Krucjata dziecięca – obraz olejny Witolda Wojtkiewicza z 1905 roku, znajdujący się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.
Historia Płótno powstało w 1905 roku – w okresie, w którym Witold Wojtkiewicz wraz z czterema młodymi malarzami skupił się w tzw. Grupie Pięciu. Dzieło pochodzi z wówczas nowej fazy jego twórczości. Inspiracją bądź impulsem dla powstania tego obrazu był zapewne cykl ośmiu krótkich próz, wówczas głośnych, autorstwa Marcela Schwoba pt. Croisade des enfants z 1896 roku, które ukazały się w 1901 roku w „Chimerze” w przekładzie Zenona Przesmyckiego (Miriama) pt. Krucyata dziecięca, a także jako osobna broszura w serii Biblioteka tegoż czasopisma w 1903 roku. To dzieło literackie i obraz odwołują się do krucjat dziecięcych z 1212 oraz 1213 roku, które zdaniem części historyków nigdy się nie odbyły w takiej formie. W 1905 roku odbył się strajk szkolny w zaborze rosyjskim, co mogło także być bezpośrednim impulsem do namalowania dzieła. Antoni Sygietyński napisał na ten temat broszurę pt. Krucjata dziecięca z roku 1905, która również mogła być źródłem inspiracji dla malarza. Jest to zapewne jedyny duży obraz Wojtkiewicza, odwołujący się do konkretnego historycznego wydarzenia. W 1905 roku Wojtkiewicz namalował jeszcze dwa obrazy, w których pojawia się motyw pochodu dzieci: Korowód dziecięcy oraz Dzieci zaskoczone burzą.
Praca była prezentowana na pierwszej wystawie Grupy Pięciu w 1905 roku, a także m.in. we Lwowie w 1906 roku pośród innych płócien Wojtkiewicza. Grafika oparta na tymże obrazie znalazła się na okładce katalogu wystawy Witolda Wojtkiewicza, którą zorganizował André Gide w paryskiej galerii Druet. Obraz prezentowano z innymi pracami Grupy Pięciu, wzbudził wówczas duże zainteresowanie. Anna Pogonowska napisała wiersz pt. Krucjata dziecięca (obraz Wojtkiewicza), który wydała w tomie Kręgi w 1958 roku.
Obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie (nr inw. MP 356 MNW w zespole „Zbiory Malarstwa Polskiego do 1914 roku”); znalazł się w programie nauczania dla polskich liceów sztuk plastycznych z 2020 roku. W tymże roku powstał o nim odcinek programu Telewizji Polskiej z cyklu „Historia jednego obrazu”. Wystawiano go w latach 2025–2026 na wystawie „Czarny karnawał. Ensor/Wojtkiewicz” w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Charakterystyka Jest to jeden z najbardziej znanych obrazów Witolda Wojtkiewicza. Został namalowany techniką olejną na płótnie, ma wymiary 90,5 na 90,5 cm, jest sygnowany w lewym dolnym rogu: „W. Wojtkiewicz 1905”. Przedstawia dzieci na tle nieregularnych chmur, które idą poprzez ubogi krajobraz podczas wiatru. Chmury są jaśniejsze od pozostałych partii obrazu i stanowią dominantę dzieła. Dzieci mają luźne, za duże ubrania oraz idą boso; dziewięć postaci kroczy po zacienionym wzniesieniu. Postaci dzieci są płasko wymodelowane i zdeformowane. Gama barwna jest oszczędna, a zastosowane kolory są przygaszone: głównie szarości, błękity i brązy z odcieniem różu. Światło pada zza chmur.
Przedstawiona scena ma ponury i religijny wydźwięk, postaci wyglądają na przytłoczone ciężkim niebem ponad nimi. Kadrowanie obrazu potęguje jego ekspresję, gdyż sprawia wrażenie, że przedstawiona scena została wyjęta z większej, niewidocznej całości. Zdaniem samego autora jest to wizja bycia w świecie niespełnienia, pełnego pustki i śmierci. Piotr Paziński opisał obraz słowami: na szaroburym tle brną przed siebie postacie-widma, wychodzą z obrazu, zdążają w nicość. Według Teresy Stepnowskiej [c]ała struktura obrazu została podporządkowana oddaniu wrażenia okrutnego i nieludzkiego koszmaru.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Pełny tekst utworu Krucyata dziecięca Marcela Schwoba w „Chimerze” w przekładzie Zenona Przesmyckiego (s. 229–254) Pełny tekst utworu Krucjata dziecięca z roku 1905 Antoniego Sygietyńskiego w serwisie Polona
Kategoria:Obrazy w Muzeum Narodowym w Warszawie Kategoria:Młoda Polska Kategoria:Obrazy polskich malarzy