Ulica Braci Gierymskich – kłodzka ulica położona na Wyspie Piasek w centrum miasta, będąca uzupełnieniem urbanistyczno-architektonicznym na przedmieściu o tej samej nazwie. Jej początki sięgają czasów późnego średniowiecza. Rozpoczyna ona swój bieg od północno-wschodniej części ulicy (właściwie placu) Artura Grottgera, po czym biegnie łukiem wzdłuż rzeki Nysy Kłodzkiej, aby następnie zakończyć swój bieg na skrzyżowaniu z ulicą Jana MatejkiKłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, PPWK, Wrocław – Warszawa 1999.. Jej patronem są dwaj bracia, malarze z rodziny Gierymskich: Maksymilian (1846-1874) - jeden z najwybitniejszych twórców polskich przełomu romantyzmu i realizmu oraz Aleksander (1850-1901) - prekursor polskiego impresjonizmu. Nadanie takiej nazwy ulicy wpisuje się w nazewnictwo wielu dróg znajdujących się na Wyspie Piasek, noszących imiona polskich malarzy, po zakończeniu II wojny światowej i objęcia Kłodzka przez polską administracjęI. Klimaszewska, Zasłużony człowiek morza i Kłodzko, [w: „IX Almanach Ziemi Kłodzkiej”, wyd. Oficyna Wydawnicza Brama, Kłodzko 2017, s. 58–65.] [on-line] [dostęp 2026-01-15]..
Przebieg i ruch uliczny Ulica Braci Gierymskich położona jest w środkowej części Wyspy Piasek, na terenie historycznego przedmieścia o tej samej nazwie, w obrębie katastralnym CentrumInteraktywny plan Kłodzka dostępny na stronie Urzędu Miasta Kłodzka. [on-line] [dostęp: 2026-01-16]. Rozpoczyna ona swój bieg od północno-wschodniej części ulicy (właściwie placu) Artura Grottgera, biegnąc wzdłuż rzeki Nysy Kłodzkiej. Początkowo kieruje się ona na północ, żeby na 35 metrze przejść łukiem w kierunku ulicy Jana Matejki. Z drogą tą łączy się skrzyżowaniem na 93 metrze swojej długości, prostopadle, tworząc literę „T” pod kątem 90°.
Ulica Braci Gierymskich jest na całej swojej długości dwukierunkowa. Stanowi ona drogę gminną o charakterze osiedlowym, będącą w zarządzie gminy miejskiej Kłodzko. Natężenie ruchu ulicznego jest na niej bardzo małe. Ze względu na taki charakter ulicy nie przebiegają tędy trasy komunikacji miejskiej oraz dalekobieżnejDane na podstawie Wydziału Inżynierii Miejskiej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta w Kłodzku według stanu na styczeń 2026 roku..
Historia Obszar dzisiejszej ulicy Braci Gierymskich przed okresem średniowiecza stanowiły lasy okalające ówczesne Kłodzko wraz z jego przedmieściamiK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 38.. Sytuacja ta zmieniła się wraz z rozwojem miasta i sprowadzeniem do niego między 1247 a 1250 rokiem zakonu franciszkanów przez księcia wrocławskiego Władysława PiastowiczaA. Dudek, Franciszkanie w Kłodzku, Wydawnictwo Świętego Antoniego, Wrocław 2002, s. 10.. Zajęli oni obszar położony w środkowej części Wyspy Piasek, z powodu braku wolnego miejsca w obrębie murów miejskichK Marcinek, W Prorok Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, Fundacja Rozwoju Miasta i Ziemi Kłodzkiej „Actus”, s. 8.. Wraz z pojawieniem się zakonników w tym miejscu, zaczęli się osiedlać tu nowi przybysze, dając początek nowemu przedmieściuKłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 38.. Obszar ten zaczął się szybko rozwijać ludnościowo przez kolejne sto latK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 83.W. Dziewulski, Studia Kłodzkie, t. 3, (w:) "Roczniki Ziemi Kłodzkiej", Kłodzko 1958, s. 66..
