wydaniu Narodowym Dzieł Fryderyka Chopina Tarantelę zawarto w tomie XII serii A pt. Dzieła różne. Mazurkowi a-moll nadano oznaczenie dbop. 42 A.
Nagrania Tarantelę As-dur nagrali m.in. Alfred Cortot (1910, 1932, 1934), Raul Koczalski (1925), Claudio Arrau (1930), (1932), (1938), (1943), Halina Werszenska (1945), (1949), Alexander Brailowsky (ok. 1953), Philippe Entremont (ok. 1955), Artur Rubinstein (ok. 1955), Regina Smendzianka (ok. 1960), Adam Harasiewicz (ok. 1960), Ewa Osińska (1978) oraz Władimir Aszkenazi (1983).
Transkrypcje thumb|Początek partii skrzypiec w transkrypcji Karola Lipińskiego Karol Lipiński dokonał transkrypcji Taranteli Chopina na skrzypce i fortepian. Orkiestrowa aranżacja Aleksandra Głazunowa wydana w 1894 r. przez Mitrofana Bielajewa stanowi części baletu Chopiniana. W 1945 r. nakładem oficyny wydano transkrypcję na skrzypce i fortepian w opracowaniu Zino Francescattiego.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kopia Fontany z zbiorach Bibliothèque nationale na portalu Gallica Tarantela As-dur op. 43 w serwisie mUltimate Chopin
Kategoria:Dzieła Fryderyka Chopina