220px|thumb|left|Widok z lotu ptaka na Kłodzko z 1737 r. autorstwa F. Wernera. W południowo-wschodnim narożniku widoczna ul. Garbarska (obecnie braci Gierymskich) Efektem rozwoju społeczno-gospodarczego było wytyczenie nowej ulicy, położonej we wschodniej części Przedmieścia Piasek wzdłuż Nysy Kłodzkiej, na łuku pomiędzy Końskim Targiem (obecnie ul. Grottgera) a ulicą Końską (obecnie ul. Matejki). Ulica ta otrzymała nazwę Garbarskiej (niem.Gerbergasse). Pierwsza wzmianka o jej istnieniu pochodzi z dokumentów miejskich i jest datowana na rok 1374 K. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 129.. Zabudowę ulicy stanowiły drewniane domy, w większości parteroweK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 83.. Ponadto z dokumentów wynika, iż nazwa ulicy (zaułku) nawiązywała do faktu zamieszkiwania tej okolicy przez garbarzyKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 45.. Fakt koncentracji w tej okolicy rzemieślników wykonujących garbowanie wynikał z niezbędnej do prowadzenia tej działalności dostępności wodyW. Dziewulski, Kłodzko w XIV i początku XV w. ze szkicem sytuacyjnym, (w:) „Sobótka”, R 12, 1957, s. 447-485..
W okresie wojen husyckich (1419-1436) miało miejsce oblężenia Kłodzka w marcu 1428 roku, w trakcie którego dokonano całkowitego spalenia zabudowań ulicy GarbarskiejKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 49.. Po ich ustaniu nastąpiła powolna odbudowa zabudowań w tym rejonie, która dodatkowo utrudniana była przez kolejne powodzie, mające miejsce w 1454T. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 19., 1464 i 1475 rokuK. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1977, s. 176..
+ Nazwy ulicy na przestrzeni dziejów Lata Nazwa ok. 1374 – ok. 1920 Gerbergasse ok. 1920 - 1945 Gerberstraße od 1945 r. ul. Braci Gierymskich Podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) domy położone przy ulicy Garbarskiej uległy ponownemu spaleniu, a następnie zostały odbudowaneT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 22-24.. Wiek XVII przyniósł ze sobą powstanie pierwszego murowanego domu przy tej ulicy (kamienica nr 8 „Małgosia”). Według danych ludnościowych z 1688 roku obszar ten należał do jednego z najgęściej zaludnionychKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 59. W ciągu XVIII i XIX wieku przebudowie uległy pozostałe kamienice zastępując ostatecznie budowle drewniane murowanymiT. Broniewski, Kłodzko. Śląsk w zabytkach sztuki, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1970, s. 163-165.Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 104..
Wraz z wprowadzeniem w 1808 roku w Prusach ustawy o miastachA. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Rzeka, Wrocław 2001, s. 173. obszar Wyspy Piaskowej znalazł się oficjalnie w granicach miasta, jednak mimo tego wciąż obowiązywały ograniczenia budowlane, co związane było z tym, iż Kłodzko miało status miasta-twierdzySłownik geografii turystycznej Sudetów, t. 15 – Kotlina Kłodzka. Rów Górnej Nysy, pod red. M. Staffy, I-BiS, Wrocław 1994.s. 203.. Ograniczenia te zostały zniesione w 1877 roku przez władze państwoweK Marcinek, W Prorok, Ziemia Kłodzka. Informator turystyczny, Fundacja Rozwoju Miasta i Ziemi Kłodzkiej „Actus”, s. 12.. W 2 połowie XIX wieku ulica Garbarska otrzymała nawierzchnię z kostki brukowej. Z kolei po uruchomieniu w Kłodzku gazowni miejskiej w 1864 roku, zamontowano na niej oświetlanie w postaci latarni gazowychKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 106.. Na przełomie XIX i XX wieku rozbudowie uległy wszystkie położone wzdłuż jej biegu kamienice, które zostały wzbogacone, o znajdujące się na ich tyłach oficyny. Partery wielu domów zajmowały w tym czasie sklepy. Ponadto znajdował się tu dwa zajazdy, w tym jeden z gospodąM. Krause, Plan von Glatz, 1:4500, Flemming, Glogau 1896. [on-line [dostęp 2026-01-11]..
Na przełomie sierpnia i września 1938 roku ulica Garbarska, podobnie jak pozostałe ulice położone na Piasku, została nawiedzona przez powódź. Wyrządziła ona olbrzymie straty, a poziom wody sięgał w budynkach do wysokości 2 metrówKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 128..
Po przejęciu Kłodzka przez władze polskie w 1945 roku po zakończeniu II wojny światowejHistoria Śląska, pod red. M. Czaplińskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2002, s. 438. ulicy nadano oficjalną nazwę Braci GierymskichSpis ulic Kłodzka sprzed 1945 i ich współczesne nazwy w serwisie „Dawne Kłodzko” [on-line] [dostęp 2025-01-16]. Nadanie tej nazwy zaproponował przebywający w Kłodzku w tym czasie Andrzej Ropelewski, historyk rybołówstwa morskiego. Zauroczony był on tą częścią miasta, ze względu na jej położenie geograficzne, jak i nietuzinkową architekturę, wkomponowaną w ten obszar miasta, stąd wybór malarzy na patronów ulicyA. Ropelewski, Pionierskie lato, Warszawa 1972, s. 6..
Przez kolejne dwa lata miało miejsce wysiedlenie dotychczasowych, niemieckich mieszkańców ulicy (do 1947 roku)A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Oficyna Wydawnicza Atut i DOBU-Verlag, Wrocław–Hamburg 2006, s. 398-401. oraz przekazywaniem znajdujących się tu mieszkań w ręce PolakówA. Hrzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Oficyna Wydawnicza Atut i DOBU-Verlag, Wrocław–Hamburg 2006, s. 392.. Znajdujące się na parterach lokale handlowe i gastronomiczne zgodnie z obowiązującą polityką władz centralnych zostały znacjonalizowane i przejęte przez państwo. Ponadto dotychczasowe zajazdy przekształcono na cele mieszkanioweKłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 143, 149-150..
Zdecydowanie najważniejszym wydarzeniem w dziejach współczesnej ulicy Braci Gierymskich była „powódź tysiąclecia”, jaka nawiedziła Kłodzko z 7 na 8 lipca 1997 roku. Była to najwyższa odnotowana katastrofa tego typu, jaka w ciągu stuleci nawiedziła miasto. Fala osiągnęła kulminacyjny stan - 8,71 m ponad zwykły stan rzeki. Żywioł dokonał spustoszenia ulicy. Jego konsekwencją była rozbiórka dwóch budynków (nr 2 i nr 4). Do tego po tym kataklizmie część mieszkańców nie wróciła do swoich domów, osiedlając się w innych częściach miastaB. Bogusławska, Requiem dla miasta. Powódź w Kłodzku 1997, (w:) Kłodzko. Dzieje miasta, pod red. R. Gładkiewicza, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, Kłodzko 1998, s. 241-245.. Przez kolejne lata władze miejskie próbowały ożywić teren ulicy. Przy wsparciu funduszy europejskich wymieniono nawierzchnię ulicy zastępując asfalt historyczną kostką brukową. Na początku XXI wieku rozpoczęła się rewitalizacja tego obszaru, m.in.: wyremontowano elewacje kamienic, uporządkowano podwórka oraz odbudowano kamienicę nr 3 („Pod Muflonem”)Programy rewitalizacji dzielnicy staromiejskiej i Wyspy Piasek w Kłodzku na lata 2000-2010 oraz Gminny Program Rewitalizacji na lata 2010-2020, dostępne w Wydziale Strategii i Rozwoju Miasta Urzędu Miejskiego w Kłodzku..
We wrześniu 2024 roku miała miejsce porównywalna powódź do tej mającej miejsce w 1997 roku. Wyrządziła ona straty w infrastrukturze ulicy. Woda zalała większość budynków do pierwszego piętra. Dzięki pracy lokalnych mieszkańców, jak i wsparciu ze strony wolontariuszy oraz Wojsk Obrony Terytorialnej udało się w niedługim czasie uporządkować ulicęW. Kulig, Tak powódź zmieniła Kłodzko. Zobacz zdjęcia przed i po kataklizmie, artykuł w serwisie „wroclaw.eska.pl” z dnia 23 września 2024 r. [on-line] [dostęp: 2026-01-16]A. Dobkiewicz, Zniszczone przez powódź Kłodzko wyłoniło się spod wody. "Nie wziąłem nawet skarpetek, nie mam już gdzie wracać", artykuł w serwisie „walbrzych.wyborcza.pl” z 16 września 2024 r. [on-line] [dostęp: 2026-01-16].
Obiekty Istniejące 150px|thumb|right|Najnowszy z budynków powstałych na ulicy - kamienica „Pod Muflonem” Do mieszkalny z oficyną nr 1 - powstał w XVII wieku jako budynek mieszkalny. Był przebudowywany w 2 połowie XIX oraz na początku XX wiekuGminny Rejestr Zabytków Miasta Kłodzka. [on-line] [dostęp: 2026-01-15].